Khi người nghe có thể thưởng thức một ca khúc mà không cần biết phía sau giọng hát là con người hay máy móc, AI đang tạo ra những thay đổi đáng chú ý trong cách công chúng lựa chọn, tiếp cận và đánh giá âm nhạc.
Khi người nghe có thể thưởng thức một ca khúc mà không cần biết phía sau giọng hát là con người hay máy móc, AI đang tạo ra những thay đổi đáng chú ý trong cách công chúng lựa chọn, tiếp cận và đánh giá âm nhạc.
Khi người nghe không còn quá quan tâm ai đang hát
Nhạc AI không còn chỉ xuất hiện trong những video thử nghiệm hay nội dung gây tò mò trên mạng xã hội. Loại hình này đang dần đi vào đời sống thường ngày, từ playlist cá nhân đến âm nhạc được phát trong quán cà phê, nhà hàng hay trên các chuyến xe.
Chia sẻ với Báo Lao Động, nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng, có nhiều nguyên nhân khiến nhạc AI ngày càng được lựa chọn. Ở những không gian như quán cà phê, nhà hàng hay trên xe, âm nhạc chủ yếu đóng vai trò tạo không khí. Người nghe không phải lúc nào cũng cần biết ca sĩ, nhạc sĩ hay thậm chí tên bài hát.
“Họ thấy giai điệu dễ chịu, giọng hát ổn, bản phối phù hợp thì cứ nghe”, nhạc sĩ Thái Nguyên nhận định.
Theo nhạc sĩ Thái Nguyên, khi những công cụ AI trước đây vẫn tạo ra giọng hát khá dễ nhận biết là máy móc, công chúng có thể tìm đến vì tò mò. Tuy nhiên, khi công nghệ ngày càng hoàn thiện, giọng AI trở nên tự nhiên hơn thì chính yếu tố “AI” có thể không còn là lý do khiến khán giả tiếp tục nghe.
“Thứ mình nghe trước tiên vẫn là âm thanh. Nếu giọng hát hay, bài dễ nghe, bản phối ổn thì nhiều người cứ nghe thôi, có khi nghe hết bài rồi mới biết đó là ca sĩ thật hay AI, thậm chí cũng không quan tâm” - nhạc sĩ Thái Nguyên nói.
Theo chuyên gia văn hóa Trần Tùng Hiếu, hiện tượng này cho thấy, cách công chúng sử dụng âm nhạc đang có sự chuyển dịch. Với một bộ phận người nghe, nhất là khi âm nhạc đóng vai trò làm nền cho sinh hoạt, những giá trị tức thời như dễ nghe, hợp tâm trạng, phù hợp không gian có thể được đặt lên trước danh tính người biểu diễn.
Điều này phần nào lý giải vì sao nhạc AI có thể thâm nhập nhanh vào những không gian nghe thụ động. Một playlist dài với giọng hát dễ chịu có thể đáp ứng nhu cầu của quán cà phê, nhà hàng hay người đi xe mà không đòi hỏi họ phải chủ động tìm kiếm từng nghệ sĩ.
Tuy nhiên, việc người nghe không quan tâm ai đang hát trong một thời điểm cụ thể không đồng nghĩa danh tính nghệ sĩ mất giá trị.
Nhạc sĩ Hoàng Ngân cho rằng, cần phân biệt giữa việc “thấy một bài hát hay” và “yêu thích một nghệ sĩ”. Ở nhu cầu thứ nhất, AI hoàn toàn có khả năng cạnh tranh khi công nghệ đã có thể tạo ra những giọng hát đẹp và sản phẩm tương đối hoàn chỉnh.
Nhưng một nghệ sĩ không chỉ tồn tại bằng giọng hát. Họ còn có cá tính, câu chuyện, hình ảnh, quan điểm nghệ thuật, khả năng biểu diễn sân khấu, cách tương tác với công chúng và một hành trình nghề nghiệp để khán giả theo dõi.
Thị trường âm nhạc vì thế có thể hình thành hai cách nghe song song. Một phía là nhu cầu thưởng thức tức thời, khi người nghe cần một bài hát phù hợp cảm xúc hoặc không gian mà không quá quan tâm người thể hiện. Phía còn lại là nhu cầu kết nối với nghệ sĩ, khi khán giả chờ đợi sản phẩm mới, theo dõi hoạt động, mua vé xem biểu diễn và hình thành sự gắn bó lâu dài.
Khi hát hay chưa chắc đã đủ
Một thay đổi khác xuất hiện khi khán giả ngày càng tiếp xúc nhiều với những giọng AI được xử lý sạch, ít lỗi, lên nốt cao dễ dàng và có thể biến đổi theo nhiều phong cách.
Điều này đặt ra câu hỏi liệu chuẩn nghe của công chúng có ngày càng cao hơn và người hát thật phải cạnh tranh thế nào với những giọng hát gần như không bị giới hạn bởi sức khỏe, quãng giọng hay thể lực.
Nhạc sĩ Thái Nguyên cho rằng, ảnh hưởng này là có nhưng không nhất thiết phải nhìn theo hướng tiêu cực.
Mặt bằng kỹ thuật thanh nhạc hiện nay vốn đã được nâng lên đáng kể. Trên mạng xã hội, nhiều ca sĩ trẻ và người hát cover có khả năng thực hiện các ca khúc khó, chinh phục quãng cao hay những đoạn đòi hỏi kỹ thuật tốt. Vì thế, việc AI có thể hát cao, hát chuẩn không đồng nghĩa con người ngay lập tức rơi vào thế yếu.
