Sau “Vũ trụ cò bay”, lựa chọn dễ nhất với Phương Mỹ Chi là tiếp tục một công thức đã được kiểm chứng. Nhưng với “Dân chơi dân ca”, nữ...
Sau “Vũ trụ cò bay”, lựa chọn dễ nhất với Phương Mỹ Chi là tiếp tục một công thức đã được kiểm chứng. Nhưng với “Dân chơi dân ca”, nữ ca sĩ chọn cách khó hơn.
Đó là giữ chất liệu truyền thống nhưng thay đổi cách kể, biến dân ca từ đối tượng được khai thác thành ngôn ngữ âm nhạc mang dấu ấn cá nhân.
Không lặp lại một công thức thành công
“Vũ trụ cò bay” từng là bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp Phương Mỹ Chi. Album phát hành năm 2023 giúp nữ ca sĩ thoát khỏi giới hạn của hình ảnh “cô bé dân ca”, đồng thời chứng minh những chất liệu tưởng như quen thuộc vẫn có khả năng tiếp cận khán giả trẻ khi được đặt trong một cấu trúc âm nhạc mới. Nhưng thành công cũng tạo ra một áp lực khác.
Khi một nghệ sĩ đã sở hữu công thức được công chúng đón nhận, việc tiếp tục sử dụng công thức đó thường an toàn hơn nhiều so với bắt đầu lại. Với Phương Mỹ Chi, điều dễ nhất sau “Vũ trụ cò bay” có lẽ là tiếp tục chọn tác phẩm văn học, chất liệu dân gian, phối với pop, điện tử rồi xây dựng những sản phẩm có tính thị giác mạnh.
Nhưng có thể thấy “Dân chơi dân ca” cho thấy cô và DTAP không lựa chọn như vậy.
Album vẫn có 10 ca khúc, vẫn lấy truyền thống làm nền tảng, nhưng trọng tâm sáng tạo đã dịch chuyển. Nếu “Vũ trụ cò bay” đưa khán giả bước vào thế giới văn học Việt Nam, dự án mới đi qua nhiều vùng văn hóa để kể một câu chuyện gần với chính đời sống của một cô gái trẻ hơn: rung động, lựa chọn, yêu thương, thử thách, gắn bó và cả thất tình.
Sự thay đổi này quan trọng bởi Phương Mỹ Chi không từ bỏ thứ đã tạo nên bản sắc của mình, nhưng cũng không để bản sắc ấy trở thành chiếc khuôn.
Khi dân ca trở thành ngôn ngữ kể chuyện
Điểm đáng chú ý nhất của “Dân chơi dân ca” không phải số lượng chất liệu truyền thống được đưa vào album.
Dự án đi qua hát Xoan Phú Thọ, hát xẩm, dân ca Thái, Xòe Thái, dân ca Huế, cải lương - tuồng cổ, văn hóa Khmer Nam Bộ cùng nhiều chất liệu âm nhạc khác. Ê-kíp còn mời NSND Bạch Tuyết, NSND Thanh Ngoan và các nghệ nhân, nhà nghiên cứu tham gia cố vấn.
Nhưng nếu chỉ tập hợp nhiều di sản vào một album, sản phẩm rất dễ trở thành một cuộc “trưng bày văn hóa”. Điểm khác của Phương Mỹ Chi nằm ở cách cô tìm một sợi dây để kết nối chúng là con người.
Từ Bắc vào Nam, từ miền núi đến đồng bằng, những không gian văn hóa khác nhau được đặt vào hành trình tình cảm của nhân vật nữ. Chất liệu truyền thống vì thế không đứng riêng để người nghe nhận diện rằng đây là xẩm, kia là cải lương hay dân ca Huế, mà tham gia vào cách nhân vật yêu, buồn, lựa chọn và trưởng thành.
Phần lớn câu chuyện được kể từ ngôi thứ nhất cũng làm thay đổi vị trí của Phương Mỹ Chi.
Cô không còn đứng bên ngoài để “giới thiệu văn hóa” với khán giả. Cô bước vào bên trong, trở thành người sống trong những câu chuyện ấy.
Với “Dân chơi dân ca”, câu trả lời của Phương Mỹ Chi trước hết là tình yêu và tuổi trẻ.
Tên album cũng phản ánh cách tiếp cận này. “Dân chơi dân ca” vừa có thể hiểu là người dân cùng “chơi” với dân ca, vừa gợi hình ảnh một người đủ hiểu, đủ sành để bước vào thế giới dân gian và sáng tạo với nó.
Cách chơi chữ có phần tinh nghịch, nhưng phía sau là bài toán không nhỏ đối với nghệ sĩ trẻ là làm văn hóa mà không biến sản phẩm thành một bài học, giữ sự tôn trọng với truyền thống nhưng không khiến sáng tạo trở nên dè dặt.
Việc thành lập hội đồng cố vấn chuyên môn cho thấy ê-kíp hiểu ranh giới đó. Với một album khai thác nhiều cộng đồng và loại hình nghệ thuật, sự tự do sáng tạo càng cần đi cùng quá trình tìm hiểu nguồn gốc, bối cảnh và tinh thần của chất liệu.
Quan trọng hơn, Phương Mỹ Chi đang dần xây dựng được một đường dây đủ rõ giữa các dự án.
Ở tuổi 23, cô không chạy khỏi dân ca để chứng minh mình hiện đại. Ngược lại, cô tìm cách mở rộng dân ca để chứa được thế giới của một nghệ sĩ trẻ.
Đây là lựa chọn đáng chú ý trong bối cảnh thị trường nhạc Việt liên tục thay đổi theo những bản hit ngắn hạn và xu hướng mạng xã hội.
Đọc bài gốc tại đây.