Ở tuổi ngoài 70, nhà báo Trần Mai Hưởng vẫn nhớ rõ những cung đường hành quân năm nào, những đồng nghiệp đã ngã xuống và cả áp lực của...
Ở tuổi ngoài 70, nhà báo Trần Mai Hưởng vẫn nhớ rõ những cung đường hành quân năm nào, những đồng nghiệp đã ngã xuống và cả áp lực của người cầm bút giữa chiến trường.
Khi trách nhiệm nghề nghiệp lớn hơn nỗi sợ hãi
Những ngày tháng 6, khi cả nước hướng tới kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21.6.1925 - 21.6.2026), câu chuyện về nghề báo hôm nay đã khác rất nhiều so với thời chiến. Công nghệ phát triển, thông tin được truyền tải gần như tức thời. Nhưng với những nhà báo từng đi qua chiến tranh, giá trị cốt lõi của nghề vẫn không thay đổi: trách nhiệm ghi lại sự thật và hoàn thành nhiệm vụ trong bất cứ hoàn cảnh nào.
Nhà báo Trần Mai Hưởng - nguyên Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam - là một trong những phóng viên chiến trường từng có mặt tại Quảng Trị năm 1972, tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh mùa xuân 1975, theo chân quân tình nguyện Việt Nam tại Campuchia và tác nghiệp trên tuyến biên giới phía Bắc những năm 1980. Chia sẻ với phóng viên Báo Lao Động, ông cho biết, chiến tranh là môi trường rèn luyện đặc biệt đối với người làm báo.
"Đối với người phóng viên chiến trường, vấn đề không chỉ là gian khổ, hy sinh, đem sự sống của mình ra đặt cọc cho mỗi chuyến đi, mỗi chiến dịch", theo ông, thử thách lớn nhất của nghề báo chiến trường không nằm ở bom đạn hay hiểm nguy cận kề.
Điều khiến ông và các đồng nghiệp trăn trở hơn cả là làm sao hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khắc nghiệt nhất: "Cái khó hơn là sao trong hoàn cảnh như vậy, phải hoàn thành nhiệm vụ. Không những phải kịp thời có mặt, chứng kiến, mà còn phải có được hình ảnh, tư liệu, kịp thời có được tin, bài, hình ảnh và chuyển được về cơ quan".
Những yêu cầu ấy không khó với báo chí hiện nay, nhưng lại là thách thức vô cùng lớn giữa chiến trường. Người phóng viên phải vừa bám sát đơn vị chiến đấu, vừa tác nghiệp, ghi chép, chụp ảnh, tìm cách chuyển tin về cơ quan trong điều kiện thiếu thốn phương tiện và luôn đối mặt với rủi ro.
Nhà báo Trần Mai Hưởng cho biết chính những năm tháng ấy đã giúp thế hệ phóng viên chiến trường được rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp và bản lĩnh sống. Những giá trị hình thành từ chiến tranh trở thành điểm tựa cho họ cả trong cuộc sống thời bình.
Trong ký ức của ông, mùa xuân năm 1975 là một trong những dấu mốc đặc biệt nhất của cuộc đời làm báo. Theo chân cánh quân tiến vào Sài Gòn, ông có mặt tại Dinh Độc Lập trưa 30.4.1975 và ghi lại bức ảnh nổi tiếng “Xe tăng quân giải phóng tiến vào dinh Độc Lập”.
Thế nhưng, khi nhắc lại thời khắc lịch sử ấy, điều ông nhớ nhiều nhất không phải cảm xúc chiến thắng. Giữa thời khắc mang ý nghĩa quyết định của lịch sử dân tộc, những người làm báo gần như không có thời gian để nghĩ đến cảm xúc cá nhân. Điều họ quan tâm là làm sao bám sát bộ đội, ghi lại được những hình ảnh chân thực nhất và phản ánh kịp thời những gì đang diễn ra.
