Tiếng Việt giàu đẹp qua loạt bộ sách hay

Bộ sách “ Tiếng Việt giàu đẹp” của Nhà xuất bản Trẻ năm 2026 trở thành một nỗ lực đáng chú ý khi bền bỉ hơn 25 năm nuôi dưỡng...

Một trong những hướng đi đáng chú ý nhất của bộ sách là dòng “Về nguồn”, ra mắt năm 2026 với cuốn mở đầu “Tầm nguyên từ điển” của học giả Vân Hạc - Lê Văn Hòe. Đây là lựa chọn có ý nghĩa, bởi giữa thời đại thông tin nhanh, việc quay lại với những công trình ngôn ngữ xưa là một cách nhắc người đọc rằng, tiếng Việt hôm nay được hình thành trên nền móng của biết bao thế hệ học giả đi trước.

Cuốn từ điển này xuất bản lần đầu năm 1942, ra đời trong bối cảnh chữ nghĩa tiếng Việt còn thiếu nhiều tài liệu truy nguyên rõ ràng. Bằng trực giác ngôn ngữ của người bản ngữ, vốn hiểu biết cổ học và cách làm việc cẩn trọng, Lê Văn Hòe đã tạo dựng một công trình có giá trị tham khảo lâu dài. Sách không chỉ giải thích từ ngữ, quán ngữ, thành ngữ, điển tích, tên riêng, mà còn soi chiếu sự biến đổi ngữ nghĩa và những lớp văn hóa nằm sau chữ nghĩa.

Nếu “Tầm nguyên từ điển” kéo người đọc trở về với cội nguồn của chữ nghĩa, thì “À ơi, tiếng nước tôi” của nhà báo Dương Thành Truyền lại đưa tiếng Việt trở về với nhịp sống hiện đại. Đây không phải là một công trình lý thuyết ngôn ngữ, mà là tập hợp những bài viết sinh động, gần gũi, được chưng cất từ trải nghiệm hàng chục năm đọc, viết và quan sát đời sống chữ nghĩa của một người làm báo.

Tác giả lần theo những trường hợp diễn đạt đặc sắc, hài hước, sai lạc hay dễ gây hiểu lầm trong tiếng Việt, từ sách vở xưa đến báo chí, mạng xã hội, tên thương hiệu, danh thiếp, cách đặt tên... Điều hấp dẫn nằm ở chỗ ông không chỉ ra cái sai, mà còn truy nguyên, bình luận, khơi gợi ở người đọc một thái độ trân trọng hơn với ngôn ngữ.

Ở một bình diện khác, “Tiếng Việt lạ mà quen” của PGS.TS. Trịnh Sâm cho thấy bộ sách không chỉ dừng ở chuyện “nói sao cho đúng”, mà còn đi sâu vào cách người Việt tri nhận thế giới bằng ngôn ngữ. Cuốn sách hướng đến những độc giả có nền tảng nhất định về ngôn ngữ học, đặc biệt là người muốn tìm hiểu tiếng Việt từ góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận.

Từ các khái niệm như ẩn dụ, ý niệm, nghiệm thân, tác giả phân tích những miền ý niệm quen thuộc như sông nước, thực phẩm, tim, bụng... để chỉ ra rằng trong tiếng Việt, cách nói thường ngày thực ra ẩn chứa cả một thế giới quan văn hóa.

Nhìn rộng ra, sức hấp dẫn của bộ “Tiếng Việt giàu đẹp” còn nằm ở sự góp mặt của nhiều tác giả có phong cách khác nhau. GS.TS. Nguyễn Đức Dân với các tựa “Từ câu sai đến câu hay”, “Nỗi oan thì, là, mà”, “Triết lý tiếng Việt”, “Muôn màu lập luận” cho thấy tiếng Việt không chỉ đẹp ở âm điệu, mà còn đẹp trong logic, trong cấu trúc lập luận, trong độ chính xác và sức gợi của từng lớp nghĩa. Việc “Từ câu sai đến câu hay” vượt mốc 1 vạn bản in là một tín hiệu đáng chú ý: Bạn đọc vẫn có nhu cầu rất lớn với những cuốn sách giúp họ viết đúng hơn, rõ hơn và hay hơn. Điều đó chứng minh rằng chuyện học tiếng Việt chưa bao giờ là cũ, nhất là trong bối cảnh mạng xã hội khiến ngôn ngữ bị rút gọn, pha tạp và dễ trượt khỏi chuẩn mực.

Có thể nói, qua những đầu sách như “Tầm nguyên từ điển”, “À ơi, tiếng nước tôi”, “Tiếng Việt lạ mà quen” và nhiều tác phẩm khác trong cùng bộ, tiếng Việt hiện lên vừa cổ kính vừa tươi mới, vừa chuẩn mực vừa linh hoạt, vừa bình dị trong lời ăn tiếng nói hàng ngày, vừa thâm sâu trong từng lớp nghĩa văn hóa.

Đó là thứ tiếng mà càng đọc, càng tra cứu, càng suy ngẫm, người ta càng thấy giàu có và đẹp đẽ. Và trong một đời sống ngôn ngữ đang biến đổi từng ngày, những bộ sách như thế càng cần thiết để nhắc mỗi người biết yêu hơn, hiểu hơn và dùng tiếng Việt có trách nhiệm hơn.

Đọc bài gốc tại đây.