Thời trang Việt Nam đang đứng trước bài toán chuyển hóa “tiềm năng di sản” thành “giá trị thương mại toàn cầu”, với thách thức lớn về chuẩn hóa và xây dựng hệ sinh thái sản xuất.
Thời trang Việt Nam đang đứng trước bài toán chuyển hóa “tiềm năng di sản” thành “giá trị thương mại toàn cầu”, với thách thức lớn về chuẩn hóa và xây dựng hệ sinh thái sản xuất.
Tạo bản sắc để bước ra thế giới
Thời trang Việt trong những năm vừa qua đã có bước ngoặt khi nhiều ngôi sao quốc tế chọn trang phục "made in Việt Nam" để trình diễn và xuất hiện tại các sự kiện lớn. Tuy nhiên, đây mới chỉ là những dự án nhỏ lẻ của một số nhà thiết kế (NTK). Để thời trang Việt có bước tiến xa hơn, vươn tầm quốc tế, xây dựng được thương hiệu quốc gia sẽ cần chiến lược dài hơi về tôn vinh bản sắc văn hóa, xây dựng hệ sinh thái phát triển cộng đồng từ sản xuất vải truyền thống, đến việc đưa câu chuyện Việt, di sản Việt vào thiết kế.
NTK Nguyễn Thơ Thơ, chuyên về trang phục thêu tay, nhận định: Thời trang Việt chỉ có thể tạo bản sắc riêng khi phát triển dựa trên nền tảng giá trị truyền thống gắn liền với tính bền vững.
Thực tế cho thấy, việc chạy theo các xu hướng ngắn hạn hoặc sản xuất hàng loạt (fast fashion) không phải là thế mạnh của các NTK nội địa khi so sánh với các tập đoàn đa quốc gia, thương hiệu lớn trên thế giới. Thay vào đó, việc khai thác chất liệu tự nhiên, kỹ thuật thủ công từ các làng nghề và lồng ghép câu chuyện di sản vào ngôn ngữ thiết kế đương đại được xem là hướng đi khả thi cho thời trang Việt.
Đây không chỉ là cách bảo tồn văn hóa, lan tỏa vẻ đẹp văn hóa mà còn đáp ứng tiêu chuẩn "thời trang trách nhiệm" - một yêu cầu bắt buộc của thị trường quốc tế hiện nay.
Tuy nhiên, một rào cản lớn đối với thời trang nội địa là tình trạng sao chép thiết kế. Để khắc phục, việc đầu tư cho nhân sự cần thay đổi tư duy: Không chỉ đào tạo kỹ năng cắt may mà phải bồi dưỡng nền tảng văn hóa và bản lĩnh sáng tạo. Dấu ấn cá nhân sẽ tự hình thành, giảm thiểu sự lệ thuộc vào các mẫu mốt nước ngoài.
Dù đã có nhiều nỗ lực quảng bá, nhưng đến nay, thời trang Việt Nam vẫn thiếu một "bộ nhận diện" đủ mạnh trên bản đồ khu vực. Tuần lễ thời trang quốc tế Việt Nam dù duy trì từ năm 2014 nhưng sức ảnh hưởng vẫn dừng lại ở mức độ sự kiện thời điểm, chưa tạo được kết nối sâu với giới chuyên môn và người mua quốc tế.
Cần nhấn mạnh yếu tố văn hóa
Theo NTK Song Toàn, để xây dựng thương hiệu quốc gia cho thời trang, đặc biệt là Áo dài, cần một bộ tiêu chí chuẩn mực tương tự như các chỉ số ISO (chi tiết, rõ ràng) trong công nghiệp hàng hóa tiêu dùng.
NTK đề xuất 3 yếu tố để thời trang Việt nâng tầm yếu tố văn hóa, di sản của mình thành thương hiệu quốc gia, đơn cử, "Áo dài cần đạt tiêu chuẩn về kỹ nghệ chế tác, tức là chuẩn hóa kỹ thuật cắt may, đường kim mũi chỉ và tỉ lệ thiết kế tinh xảo. Tiếp đó, là yếu tố về hàm lượng văn hóa, tức là khả năng kể câu chuyện bản sắc bằng thẩm mỹ hiện đại. Yếu tố cuối cùng chính là tính bền vững của trang phục. Chúng ta phải chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu thân thiện với môi trường và bảo tồn giá trị nghệ nhân".
Áo dài hiện đóng vai trò như một "đại sứ ngoại giao" tại các hội nghị thượng đỉnh quốc tế (APEC, ASEAN), nhưng để trở thành mặt hàng xuất khẩu quy mô công nghiệp, cần sự đồng bộ về chất lượng. Khách hàng quốc tế cần sự bảo chứng rằng: Sản phẩm có nhãn hiệu quốc gia Việt Nam mặc nhiên đạt chuẩn cao cấp về cả chất liệu và thiết kế.
NTK Ngọc Hân chia sẻ quan điểm từ góc nhìn về trang phục truyền thống Hanbok của Hàn Quốc. Trang phục Hanbok đã được xây dựng hình ảnh bài bản, được quảng bá rầm rộ, khi Hanbok bước lên phim ảnh, âm nhạc Hàn Quốc bằng những câu chuyện, giai thoại đậm chất văn hóa. Áo dài nói riêng và thời trang Việt nói chung cũng cần những câu chuyện đặc trưng, đậm bản sắc văn hóa như thế, đồng thời, cần cả một chiến lược quảng bá để vươn tầm quốc tế.
Để thời trang cùng với công nghiệp văn hóa đóng góp 7% cho GDP đến năm 2030, theo NTK Song Toàn, ngành thời trang cần giải quyết 3 vấn đề cốt lõi về hạ tầng phụ trợ. Hiện nay, khoảng 90% vải vóc vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Việc quy hoạch lại các vùng nguyên liệu như lụa Bảo Lộc, Vạn Phúc, Nha Xá và ứng dụng công nghệ để sản xuất lụa đạt chuẩn quốc tế là yêu cầu cấp bách.
Nếu không có cơ chế bảo vệ nghiêm ngặt, các thiết kế sáng tạo sẽ bị triệt tiêu bởi hàng giả, hàng nhái ngay tại thị trường nội địa.
"Ngành thời trang cần một chuỗi cung ứng đồng bộ từ cúc bấm, chỉ thêu đến bao bì. Các NTK hiện đang phải "đơn độc" xoay xở trong từng khâu nhỏ, thay vì được hỗ trợ bởi một nền công nghiệp phụ trợ chuyên nghiệp", NTK Song Toàn nói.
Việc Chính phủ chủ trương thành lập các trung tâm văn hóa Việt Nam tại nước ngoài và tổ chức các liên hoan nghệ thuật quốc tế sẽ là đòn bẩy quan trọng. Đây cũng có thể trở thành những điểm cầu kết nối để đưa thời trang Việt, áo dài Việt vào các sự kiện văn hóa, ngoại giao.
Khi các tiêu chí đánh giá, xét chọn thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực thời trang được cụ thể hóa và hệ sinh thái sản xuất được kiện toàn, thời trang mới thực sự trở thành trụ cột của nền "kinh tế xanh", đưa văn hóa Việt thâm nhập sâu vào thị trường toàn cầu.
Đọc bài gốc tại đây.