Khi nhạc AI xuất hiện ở quán cà phê, nhà hàng, chuyến xe, một câu hỏi đặt ra: Liệu không bật bản thu của ca sĩ thật thì có phải...
Khi nhạc AI xuất hiện ở quán cà phê, nhà hàng, chuyến xe, một câu hỏi đặt ra: Liệu không bật bản thu của ca sĩ thật thì có phải trả tiền bản quyền?
Một bản “50 năm về sau” được AI hát, một ca khúc bolero quen thuộc được chuyển sang giọng nam trầm mới hay bài hát của ca sĩ nổi tiếng được AI phối lại có thể khiến người nghe cảm giác đó đã là một “bản nhạc khác”. Nhưng về pháp lý, câu chuyện không đơn giản như vậy.
Nhạc sĩ Hamlet Trương nói với Lao Động rằng, tâm lý e ngại phí bản quyền có thể là một trong những lý do khiến một số cơ sở dịch vụ quan tâm tới nhạc AI. Khi việc bảo vệ tác quyền ngày càng được chú ý, AI dễ tạo cảm giác đây là một vùng an toàn.
Tuy nhiên, Hamlet Trương nhấn mạnh: “Quyền tác giả đối với phần nhạc và phần lời vẫn thuộc về nhạc sĩ sáng tác và chủ sở hữu tác phẩm”.
AI hát không có nghĩa tác giả biến mất
Luật sư Trương Văn Tuấn - Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn - cho rằng, cần phân biệt giữa sản phẩm mới do con người sử dụng AI để tạo ra và trường hợp AI khai thác một ca khúc đã có sẵn.
Nếu AI hát lại một bài hát đã tồn tại, giai điệu và ca từ vẫn có thể thuộc quyền của tác giả hoặc chủ sở hữu. Nói cách khác, thay giọng Đàm Vĩnh Hưng, Quốc Thiên hay một ca sĩ bất kỳ bằng giọng AI không khiến quyền của người viết bài hát biến mất.
Vấn đề có thể liên quan đến nhiều lớp quyền. Trước hết là quyền đối với tác phẩm, tức giai điệu và ca từ. Nếu quá trình tạo phiên bản AI sử dụng bản ghi hoặc cuộc biểu diễn có sẵn, quyền của người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi cũng có thể được đặt ra.
Vì vậy, một quán cà phê không phát bản thu gốc không mặc nhiên đồng nghĩa với việc không còn nghĩa vụ bản quyền.
Câu chuyện phức tạp hơn khi AI thay đổi tác phẩm. Theo luật sư Trương Văn Tuấn, nếu đưa ca khúc có sẵn vào AI rồi yêu cầu thay phối khí, đổi phong cách hoặc chuyển thể, sản phẩm mới có thể đặt ra vấn đề về quyền làm tác phẩm phái sinh.
AI trong trường hợp này chỉ đóng vai trò công cụ. Điều cần xem xét là giai điệu, ca từ, bản ghi âm hay cuộc biểu diễn đang được bảo hộ đã được sử dụng như thế nào.
Cục Bản quyền tác giả cũng từng cảnh báo công nghệ cho phép tách giọng, remix bằng AI, chỉnh tốc độ hoặc biến đổi nội dung rồi phát tán trở lại với quy mô lớn, khiến việc kiểm soát vi phạm phức tạp hơn.
Không phải nhạc AI nào cũng đều “vướng” bản quyền người khác
Ở chiều ngược lại, sử dụng AI để tạo nhạc không đồng nghĩa với vi phạm bản quyền.
Luật sư Trương Văn Tuấn cho hay, nếu sản phẩm thực sự được tạo mới, không sao chép trái phép giai điệu, ca từ, bản ghi hay cuộc biểu diễn đang được bảo hộ, đồng thời người sử dụng có quyền khai thác thương mại hợp pháp, về nguyên tắc sẽ không phát sinh khoản phải trả cho chủ thể của một tác phẩm có sẵn khác.
Trường hợp “Tự do như cơn gió” cho thấy một khía cạnh đáng chú ý. Người tạo ca khúc cho biết, sử dụng Suno để tạo giọng hát AI nhưng đồng thời đăng ký ủy quyền quyền tác giả thông qua VCPMC. Điều này cho thấy, “nhạc AI” không đồng nghĩa với “nhạc vô chủ”.
Các quy định được bổ sung tại Việt Nam năm 2026 cũng bắt đầu làm rõ hơn quyền tác giả khi AI tham gia quá trình sáng tạo, trong đó yếu tố được bảo hộ vẫn gắn với dấu ấn và sự kiểm soát trực tiếp của con người.
Ngoài câu chuyện pháp lý, sự dịch chuyển sang nhạc AI còn đặt ra vấn đề với thị trường âm nhạc.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho rằng, sự phổ biến của nhạc AI có thể liên quan cả thị hiếu lẫn tâm lý dè chừng tác quyền. Một nghịch lý đang xuất hiện: xã hội ngày càng chú trọng bảo vệ quyền của nghệ sĩ, trong khi một bộ phận người sử dụng có thể tìm đến nội dung AI vì cảm giác dễ sử dụng hơn.
Hamlet Trương gọi đây là nguy cơ “chèn ép không gian sống” của người làm nghề. Nhà sản xuất nhỏ, nhạc công, người hòa âm và ca sĩ trẻ có thể chịu sức ép sớm, bởi những nhu cầu âm nhạc đơn giản, chi phí thấp từng tạo việc làm cho họ cũng là phần AI dễ tham gia nhất.
Bởi vậy, nhạc AI xuất hiện ngày càng nhiều ở quán cà phê, nhà hàng hay trên những chuyến xe không chỉ đặt ra câu hỏi có phải trả tiền bản quyền hay không. Khi AI trở nên rẻ, nhanh và dễ sử dụng, không gian dành cho âm nhạc do con người tạo ra cũng có thể chịu sức ép ngày càng lớn.
Đọc bài gốc tại đây.