Từ những buổi đào tạo thương mại điện tử, các nghệ nhân làng nghề dần đưa sản phẩm ra khỏi lũy tre làng, tiếp cận người mua trực tiếp, mở rộng sinh kế, dưới sự đồng hành của doanh nghiệp.
Ngày 6/12, tại xã Ngọc Hồi, Công ty TNHH Nước giải khát Coca-Cola Việt Nam cùng Hội Liên hiệp Phụ nữ địa phương tổ chức buổi đào tạo thứ ba trong khuôn khổ Dự án "Đào tạo kinh doanh thương mại điện tử sản phẩm thủ công nghiệp cho phụ nữ xã Ngọc Hồi và Hồng Vân". Đây là hoạt động tiếp nối chuỗi chương trình nâng cao năng lực số cho phụ nữ làng nghề do doanh nghiệp này triển khai liên tục trong ba năm qua.
Buổi đào tạo có sự tham gia của 30 nghệ nhân đến từ làng nón Vĩnh Thịnh (xã Đại Áng cũ) và làng sơn mài Hạ Thái (xã Duyên Thái cũ). Các học viên được hướng dẫn thực hành livestream bán hàng, bên cạnh việc ôn lại những kỹ năng đã được học trong hai buổi trước như chụp ảnh sản phẩm, xây dựng nội dung và thương hiệu cá nhân trên mạng xã hội.
Theo ông Bùi Khánh Nguyên - Phó tổng giám đốc Đối ngoại, Truyền thông và Phát triển bền vững Công ty Coca-Cola Việt Nam, chương trình được xây dựng từ nhu cầu thực tế của địa phương, với mục tiêu hỗ trợ trực tiếp những người làm nghề.
Đặt nhà máy tại xã Ngọc Hồi, công ty luôn xem cộng đồng địa phương là ngôi nhà chung, gắn bó và cùng phát triển lâu dài. Do đó, Coca-Cola Việt Nam luôn mong muốn đồng hành cùng địa phương trong việc nâng cao sinh kế, trao thêm công cụ và năng lực để người dân, đặc biệt là phụ nữ làng nghề, có thể tự tin thích ứng với thị trường hiện đại; đồng thời, gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
"Chúng tôi không triển khai một mô hình có sẵn từ trên xuống, mà bắt đầu từ việc khảo sát sinh kế, đặc thù làng nghề và mong muốn của người dân. Làng nghề không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là văn hóa, là di sản. Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, nghề truyền thống rất dễ bị mai một trước áp lực của thị trường", ông Nguyên nói.
Ở làng nón Vĩnh Thịnh, bà Nguyễn Thị Thịnh, 67 tuổi, là một trong số nhiều người cao tuổi vẫn bám nghề làm nón để mưu sinh, khi phần lớn người già trong làng không có lương hưu. Chồng mất, bà sống một mình, không ở cùng con cháu. Mỗi chiếc nón bà bán ra thường chỉ có giá khoảng 30.000 đồng, nhưng đó là nguồn thu giúp bà trang trải sinh hoạt hằng ngày.
Mỗi ngày, bà ngồi khâu nón từ 7h sáng đến tối muộn. Số lượng sản phẩm làm ra tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, ngày 3 chiếc, ngày 5-6 chiếc. "Có đồng nào hay đồng ấy, đủ mua quả trứng rán ăn với cơm là qua ngày là được", bà nói.
Trước đây, bà Thịnh chủ yếu bán nón ở chợ hoặc thi thoảng có người tìm đến mua gom mang đi bán buôn. Với bà, việc giữ nghề không chỉ để có thêm thu nhập, mà còn là cách lưu giữ ký ức về ông bà, cha mẹ ngày xưa, đồng thời, giảm bớt gánh nặng cho con cháu.
Cùng làng Vĩnh Thịnh, bà Nguyễn Thị Xuân là thế hệ thứ hai trong gia đình gắn bó với nghề làm nón. Từ khi mới 6-7 tuổi, bà đã quen với việc khâu nón sau giờ học, lớn lên cùng hình ảnh ông bà, bố mẹ cặm cụi bên vành nón. Tuy nhiên, theo bà, hiện nay phần lớn người giữ nghề là những phụ nữ trung niên và cao tuổi.
"Nón làm lâu, lãi mỗi chiếc không được bao nhiêu. Nhiều người trẻ phải đi làm việc khác để mưu sinh, chỉ còn các bác giữ nghề để có đồng ra đồng vào", bà chia sẻ.
Thu nhập từ nghề làm nón chủ yếu phụ thuộc vào số vòng nón và tốc độ làm việc. Với những chiếc nón nhỏ, mỗi chiếc người làm chỉ lãi khoảng vài nghìn đồng; nón lớn lãi cao hơn nhưng một ngày cũng chỉ khâu được vài chiếc.
