Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn chia sẻ những trăn trở về nghề nghiệp, giáo dục nghệ thuật và vị trí của con người trong kỷ nguyên AI.
Nhiều người lo ngại trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ khiến những người làm nghề sáng tạo bị mất việc. Theo anh, đâu mới là thách thức lớn nhất mà AI đặt ra hiện nay?
Họa sĩ Nguyễn Doãn Sơn: Tôi nghĩ điều đáng sợ nhất không phải AI, mà là việc người trẻ đang dần ngừng tư duy sáng tạo.
Lịch sử cho thấy mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều kéo theo sự thay đổi về lao động. Điều đó là tất yếu và chúng ta phải chấp nhận. Tuy nhiên, điều khiến tôi trăn trở hơn là nhiều người trẻ đang tự nguyện bỏ qua những nền tảng căn bản của nghề nghiệp để chạy theo sự tiện lợi mà công nghệ mang lại.
Xã hội hiện nay phát triển rất nhanh, áp lực học tập và thích nghi cũng lớn hơn nhiều so với trước đây. Trong hoàn cảnh đó, không ít bạn trẻ chọn cách phụ thuộc vào những công cụ có sẵn thay vì rèn luyện tư duy, khả năng quan sát và năng lực sáng tạo của chính mình. Nếu điều đó kéo dài, người trẻ không chỉ mất kỹ năng nghề nghiệp mà còn dễ đánh mất bản sắc cá nhân.
Là giảng viên đào tạo thiết kế đồ họa, vì sao anh vẫn yêu cầu học viên học vẽ tay và ký họa thực tế trong khi AI có thể tạo ra hình ảnh chỉ trong vài giây?
Nếu học vẽ chỉ để tạo ra những hình ảnh đẹp hoặc giống thực thì cuộc chơi đó đã kết thúc từ rất lâu, kể từ khi máy ảnh ra đời.
Điều quan trọng của người làm sáng tạo không nằm ở kỹ năng sao chép hình ảnh mà nằm ở khả năng quan sát, cảm nhận và xây dựng tư duy thẩm mỹ riêng. Vẽ tay hay ký họa thực tế giúp người học tiếp xúc trực tiếp với đời sống, hiểu được con người, bối cảnh và cảm xúc. Đó là những điều không thể học được chỉ bằng cách nhập một câu lệnh.
Tôi luôn nói với học trò rằng bất kỳ ai cũng có thể học cách sử dụng công cụ, nhưng không phải ai cũng có thể tạo ra một góc nhìn riêng. Khi giao toàn bộ quá trình suy nghĩ cho công nghệ, người trẻ rất dễ rơi vào cái bẫy đồng hóa, tạo ra những sản phẩm giống nhau và thiếu bản sắc.
AI hiện đã có thể tạo ra những tác phẩm có chất lượng rất cao. Theo anh, điều gì vẫn khiến sáng tạo của con người không thể bị thay thế hoàn toàn?
AI có thể tổng hợp dữ liệu rất nhanh nhưng không có trải nghiệm sống.
Một tác phẩm nghệ thuật không chỉ là hình ảnh cuối cùng mà còn là kết quả của cảm xúc, ký ức, trải nghiệm và những biến động tâm lý của người sáng tạo trong từng thời điểm. Chính những yếu tố đó tạo nên cá tính riêng cho tác phẩm.
Trong hội họa có những giá trị rất khó định lượng như cảm xúc, khí chất hay dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ. Máy móc có thể mô phỏng hình thức nhưng không thể thực sự trải nghiệm cuộc sống như con người.
Tôi cho rằng điều đáng tiếc hiện nay không phải AI vẽ đẹp hơn, mà là khoảng cách cảm xúc giữa người sáng tạo và người thưởng thức đang có nguy cơ bị thu hẹp khi chúng ta ngày càng quen với những sản phẩm được tạo ra quá nhanh và quá dễ dàng.
Anh muốn gửi gắm điều gì tới những người trẻ đang lo lắng về tương lai nghề nghiệp trước sự phát triển của AI?
Trước khi hỏi AI có thay thế mình hay không, hãy tự hỏi mình có thực sự yêu công việc đang làm hay không.
Nếu chỉ xem nghệ thuật hay sáng tạo là một công cụ kiếm sống đơn thuần, bạn sẽ rất dễ bị đào thải khi công nghệ phát triển. Nhưng nếu bạn thực sự yêu việc quan sát cuộc sống, yêu việc kể những câu chuyện của riêng mình và không ngừng học hỏi, bạn luôn có chỗ đứng.
AI có thể tạo ra hàng triệu hình ảnh đẹp mắt chỉ trong vài giây, nhưng một con người với trải nghiệm sống, cảm xúc và góc nhìn độc nhất thì không thuật toán nào có thể sao chép được. Đó mới là giá trị cốt lõi mà người trẻ cần gìn giữ trong thời đại công nghệ.
Hoạ sĩ Nguyễn Doãn Sơn sinh năm 1975, theo học Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội; từng đoạt giải đồng hạng Philip Morris 1998, giải Nhất Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô 2000; Giải thưởng “Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” và đã tổ chức 2 triển lãm riêng tại Hà Nội.
Đọc bài gốc tại đây.