Ở nơi sương mù dày đến nỗi cách vài mét không thấy mặt người, thầy cô vùng cao vẫn đi qua những con dốc dựng đứng để giữ sĩ số...
Ở nơi sương mù dày đến nỗi cách vài mét không thấy mặt người, thầy cô vùng cao vẫn đi qua những con dốc dựng đứng để giữ sĩ số lớp học. Và ở đầu bên kia, những đứa trẻ bản làng lại lặn lội qua suối, tay tím buốt nhưng mắt vẫn sáng niềm vui đến lớp.
“Các em lạnh thế nào, mình rét gấp đôi”
5 giờ sáng, thầy Phạm Đức Thịnh – giáo viên Tiếng Anh Trường TH&THCS Chiềng Ơn (tỉnh Sơn La) – đã dậy nhóm bếp, đun cho ấm nồi nước để học sinh rửa mặt trước giờ học. Nhà công vụ nơi thầy tá túc chỉ là căn phòng ghép gỗ, vách hở, chăn mỏng, anh chỉ cười hiền: “Các em lạnh thế nào, mình rét gấp đôi. Chỉ cần lớp có học trò là thấy ấm rồi”.
Thời điểm cuối năm, nhiệt độ ở Chiềng Ơn nhiều ngày xuống dưới 6–7°C, sương đặc quánh, tầm nhìn không quá vài mét. Thế nhưng mỗi tuần thầy Thịnh vẫn vượt hàng chục kilômét đến các điểm trường lẻ để dạy ghép. Có đợt anh được phân công đi dạy tại Trường TH&THCS xã Cà Nàng, cách trường sở tại gần 80km để tiếp tục hỗ trợ bộ môn Tiếng Anh. Nhiều hôm gió lùa mù mịt, thầy phải dò từng bước một. Lúc tới lớp thì chân tay tê cứng vì lạnh.
Tại Y Tý (Lào Cai), một trong những địa bàn lạnh nhất Tây Bắc, nhiều điểm trường nằm ở độ cao gần 3.000m so với mực nước biển, đường đi vào thường bị băng phủ trắng. Có ngày giáo viên phải chờ đến 9–10 giờ sáng mới có thể vào lớp vì đường trơn như đổ mỡ. Nếu nóng vội, rất dễ trượt xuống suối.
Thầy giáo Nguyễn Đình Hải (Trường Tiểu học PTDTBT Y Tý) kể về một buổi sáng anh phải bám vào dây rừng mới vượt qua đoạn đường đóng băng để đến lớp: “Tôi đi một bước, trượt nửa bước. Có đoạn phải bò sát vào vách đá. Thế nhưng nghĩ đến các em học sinh đồng bào dân tộc thiểu số Hà Nhì, H’Mông đang chờ đợi, vất vả mấy mình cũng cố gắng”.
Cô giáo Nguyễn Hương Giang, điểm trường Suối Dầm của Trường Mầm non An Lương (tỉnh Lào Cai) cũng tâm sự: “Đường đến điểm trường của tôi toàn đường đất, trời mưa đất hay bị sạt xuống nên việc đi lại vất vả. Có nhiều hôm tôi phải bỏ xe ở đường, đi bộ 3 - 4km để đến điểm trường. Mặc dù đeo ủng, nhưng vẫn rất trơn trượt, chúng tôi ngã tím chân tay, đau mắt cá chân là chuyện thường xuyên.
Năm ngoái, nước trên nguồn chảy xuống, xe máy không qua được, chúng tôi phải bỏ xe máy lại dắt tay nhau qua suối để đến điểm trường, trong lòng rất run sợ nhưng vì các con đang đợi ở điểm trường nên phải cố gắng. Các cháu ở đây còn khó khăn, đường khó đi, trời mưa nhưng các cháu vẫn đến lớp bình thường, thấy các cô các cháu vui lắm, nên chúng tôi cũng lấy đó làm động lực”.
Tương tự, công việc “gieo chữ” trên rẻo cao với thầy Hoàng Văn Hanh chưa bao giờ dễ dàng. Điểm trường Mồ Sì San (Trường TH&THCS Mồ Sì San) thầy Hanh công tác cách trung tâm xã Sì Lở Lầu, tỉnh Lai Châu vài chục cây số. Đường đi hiểm trở, nhất vào mùa mưa lũ, thầy phải gửi xe lại rồi lội bộ qua con suối. Đến nơi, người ướt nhẹp. “Học sinh người Dao khổ lắm, các em không có sách vở, không nhiều quần áo; sáng toàn ăn ngô, khoai, sắn, có khi phải uống nước lã cho no cái bụng. Nhiều em vì hoàn cảnh gia đình đông con, nghèo khó phải bỏ học giữa chừng... Nghĩ mà xót lắm” - thầy Hanh trùng giọng tâm sự.
