Một bài hát có thể được tạo ra trong vài phút bằng vài dòng lệnh. AI đang khiến âm nhạc nhanh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn bao...
Một bài hát có thể được tạo ra trong vài phút bằng vài dòng lệnh. AI đang khiến âm nhạc nhanh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn bao giờ hết. Nhưng phía sau sự tiện lợi ấy là cuộc tranh cãi: AI đang mở rộng khả năng sáng tạo của con người hay đang thay thế một phần công việc, giá trị và dấu ấn của người làm nhạc?
Khi âm nhạc AI bước vào bảng xếp hạng
Âm nhạc do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra không còn là chuyện của tương lai. Khoảng một chục ca khúc AI đã xuất hiện trên các bảng xếp hạng Billboard khác nhau kể từ năm 2022. Nhiều sản phẩm được tạo bằng Suno - một ứng dụng AI âm nhạc sử dụng mô hình được xây dựng từ hàng triệu ca khúc do con người sáng tác và biểu diễn.
Sự xuất hiện của những ca khúc này đặt ra một câu hỏi: Nếu máy tính có thể tạo ra một bài hát hoàn chỉnh, đâu là phần việc còn thuộc về người nghệ sĩ?
Với những người phản đối, vấn đề không nằm ở việc AI làm nhạc hay đến đâu. Dave Lee - cây bút Bloomberg Opinion cho rằng, âm nhạc được tạo hoàn toàn bằng câu lệnh, thay vì tài năng và trải nghiệm, là điều khó chấp nhận. Đặc biệt, ông phản ứng khi những ca khúc như vậy được thuật toán đưa vào playlist mà người nghe không hề biết nguồn gốc.
Tuy nhiên, một số nhân vật có tên tuổi trong làng âm nhạc lại coi AI là một cơ hội tuyệt vời. Biểu tượng của dòng nhạc Hip - Hop, nghệ sĩ Dr Dre gọi đây là “một công cụ mới cho sự sáng tạo”. Trong khi nhạc sĩ Bjorn Ulvaeus, cựu thành viên nhóm nhạc ABBA từng cho rằng AI giống như phần mở rộng của tâm trí, giúp ông hình dung nhanh một sáng tác sẽ vang lên thế nào với một dàn nhạc lớn.
Ranh giới vì thế không đơn giản là AI hay con người. Một nhạc sĩ dùng AI để thử hòa âm, tạo bản demo vẫn là người quyết định tác phẩm. Nhưng một ca khúc được tạo gần như hoàn toàn bằng máy rồi đưa thẳng lên nền tảng để kiếm tiền lại là câu chuyện khác.
Nhạc rẻ hơn, người làm nhạc chịu sức ép
Tại Singapore, một số studio ghi nhận ngân sách dự án giảm 10 - 40%, cá biệt tới 60%, trong khi cơ hội dành cho freelancer trong lĩnh vực âm nhạc giảm khoảng 20 - 30%. Donny Pereira - Giám đốc điều hành công ty sản xuất âm nhạc plusONE cho biết, có dự án giảm ngân sách tới 60% trong 2 - 3 năm qua, dù lượng nội dung tăng. AI cho phép khách hàng tự tạo bản nháp âm nhạc và giọng hát, qua đó gây sức ép lên chi phí sản xuất.
Tuy nhiên, AI không chỉ là công cụ thay thế. Tại Zynth Studios, công nghệ này được dùng để phát triển ý tưởng, thử nghiệm hòa âm, tạo bản demo và hỗ trợ nghệ sĩ khi bí ý tưởng. Nhà soạn nhạc Muhammad Zahin Anwari cho rằng AI nên là công cụ hỗ trợ, thay vì thay thế quy trình sáng tác.
Thực tế, khách hàng vẫn tìm đến con người bởi giọng AI thường bị nhận xét thiếu tự nhiên, thiếu biểu cảm; âm nhạc AI có thể đúng kỹ thuật nhưng chưa chắc tạo được cảm xúc. Nghịch lý là AI giúp sản xuất nhanh và rẻ hơn, nhưng chính sự “chạm” của con người có thể trở thành giá trị khó thay thế.
Người nghe có quyền được biết?