"Nếu chỉ bám vào cách bán cũ thì rất khó thoát nghèo", bà Xuân cho hay.
Theo bà Phạm Thị Bích Thủy - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ngọc Hồi, trước khi tham gia chương trình, phần lớn phụ nữ làm nghề tại địa phương vẫn duy trì cách bán truyền thống. Sản phẩm chủ yếu được mang ra chợ, bán cho người quen hoặc phụ thuộc vào thương lái đến gom buôn.
Dù nón lá Vĩnh Thịnh được sử dụng trong nhiều sự kiện của thành phố, người tiêu dùng thường chỉ biết đến sản phẩm như một vật dụng quen thuộc, ít khi biết rõ nguồn gốc xuất xứ hay câu chuyện của làng nghề.
Hội Liên hiệp Phụ nữ xã từng thử đưa sản phẩm lên một số kênh bán hàng trực tuyến trước đây gặp nhiều rào cản, từ chi phí sàn cao đến bài toán vận chuyển khiến giá bán đội lên, trong khi biên lợi nhuận của nghề làm nón rất thấp. Vì vậy, nhiều hộ chưa mặn mà với thương mại điện tử, dù nhận thức được tiềm năng của hình thức này.
Bà Thủy chia sẻ thêm, hai buổi đào tạo đầu tiên của dự án đã tập trung tháo gỡ những vướng mắc căn bản đó, từ việc giúp học viên làm quen với công nghệ số, hiểu kinh doanh online là gì, đến hướng dẫn trực tiếp cách mở Facebook, xây dựng thương hiệu cá nhân, viết nội dung và đăng hình ảnh sản phẩm sao cho thu hút người xem. Đến buổi thứ ba, các học viên được thực hành quay livestream để kiểm chứng mức độ tiếp thu và khả năng áp dụng vào thực tế.
"Không chỉ dạy lý thuyết, giảng viên cầm tay chỉ việc, từ giới thiệu sản phẩm, kể câu chuyện về nghề, đến cách tạo tương tác với người xem. Mục tiêu là để các bác, các chị có thể tự làm, tự bán", Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Ngọc Hồi nói thêm. Theo bà, khi từng bước làm chủ các kỹ năng số, người làm nghề truyền thống sẽ có thêm kênh quảng bá sản phẩm, tiếp cận trực tiếp người mua, giảm phụ thuộc vào trung gian và mở rộng thị trường ra ngoài phạm vi làng xã.
Bà Xuân chia sẻ, sau các buổi đào tạo, bà kỳ vọng có thể tự đăng bán sản phẩm trên mạng xã hội, tiếp cận thêm khách hàng ngoài địa phương, qua đó cải thiện thu nhập và tạo thêm động lực để người dân tiếp tục gắn bó với nghề.
Là người trực tiếp ngồi khâu từng chiếc nón, bà Thịnh cũng mong sản phẩm mình làm có thể đến tay nhiều người mua ở xa, ngoài làng Vĩnh Thịnh. Tuổi đã cao, bà chưa thể thao tác thành thạo các hình thức như livestream, nhưng bà đã biết chụp ảnh sản phẩm và đăng lên Facebook. Bà kỳ vọng, từ đó có thể bán trực tiếp cho người mua ở nhiều nơi hơn, không chỉ phụ thuộc vào khách quen hay người gom buôn, để kiếm thêm thu nhập và tiếp tục duy trì nghề, truyền được nghề cho nhiều thế hệ tiếp nối.
Hành trình lên sàn số của làng nón Vĩnh Thịnh mới bắt đầu những "bước chân" đầu tiên. Tuy nhiên, bà con có thể được truyền cảm hứng từ hiệu quả của chương trình trong những năm trước đó. Điều này phần nào thể hiện rõ tại làng sơn mài Hạ Thái, nơi dự án được triển khai từ năm 2024. Chị Vũ Lệ Dung, một nghệ nhân sơn mài, cho biết sau một năm tham gia đào tạo, gia đình chị đã thuận lợi phát triển theo hướng bán hàng theo đơn, xây dựng hình ảnh trên Facebook và được biết đến nhiều hơn qua các sản phẩm vẽ tay độc bản.
"Có lúc tôi bận không đăng bài được thì các chị em, bà con trong làng, kể cả các cô lớn tuổi, cũng mua lại sản phẩm rồi đăng bán online. Ai cũng đã được học nên đều có thể tham gia kinh doanh", chị Dung nói.
Trong buổi đào tạo thứ ba năm nay vào ngày 6/12, chị cũng là người trực tiếp tham gia phiên livestream mẫu cùng giảng viên để chia sẻ kinh nghiệm với các học viên mới.