Ngược lại, việc công chúng thường xuyên tiếp xúc với những sản phẩm ngày càng hoàn thiện có thể khiến tiêu chuẩn nghe nhạc được nâng lên. Người hát phải luyện tập nhiều hơn, nhà sản xuất chú trọng chất lượng âm thanh hơn và người làm nhạc cũng phải liên tục nâng trình độ.
Tuy nhiên, AI tạo nên một nghịch lý đáng chú ý. Khi việc hát đúng, hát sạch, lên nốt cao hoặc sở hữu một giọng hát “đẹp” trở nên ngày càng dễ tạo ra bằng công nghệ, những yếu tố từng được xem là lợi thế nổi bật của người biểu diễn có thể không còn đủ tạo nên sự khác biệt.
“Nếu sau này có hàng nghìn giọng đều hát rất chuẩn thì chỉ hát đúng nốt hay lên được nốt cao thôi chưa chắc đã đủ để một ca sĩ tạo dấu ấn nữa” - nhạc sĩ Thái Nguyên phân tích.
Khi đó, màu giọng, cách nhả chữ, cách xử lý một câu hát, khả năng kể chuyện bằng âm nhạc hay trải nghiệm sống của người biểu diễn có thể trở thành những yếu tố quan trọng hơn.
Thậm chí, trong một thị trường có quá nhiều giọng hát “hoàn hảo”, sự không hoàn hảo của con người đôi khi lại tạo nên cảm xúc. Một ca sĩ không nhất thiết phải hát nốt cao nhất hay sở hữu kỹ thuật phức tạp nhất. Điều quan trọng có thể là chỉ sau vài câu, khán giả nhận ra ngay đó là ai và muốn tiếp tục nghe họ.
Theo chuyên gia văn hóa Trần Tùng Hiếu, đây cũng là lúc vai trò của nghệ sĩ được nhìn nhận rộng hơn khả năng trình diễn đơn thuần. Khi công nghệ có thể tái tạo ngày càng nhiều đặc tính của một sản phẩm âm nhạc, giá trị cá nhân, dấu ấn sáng tạo và khả năng kết nối với công chúng càng trở thành những yếu tố khó thay thế.
Không chỉ tác động đến giọng hát, AI còn làm thay đổi quy mô sản xuất âm nhạc.
Trước đây, để hoàn thành một bản nhạc tương đối chỉn chu thường cần nhiều thời gian, nhân lực và công đoạn. Hiện nay, AI có thể hỗ trợ từ lên ý tưởng, tạo hòa âm đến giọng hát, giúp rút ngắn đáng kể quá trình hình thành sản phẩm. Điều đó đồng nghĩa lượng âm nhạc xuất hiện trên thị trường có thể tăng rất nhanh.
Nhạc sĩ Hoàng Ngân cho rằng, đây là một trong những thách thức đáng chú ý nhất. “Âm nhạc không còn là thứ khan hiếm nữa, mà sự chú ý của người nghe mới là thứ khan hiếm. Làm ra một bài hát sẽ ngày càng dễ hơn, nhưng để người ta chịu dừng lại nghe, nhớ được bài đó rồi còn muốn nghe lại mới khó” - anh nói.
Khi số lượng sản phẩm tăng nhanh, một ca khúc do nghệ sĩ đầu tư nhiều tháng vẫn phải cạnh tranh với lượng nội dung khổng lồ trên cùng nền tảng và trong cùng quỹ thời gian hữu hạn của khán giả.
Ở góc độ này, thách thức AI đặt ra không đơn giản là câu hỏi “máy móc có thay thế nghệ sĩ hay không”. AI có thể khiến một bài hát được tạo ra dễ hơn, một giọng hát trở nên hoàn hảo hơn và nguồn nhạc phong phú hơn. Nhưng chính sự dư thừa ấy lại khiến khả năng tạo khác biệt trở nên quan trọng.
Nhạc sĩ Thái Nguyên ví những tác phẩm có giá trị trong tương lai như “viên ngọc nằm giữa rất nhiều cát”. Viên ngọc vẫn có giá trị, nhưng để người nghe tìm thấy sẽ ngày càng khó khi lượng sản phẩm tăng quá nhanh.
Với nghệ sĩ, áp lực vì thế không chỉ là hát hay hơn hay sản xuất nhiều hơn, mà phải tạo được lý do để khán giả dừng lại, ghi nhớ và lựa chọn mình giữa vô số âm thanh.
Còn với người nghe, AI có thể khiến cách thưởng thức âm nhạc linh hoạt hơn. Họ có thể chấp nhận một giọng hát không thuộc về người thật nếu sản phẩm đủ hay, nhưng vẫn tìm đến nghệ sĩ khi cần cá tính, câu chuyện và sự kết nối.
AI vì thế có thể thay đổi mạnh cách âm nhạc được tạo ra và được nghe, nhưng chưa chắc làm mất đi vai trò của nghệ sĩ. Khi kỹ thuật ngày càng dễ được công nghệ tái tạo, những giá trị rất “con người” như cảm xúc, cá tính và dấu ấn riêng có thể càng trở thành lý do quyết định để khán giả nhớ đến một giọng hát.
Đọc bài gốc tại đây.