Một nhóm người trẻ vẫn âm thầm tìm về những giá trị xưa để phục dựng đồ chơi Trung thu truyền thống, kể lại câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ mới.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi những món đồ chơi công nghiệp ngày càng phổ biến, một nhóm người trẻ vẫn âm thầm tìm về những giá trị xưa để phục dựng đồ chơi Trung thu truyền thống, kể lại câu chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ mới. Từ những thanh tre, tờ giấy, nét màu thủ công, họ đang góp phần đưa ký ức mùa trăng trở lại gần hơn với cộng đồng.
Nối dài mùa trăng truyền thống giữa lòng phố cổ
Tại số 22 Hàng Buồm (Hà Nội), những ngày trước khi triển lãm “Lưu trăng” khai mạc, không gian nơi đây luôn rộn ràng tiếng vót tre, bồi giấy, pha màu. Các họa sĩ, nghệ nhân và những người trẻ miệt mài hoàn thiện từng chi tiết các sản phẩm phục dựng đồ chơi Trung thu truyền thống.
Không gian triển lãm hiện lên với sắc đỏ, vàng, xanh quen thuộc của mùa trăng xưa. Những món đồ chơi từng gắn bó với nhiều thế hệ người Hà Nội như đèn ông sao, đèn cá chép, đèn cua, đèn tôm, tiến sĩ giấy, ngựa giấy, mâm ngũ quả hay đầu sư tử được tái hiện bằng chất liệu truyền thống như tre, giấy, hồ dán.
Đằng sau những sản phẩm tưởng như giản dị ấy là hành trình tìm hiểu, nghiên cứu và phục dựng công phu của thế hệ trẻ. Họ không chỉ làm lại một món đồ chơi cũ, mà muốn khơi dậy câu chuyện văn hóa phía sau mỗi hình tượng, mỗi kỹ thuật thủ công, để Trung thu truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Anh Đức Anh, đại diện thương hiệu The Annam chia sẻ rằng, nhiều người trẻ hiện nay gần như chưa từng nhìn thấy hình ảnh ông tiến sĩ xuất hiện trên mâm cỗ Trung thu. Vì vậy, thông qua triển lãm, anh mong muốn góp phần đưa những giá trị di sản trở lại đời sống bằng hình hài mới, gần gũi hơn với công chúng.
Đây cũng là cách tiếp cận mới trong bảo tồn di sản: Người trẻ không chỉ là người tiếp nhận văn hóa, mà trở thành chủ thể nghiên cứu, thực hành và sáng tạo. Khi di sản được đưa vào những hoạt động trải nghiệm, sản phẩm văn hóa, lễ hội cộng đồng, những giá trị tưởng như xa xưa có thêm cơ hội sống trong đời sống đương đại.
Những người trẻ còn đang góp phần mở rộng cách nhìn về giá trị của di sản. Một món đồ chơi dân gian không chỉ mang giá trị thẩm mỹ, mà còn chứa đựng ký ức về gia đình, cộng đồng, nghề thủ công và lối sống của một thời.
Khi những thanh tre, tờ giấy, màu vẽ dân gian tiếp tục được trao vào tay thế hệ mới, mùa trăng truyền thống không chỉ được giữ lại trong ký ức, mà tiếp tục được viết tiếp bằng những câu chuyện mới. Đây cũng chính là cách để di sản văn hóa trở thành nguồn lực cho công nghiệp văn hóa, du lịch và đời sống tinh thần của cộng đồng.
Giữ gìn nét truyền thống
Giữa không gian cổ kính của đình Sơn Trà tại TPHCM, những chiếc lồng đèn giấy nhiều màu sắc gợi lại không khí Trung thu quen thuộc. Nhóm Khởi Đăng Tác Khí đã đưa vào đây những sản phẩm thủ công gắn với câu chuyện dân gian và phong tục mùa trăng tháng Tám Âm lịch.
Điểm nhấn là đại cảnh “Cóc kiện trời” cao khoảng 3m, được nhóm thực hiện trong khoảng 3 tháng. Câu chuyện về Cóc cùng các loài vật lên thiên đình tìm Ngọc Hoàng sau nhiều năm hạn hán được tái hiện bằng vật liệu thủ công, giúp người xem tiếp cận câu chuyện dân gian qua hình thức trực quan.
Nguyễn Ngọc Nhã, thợ làm lồng đèn thủ công thuộc nhóm Khởi Đăng Tác Khí cho biết, đây là lần đầu nhóm thực hiện mô hình có kích thước lớn và hình dạng phức tạp như vậy. Khoảng một tháng đầu, các thành viên gặp nhiều khó khăn trong xử lý vật liệu và tạo hình, sau đó mới dần bắt nhịp để hoàn thiện.
Với Nhã, làm lồng đèn là cách để những người trẻ tiếp tục một nghề thủ công đang dần trở nên xa lạ với thế hệ sau.
“Điều đầu tiên mình mong muốn là cố gắng giữ nghề truyền thống. Mỗi năm, tụi mình sẽ thực hiện những sự kiện để mọi người có thể tới, nhìn lại những hình ảnh văn hóa, nhắc mọi người nhớ và giúp những người chưa biết có cơ hội tiếp cận”, anh Nhã chia sẻ.
Bên cạnh “Cóc kiện trời”, không gian còn có 3 bàn cúng trăng đại diện cho cộng đồng người Kinh, Hoa và Khmer ở phía Nam. Những vật phẩm giúp người tham quan hình dung thêm về phong tục Trung thu thay vì chỉ xem lồng đèn như một món đồ chơi.
Không gian này cũng thu hút nhiều gia đình và người trẻ. Nguyễn Minh Vân, một phụ huynh ở Bình Thạnh cho rằng, những chương trình như vậy cần được duy trì để trẻ nhỏ có cơ hội trực tiếp nhìn thấy và tìm hiểu về những sản phẩm thủ công.
“Tôi thấy chương trình này rất ý nghĩa và nên duy trì nhiều hơn để các bạn trẻ hiểu rõ về văn hóa Việt Nam. Tôi cũng có bé đang ở độ tuổi tiểu học nhưng để con có một không gian tìm hiểu và trải nghiệm thì hiện nay chưa có nhiều”, chị Vân nói.
Với Thái Nhật, từ xã Bà Điểm mất khoảng 55 phút để đến đây nhưng quãng đường không phải trở ngại. Anh cho biết, Trung thu là dịp gắn với ký ức và những nét đẹp cần được duy trì.
“Nhắc đến Trung thu là nghĩ đến phố lồng đèn. Đây là bản sắc, là văn hóa nên mình phải giữ và tiếp tục duy trì”, anh Nhật chia sẻ.
Võ Thị Diễm Kiều, đến từ phường Tân Thuận cũng cho rằng, việc lồng đèn truyền thống ngày càng được quan tâm là tín hiệu đáng mừng. Theo Kiều, người dân, đặc biệt là giới trẻ, đang chú ý hơn đến những sản phẩm mang nét truyền thống thay vì chỉ tìm đến mẫu mã hiện đại.
Từ những người trẻ làm đèn đến những người tìm đến để tham quan, trải nghiệm, những chiếc lồng đèn giấy đang trở thành điểm chạm để Trung thu được kể lại một cách gần gũi hơn. Giữa nhịp sống hiện đại, ánh đèn từ đình Sơn Trà vẫn gợi nhắc về một mùa trăng mà nhiều người muốn giữ lại cho thế hệ sau.
Đọc bài gốc tại đây.