Diễn viên chỉ cần xuất hiện để được quét khuôn mặt, thu giọng nói, nhưng “bản sao số” có thể tiếp tục đóng phim khi người thật không còn trên...
Diễn viên chỉ cần xuất hiện để được quét khuôn mặt, thu giọng nói, nhưng “bản sao số” có thể tiếp tục đóng phim khi người thật không còn trên trường quay.
Khi diễn viên có thêm một “bản sao”
Hãy đặt một tình huống diễn viên đến trường quay trong một ngày, được quét khuôn mặt, cơ thể và thu mẫu giọng nói. Sau đó, bằng AI, phiên bản số của họ có thể nói những câu chưa từng nói, thực hiện những hành động chưa từng quay, thậm chí xuất hiện trong sản phẩm mới.
Người diễn viên khi ấy nên được trả tiền cho một ngày làm việc, một bộ phim hay tất cả những lần “bản sao” tiếp tục xuất hiện?
Điều từng giống câu chuyện khoa học viễn tưởng đang trở thành vấn đề lao động thực tế của ngành điện ảnh.
Trao đổi với Lao Động, NSƯT Hạnh Thúy cho biết nếu hiện tại một nhà sản xuất đề nghị số hóa gương mặt và giọng nói để tạo bản sao tiếp tục đóng phim mà chị không cần đến trường quay, câu trả lời là không.
“Ít nhất trong giai đoạn hiện nay tôi sẽ không đồng ý”, Hạnh Thúy nói.
Lý do không đơn thuần nằm ở tiền. “Bởi vì tôi nghĩ bản thân mình trong giai đoạn hiện nay là một giá trị độc bản”, nữ nghệ sĩ chia sẻ.
Theo Hạnh Thúy, ban đầu việc cung cấp dữ liệu cho AI có thể đem lại lợi ích. Nhưng khi công nghệ tiếp tục được nâng cấp và sở hữu ngày càng nhiều dữ liệu về chính nghệ sĩ, bản sao có khả năng cạnh tranh ngược với bản gốc.
“Rất có thể là chính bản thân mình sẽ không còn giá trị nữa”, chị nói.
Vì vậy, trước câu hỏi diễn viên phải được trả bao nhiêu tiền khi cho sử dụng gương mặt hay giọng nói, Hạnh Thúy cho rằng cần giải quyết vấn đề quan trọng hơn: quyền của nghệ sĩ đối với những dữ liệu này được bảo vệ đến đâu.
Nữ nghệ sĩ chỉ ra hình ảnh, giọng nói người nổi tiếng hiện có thể bị sao chép để quảng cáo sản phẩm mà họ không tham gia. Theo chị, cần “một hành lang pháp lý vững chãi” vừa bảo vệ nghệ sĩ, vừa giúp công chúng phân biệt người thật với sản phẩm do AI tạo ra.
Đạo diễn Zun Bin có quan điểm khá cởi mở với công nghệ. Anh sẵn sàng cân nhắc làm phim trong đó vai chính là người thật, còn một phần vai phụ, quần chúng được tạo bằng AI.
Tuy nhiên, nguyên tắc anh đặt ra là việc “sử dụng hình ảnh, giọng nói hay đặc điểm nhận diện của một diễn viên thật phải có sự đồng ý và thỏa thuận rõ ràng”.
Một lần scan, được sử dụng bao nhiêu lần?
Đạo diễn Phạm Vĩnh Khương cũng cho rằng nguồn hình ảnh, giọng nói và sự đồng thuận phải được làm rõ khi AI bước sâu vào sản xuất phim. Người tham gia cần biết dữ liệu của mình được sử dụng như thế nào và quyền lợi được tính ra sao.
Đây chính là điểm khiến “bản sao số” khác một cảnh quay thông thường. Một cảnh phim có phạm vi tương đối rõ, còn dữ liệu khuôn mặt, giọng nói, chuyển động có thể trở thành nguyên liệu để tạo ra những màn trình diễn mà nghệ sĩ chưa từng trực tiếp thực hiện.
Nhà sản xuất Kevin Huỳnh nhìn AI trước hết như công cụ hỗ trợ những phần việc như đại cảnh đông người, đồ họa hay hiệu ứng. Tuy nhiên, anh không ủng hộ việc công nghệ thay thế cảm xúc con người.
“Điều mà AI không thể thay thế là cảm xúc trên từng hành động đều được đến từ con người thật”, anh nói.
Tranh luận tương tự đã khiến Hollywood thiết lập những hàng rào đối với việc sử dụng bản sao số.
Theo các thỏa thuận của SAG-AFTRA, nhà sản xuất muốn tạo “digital replica” của diễn viên phải đáp ứng những yêu cầu về thông báo, sự đồng ý và thù lao. Khi bản sao được dùng ngoài phạm vi đã thỏa thuận, nhà sản xuất không mặc nhiên có quyền tiếp tục khai thác.
Những nguyên tắc bảo vệ này cũng áp dụng với diễn viên quần chúng. Mục đích sử dụng bản sao cần được xác định cụ thể thay vì biến sự đồng ý thành một điều khoản chung chung cho phép khai thác vô hạn.
Vấn đề còn phức tạp hơn khi nghệ sĩ qua đời. Bản sao số về lý thuyết có thể tiếp tục xuất hiện trên màn ảnh nhiều năm sau khi người thật không còn, đặt ra câu hỏi ai có quyền quyết định việc sử dụng hình ảnh của họ.
Như vậy, nghề diễn trong tương lai có thể xuất hiện một loại tài sản mới: phiên bản số của chính nghệ sĩ.
Diễn viên không chỉ bán sức lao động trong những ngày có mặt trên trường quay mà còn có thể cấp phép gương mặt, giọng nói và chuyển động. Nếu được kiểm soát tốt, đây có thể trở thành nguồn thu mới. Nhưng nếu một lần quét dữ liệu đồng nghĩa với quyền khai thác kéo dài, chính bản sao ấy có thể trở thành đối thủ của người thật.
Hạnh Thúy cho rằng nghệ sĩ còn phải tự bảo vệ giá trị bằng sáng tạo. Khi AI có thể học từ những gì một diễn viên từng làm, người nghệ sĩ phải tiếp tục tạo ra những điều mới mà công nghệ chưa có dữ liệu để sao chép.
Đọc bài gốc tại đây.