Không chỉ riêng chị Dung, nhiều hộ sản xuất kinh doanh tại làng sơn mài Hạ Thái cũng ghi nhận những chuyển biến tích cực sau khi được trang bị thêm kỹ năng số. Trước khi dự án được triển khai, khảo sát thực trạng ứng dụng thương mại điện tử tại làng Hạ Thái giữa tháng 10/2024 cho thấy phần lớn các hộ đều nhận thức được lợi ích của thương mại điện tử, trong đó, 67% đánh giá cao khả năng mở rộng thị trường.
Tuy nhiên, việc ứng dụng trên thực tế còn rất hạn chế, khi chưa đến 10% hộ bán hàng qua kênh trực tuyến, phần lớn vẫn dựa vào phương thức truyền thống như hội chợ, triển lãm hay bán buôn, và có tới 93% hộ chưa từng tham gia bất kỳ khóa đào tạo nào về chuyển đổi số hay thương mại điện tử.
Sau các khóa huấn luyện, bức tranh này dần thay đổi. Dự án đào tạo phát triển năng lực số cho phụ nữ trong khuôn khổ chương trình EKOCENTER, sáng kiến của Coca-Cola Việt Nam hướng đến phát triển cộng đồng bền vững, được triển khai lần đầu tiên vào năm 2023 và giai đoạn sau vào tháng 10 -12/2024 với ba buổi đào tạo chuyên sâu, thu hút 351 người tham gia. Kết quả ghi nhận nhiều tác động tích cực:
Chia sẻ về tiềm năng với làng Vĩnh Thịnh, ông Bùi Quang Cường, CEO i-Viet - giảng viên trực tiếp tham gia đào tạo cho biết, trước đây, để đưa một chiếc nón lá hay sản phẩm thủ công lên các sàn thương mại điện tử, người làm nghề phải tự xoay xở mọi công đoạn, từ chụp ảnh, viết nội dung mô tả đến chạy quảng cáo, những việc vốn xa lạ và dễ khiến nhiều người nản lòng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), cánh cửa tiếp cận thương mại điện tử đang dần được mở ra theo hướng đơn giản, gần gũi và khả thi hơn.
Theo ông Nguyên, trong ba năm qua, Công ty Coca-Cola Việt Nam cùng các đối tác tập trung nâng cao nhận thức về tiềm năng của thương mại điện tử đối với làng nghề, từ quảng bá sản phẩm, mở rộng khách hàng đến kể câu chuyện văn hóa theo cách gần gũi hơn với người tiêu dùng hiện đại.
Trong giai đoạn tiếp theo, doanh nghiệp đặt mục tiêu không chỉ mở rộng đào tạo theo chiều rộng mà còn tập trung hỗ trợ sâu hơn cho những hộ có tiềm năng, giúp họ xây dựng mô hình thương mại điện tử hiệu quả. Coca-Cola Việt Nam kỳ vọng sẽ xuất hiện thêm nhiều hình mẫu thành công từ chính các làng nghề, tạo cảm hứng lan tỏa trong cộng đồng.
Từ tâm tư của một người con làng nghề, bà Xuân mong cộng đồng và các doanh nghiệp tiếp tục quan tâm, đồng hành cùng những làng nghề như Vĩnh Thịnh qua các khóa đào tạo thiết thực, từ cách bán hàng online, viết nội dung đến chụp ảnh sản phẩm. Theo bà, khi được trang bị kỹ năng phù hợp, những sản phẩm thủ công do ông bà, cha mẹ làm ra có thể đến tay người tiêu dùng nhanh hơn, với giá trị cao hơn, giúp nghệ nhân có thêm sinh kế và chi phí duy trì nghề truyền thống.
"Nếu làm ra mà không có người tiêu thụ thì rất khó khăn. Khi biết cách bán hàng, xây dựng thương hiệu để nhiều người biết đến hơn, nghề truyền thống mới có cơ hội sống tiếp, không bị mai một và phát triển bền vững. Thu nhập cải thiện, người dân mới yên tâm gắn bó với nghề", bà Xuân nói.
Từ những buổi học nhỏ tại làng quê, con đường đưa sản phẩm thủ công rời lũy tre làng để bước lên sàn số đang dần hình thành. Với sự đồng hành của doanh nghiệp, chính quyền và các tổ chức địa phương, những chiếc nón, sản phẩm sơn mài mang theo câu chuyện văn hóa có thêm cơ hội tìm được chỗ đứng mới trong đời sống hiện đại.
Nội dung: Nhật Lệ
Ảnh: Coca-Cola Việt Nam
Thiết kế: Hoàn Vũ
Đọc bài gốc tại đây.