Đó cũng là điều khiến ông luôn trân trọng thế hệ phóng viên chiến trường năm ấy - những người đã góp phần ghi lại những trang sử bằng chính mồ hôi, nước mắt và đôi khi là cả tính mạng của mình.
Di sản của một thế hệ làm báo trong chiến tranh
Nhắc tới những năm tháng đã qua, điều khiến nhà báo Trần Mai Hưởng xúc động nhất không phải những dấu mốc nghề nghiệp của riêng mình mà là ký ức về đồng nghiệp.
Trong cuộc kháng chiến, đội ngũ cán bộ, phóng viên của Thông tấn xã Việt Nam có mặt ở hầu hết các chiến trường ác liệt. Nhiều người đã không thể trở về.
"TTXVN có một đội ngũ đông đảo cán bộ, phóng viên có những đóng góp rất to lớn cho sự nghiệp báo chí, cho cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng đất nước. Nhiều người trong số họ không còn. Đã có hơn 260 liệt sĩ của ngành ngã xuống trên các chiến trường", ông Hưởng nói.
Với ông, đó không chỉ là những con số. Đó là nữ du kích Thu Hồng ở Quảng Trị mà ông từng chụp ảnh, chỉ ít tuần sau đã hy sinh khi chưa tròn 20 tuổi. Đó là nhà nhiếp ảnh Nghĩa Dũng, người đồng nghiệp ông gặp trên đường hành quân rồi ngã xuống ngay những ngày đầu chiến dịch. Đó còn là nhiều phóng viên, kỹ thuật viên, điện báo viên đã nằm lại trên các chiến trường khi những trang tin còn viết dở.
Những mất mát ấy khiến ông càng thấm thía ý nghĩa của nghề báo trong việc lưu giữ ký ức lịch sử.
Theo nhà báo Trần Mai Hưởng, nếu không có những bản tin, những bức ảnh, những thước phim được ghi lại trong chiến tranh, nhiều sự kiện, nhiều số phận con người có thể sẽ chỉ còn tồn tại trong ký ức của một vài nhân chứng.
Chính vì vậy, ông luôn nhấn mạnh vai trò của việc quan sát, cảm nhận và ghi chép đối với người làm báo: "Quan sát, cảm nhận, ghi chép trong quá trình tác nghiệp là một yêu cầu rất quan trọng của người làm báo".
Tuy nhiên, theo ông, nghiệp vụ chỉ là một phần của nghề. Quan niệm sống, trách nhiệm công dân, nhận thức về thiên chức nghề nghiệp và tinh thần sẵn sàng vượt qua khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ mới là những yêu cầu hàng đầu đối với người cầm bút.
Chia sẻ với thế hệ phóng viên trẻ hôm nay, nhà báo Trần Mai Hưởng cho rằng báo chí đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều điều kiện thuận lợi hơn trước. Những người trẻ được đào tạo bài bản, có nhiều lợi thế về công nghệ và kỹ năng làm báo hiện đại.
"Tôi hoàn toàn tin tưởng rằng thế hệ các nhà báo hiện nay sẽ kế tục xứng đáng sự nghiệp của lớp cha anh, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của mình, đưa nền báo chí nước ta lên ngang tầm nhiệm vụ của thời kỳ mới", nhà báo Trần Mai Hưởng cho biết thêm.
Sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề báo, đi qua chiến tranh rồi chứng kiến đất nước đổi thay trong hòa bình, nhà báo Trần Mai Hưởng vẫn giữ nguyên tình yêu với nghề mà mình đã lựa chọn từ tuổi trẻ.
Và có lẽ, đó cũng là điều đọng lại sâu sắc nhất từ câu chuyện của một phóng viên chiến trường khi nhìn về Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam hôm nay.
"Tôi hạnh phúc vì đã sống một cuộc sống như vậy và nếu có thể chọn lựa lại, tôi vẫn xin làm một người làm báo để ca ngợi những điều tốt đẹp của con người và cuộc sống trên đất nước thân yêu của mình", ông Hưởng nhấn mạnh.
Đọc bài gốc tại đây.