Để học sinh không bỏ cuộc giữa chừng, thầy lặn lội vượt dốc, vượt suối, vào từng nhà để vận động các em đi học. Thầy nhớ có gia đình ở tận cuối bản, đường dốc dựng đứng, phải bám vào rễ cây mới leo được. Nhưng khi nhìn thấy học trò tươi cười chạy ra đón, mọi vất vả dường như tan biến. Đối diện với vô vàn khó khăn, thầy Hanh vẫn giữ vững một niềm tin giản dị: “Nếu mình bỏ cuộc, học trò sẽ thiệt thòi” - câu nói ấy cũng chính là phương châm sống để thầy kiên trì suốt 16 năm qua.
Học trò vượt suối, băng rừng đến lớp
Hơn 5 giờ sáng, khi sương vẫn phủ trắng những triền núi, Hoàng Thái Thiện - học sinh lớp 8, ở bản Huổi Luông 1, xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu, đã khoác chiếc cặp nhỏ, men theo con đường dốc để tới trường. “Nay bố mẹ đi làm nương, không ai đưa đến trường, nên em phải đi sớm để kịp giờ vào học” – Thiện chia sẻ.
Nhà Thiện cách trường hơn 5km nhưng không đủ điều kiện được hưởng chế độ bán trú. Ngày nắng, em đi mất hơn 1 giờ; ngày mưa, đường trơn trượt, bố mẹ phải đưa em đến trường từ sớm, trước khi bắt đầu công việc nương rẫy.
Những học trò có hoàn cảnh như Thiện không hiếm gặp. Ở Lai Châu - nơi hơn 80% đồng bào dân tộc thiểu số, một trong những tỉnh có tỉ lệ hộ nghèo cao nhất cả nước (gần 20%), đường đến trường của các em không chỉ là cung đồi núi quanh co, mà còn là hành trình vượt qua đói nghèo, rào cản để hiện thực hóa ước mơ “biết chữ”.
Ở Tủa Chùa (Điện Biên), nhóm học sinh lớp 3 bản Tả Sìn Chải phải vượt qua đoạn dốc đá dài gần 700m, đường nghiêng 45 độ để đến lớp. Những ngày rét sâu, băng phủ mỏng trên đá, các em nắm tay nhau từng bước một. Thầy cô dặn: “Không được đi một mình. Thấy bạn trượt là phải giữ áo lại”.
Chị Lò Thị Mỷ, phụ huynh có hai con học Trường PTDT bán trú TH&THCS Xà Hồ - chia sẻ: “Nó bảo đi học để sau này không khổ như bố mẹ. Rét mấy cũng đi. Nhà chỉ có cái áo ấm cũ, rách vai, nhưng nó vẫn giữ như của quý”.
Dù khó khăn, nhưng tinh thần hiếu học của học sinh vùng cao khiến tỉ lệ duy trì sĩ số có những chuyển biến tích cực. Tại các tỉnh Tây Bắc như Lào Cai, Sơn La, Lai Châu, Điện Biên, tỉ lệ bỏ học trong mùa đông đã giảm còn dưới 1,2%, thấp hơn hẳn so với 3 năm trước.
Ông Luyện Hữu Chung - Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Lào Cai – cho biết, tỉnh đang ưu tiên đầu tư hơn phòng học kiên cố, đồng thời sửa chữa cầu tạm, lát lại các đoạn đường trơn trượt dẫn vào các điểm trường khó khăn.
“Một trong những giải pháp quan trọng là phối hợp với người dân. Khi dân đồng lòng, con đường đến lớp của học sinh sẽ bớt gian nan hơn rất nhiều. Một số trường còn triển khai mô hình “Đón học sinh từ bản” mỗi khi có mưa lớn. Giáo viên được phân công lên tận bản, đi cùng học sinh xuống trường để đảm bảo an toàn” – Giám đốc Sở GDĐT tỉnh Lào Cai chia sẻ.
Tây Bắc mùa này rét buốt, nhưng giữa bạt ngàn sương lạnh, tiếng đọc bài trong những lớp học lợp tôn vẫn vang lên mỗi sáng. Những đôi chân bé nhỏ vượt suối, những bước chân thầy cô in trên đường núi trơn trượt, tất cả đang làm nên bức tranh đẹp về sự học. Và dù gió mùa có thổi mạnh đến đâu, ngọn lửa đến trường của bản làng vùng cao vẫn chưa bao giờ tắt.
Đọc bài gốc tại đây.