Ballet Việt Nam trước vận hội lớn, hi vọng thúc đẩy hình thành thị trường nghệ thuật chuyên nghiệp, nơi giá trị lao động của nghệ sĩ được định giá...
Ballet Việt Nam trước vận hội lớn, hi vọng thúc đẩy hình thành thị trường nghệ thuật chuyên nghiệp, nơi giá trị lao động của nghệ sĩ được định giá đúng mức.
Trong bối cảnh Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định văn hóa và con người là nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển, lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn - đặc biệt là vũ kịch - đang đứng trước vận hội mới để chuyển mình.
Những định hướng nhấn mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, nâng cao chất lượng nghệ thuật và chăm lo đội ngũ văn nghệ sĩ không chỉ mở ra kì vọng về một thị trường sáng tạo năng động, mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi căn bản về cơ chế vận hành và chính sách đãi ngộ.
Những năm gần đây, Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam đã cho thấy sự chủ động hòa nhịp với xu thế này.
Hàng loạt tác phẩm quy mô lớn như “Hồ Thiên Nga” hay “Dó” được dàn dựng công phu, thể hiện rõ nỗ lực nâng cao trình độ chuyên môn và tiếp cận chuẩn mực quốc tế.
Không chỉ dừng lại ở yếu tố kỹ thuật, các vở diễn còn chú trọng hơn đến tính kể chuyện, mỹ thuật sân khấu và trải nghiệm khán giả - những yếu tố cốt lõi của công nghiệp văn hóa hiện đại.
Theo Nghệ sĩ Ưu tú Phan Lương - Trưởng đoàn Vũ kịch, Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam - việc dàn dựng một vở diễn hoàn chỉnh thường kéo dài từ 4 đến 6 tháng, bao gồm toàn bộ quá trình từ xây dựng kịch bản, sáng tác âm nhạc, thiết kế phục trang đến tập luyện.
Đây là một chuỗi lao động nghệ thuật đòi hỏi cường độ cao và sự phối hợp liên ngành chặt chẽ. “Khi có trình độ chuyên môn cao thì mới có thể tạo ra những tác phẩm chất lượng cao”, anh nhấn mạnh, đồng thời cho biết nhà hát đang tích cực hợp tác với doanh nghiệp và đẩy mạnh truyền thông để mở rộng tệp khán giả.
Tuy nhiên, phía sau những thành tựu nghệ thuật là một thực tế nhiều trăn trở. Dù các tác phẩm ngày càng đạt tới chuẩn mực cao hơn, đời sống của nghệ sĩ vũ kịch vẫn gặp nhiều khó khăn. Thu nhập thấp, áp lực tập luyện lớn và tuổi nghề ngắn đang trở thành những rào cản khiến không ít người trẻ e ngại theo đuổi con đường này.
Theo chia sẻ từ Nghệ sĩ Phan Lương, mức thù lao cho mỗi buổi biểu diễn hiện nay chỉ dao động từ 250.000 đến 500.000 đồng, trong khi thời lượng có thể kéo dài tới vài giờ với cường độ vận động cao.
“Công sức và chất xám bỏ ra rất nhiều nhưng bồi dưỡng lại quá ít”, anh nói. Lương cơ bản theo hệ số cũng không đủ để đảm bảo cuộc sống, khiến nhiều nghệ sĩ phải tìm thêm công việc bên ngoài hoặc rời bỏ nghề.
Một khó khăn khác mang tính đặc thù là tuổi nghề ngắn. Với vũ kịch - loại hình đòi hỏi thể lực và kỹ thuật cao - nhiều nghệ sĩ chỉ có thể biểu diễn đỉnh cao đến khoảng 30-35 tuổi. Sau đó, việc chuyển đổi nghề nghiệp lại thiếu định hướng rõ ràng. Các cơ chế hỗ trợ chuyển sang giảng dạy, quản lý hay các vị trí khác trong hệ sinh thái nghệ thuật vẫn chưa thực sự đồng bộ.
Hệ quả là tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng rõ rệt. Khi triển khai các dự án lớn, nhà hát buộc phải “mượn” thêm diễn viên từ các đơn vị đào tạo hoặc bên ngoài, gây khó khăn trong việc đảm bảo tiến độ và chất lượng tập luyện. Đây chính là nghịch lý đáng chú ý: nghệ thuật có thể đạt tới đỉnh cao biểu diễn, nhưng người làm nghề lại chưa thể sống được bằng nghề.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết Đại hội XIV được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt. Việc đặt trọng tâm vào phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ mở rộng không gian sáng tạo mà còn thúc đẩy hình thành thị trường nghệ thuật chuyên nghiệp, nơi giá trị lao động của nghệ sĩ được định giá đúng mức.
Đồng thời, các chính sách ưu tiên đào tạo, hỗ trợ nghệ sĩ đặc thù và đổi mới thiết chế văn hóa nếu được triển khai hiệu quả sẽ góp phần giải quyết những “điểm nghẽn” lâu nay.
Trước thềm Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng cho các cơ quan báo chí, xuất bản và đại biểu văn nghệ sỹ, trí thức dự kiến tổ chức ngày 8.4.2026, nhiều nghệ sĩ bày tỏ sự kì vọng rõ rệt.
Nghệ sĩ Phan Lương cho rằng đây là “động lực rất quan trọng” để đội ngũ văn nghệ sĩ, đặc biệt là nghệ sĩ trẻ, yên tâm cống hiến lâu dài. “Nếu các chủ trương này trở thành hiện thực, chắc chắn sẽ tạo ra bước phát triển mạnh mẽ cho lĩnh vực nghệ thuật hàn lâm”, anh nhận định.
Từ thực tiễn hoạt động, các nghệ sĩ cũng đề xuất một số hướng chính sách cụ thể.
Trước hết là cải thiện chế độ đãi ngộ, bao gồm tăng thù lao biểu diễn, điều chỉnh lương cơ bản và xây dựng cơ chế thu nhập gắn với thị trường.
Thứ hai là thiết lập lộ trình chuyển đổi nghề nghiệp rõ ràng cho nghệ sĩ sau tuổi biểu diễn, thông qua các chương trình đào tạo lại và kết nối việc làm trong lĩnh vực giáo dục, quản lý văn hóa.
Bên cạnh đó, cần tăng cường đầu tư cho công tác đào tạo và giáo dục thẩm mỹ từ sớm. Việc đưa kiến thức về ballet, giao hưởng hay các loại hình nghệ thuật hàn lâm vào trường học sẽ góp phần hình thành thế hệ khán giả mới - yếu tố then chốt để phát triển thị trường.
Cuối cùng, đẩy mạnh hợp tác công - tư và chuyển đổi số trong quảng bá, phân phối sản phẩm nghệ thuật sẽ giúp mở rộng không gian tiếp cận, đưa vũ kịch đến gần hơn với công chúng.
Có thể thấy, vũ kịch Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Khi định hướng chính sách đã rõ, điều còn lại là tốc độ và hiệu quả triển khai.
Nếu giải quyết được bài toán về con người - từ đào tạo, đãi ngộ đến phát triển nghề nghiệp - thì những bước tiến về nghệ thuật trong thời gian qua sẽ không chỉ dừng lại ở thành tựu đơn lẻ, mà có thể trở thành nền tảng cho một ngành công nghiệp văn hóa thực sự bền vững.
Đọc bài gốc tại đây.