Khảo sát của Deezer-Ipsos thực hiện với 9.000 người tại 8 quốc gia cho thấy, 97% người tham gia không thể phân biệt ca khúc do AI tạo ra với ca khúc do con người sáng tác. Điều đó cho thấy vấn đề không còn nằm ở việc người nghe có thích nhạc AI hay không, mà ở chỗ họ có biết mình đang nghe gì hay không?
Trong khi khả năng nhận diện của người nghe còn hạn chế, quy mô nhạc AI lại tăng rất nhanh. Nền tảng phát nhạc trực tuyến Deezer cho biết số ca khúc AI được tải lên đã vượt 50.000 bài mỗi ngày, tương đương khoảng một phần ba tổng lượng nhạc được đưa lên nền tảng.
Trước sự bùng nổ này, các nền tảng bắt đầu thay đổi chính sách. Tidal cho phép nhạc AI xuất hiện nhưng yêu cầu gắn nhãn và không cho kiếm tiền với những sản phẩm được tạo toàn bộ hoặc phần lớn bằng AI. Spotify và Apple cũng triển khai cơ chế gắn nhãn, trong khi Hiệp hội Công nghiệp thu âm Australia (ARIA) đã loại nhạc hoàn toàn do AI tạo ra khỏi bảng xếp hạng của họ. Giám đốc điều hành của ARIA - Annabelle Herd thừa nhận, bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng nhưng cho biết: “Một bảng xếp hạng vinh danh sản phẩm trí tuệ nhân tạo không được cấp phép sẽ làm suy yếu chính nền tảng của âm nhạc thu âm mà chúng tôi đại diện”.
Nhưng nhận diện nhạc AI cũng không đơn giản. Suno đang nghiên cứu giải pháp công nghệ để giúp các nền tảng xác định nguồn gốc sản phẩm, trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nguy cơ sản xuất hàng loạt ca khúc AI nhằm khai thác tiền bản quyền.
Trước thực trạng AI lấn sân âm nhạc như hiện nay, một vấn đề đặt ra là: Nếu các công việc đầu vào như làm bản demo, chỉnh sửa âm thanh hay những nhiệm vụ đơn giản lần lượt được tự động hóa, người trẻ sẽ học nghề từ đâu?
Pereira băn khoăn: “Không ai có thể một ngày thức dậy và lập tức trở thành nhà soạn nhạc hoặc thiết kế âm thanh bậc thầy, bạn cần có thời gian học hỏi để tích luỹ kinh nghiệm và dấn thân vào nghệ thuật”.
Dù vậy, AI cũng có thể tạo ra một nghịch lý: Càng nhiều nội dung do máy sản xuất, sự chân thật của con người càng trở nên quý giá.
Các doanh nghiệp Singapore nhận thấy khách hàng vẫn cần những công việc dựa vào phát triển nghệ sĩ, xây dựng thương hiệu, cộng đồng và quan hệ con người. Văn hóa, kể chuyện và biểu đạt nghệ thuật vẫn là những lĩnh vực khó thay thế.
AI chắc chắn sẽ tiếp tục hiện diện trong phòng thu. Vấn đề không phải là có nên đóng cửa trước công nghệ hay không, mà là đặt ra giới hạn nào để công nghệ phục vụ con người thay vì làm mất giá trị của lao động sáng tạo.
Có lẽ tương lai của âm nhạc không phải AI hay con người, mà là AI cùng con người. Và trong một thế giới mà máy móc ngày càng dễ dàng tạo ra âm thanh, thứ khó sao chép nhất có thể vẫn là một đời sống trải nghiệm thực thụ.
Người nghe nghĩ gì về âm nhạc AI?
Khảo sát Deezer-Ipsos thực hiện trên 9.000 người ở 8 quốc gia, công bố hồi cuối năm 2025 cho thấy: 73% người được khảo sát muốn được thông báo khi ca khúc AI được đề xuất; 45% muốn có công cụ lọc nhạc AI và 40% nói sẽ bỏ qua những bài hát được xác định là do AI tạo ra. Khảo sát cho thấy công chúng không hoàn toàn phản đối công nghệ, nhưng đòi hỏi sự minh bạch về nguồn gốc sản phẩm.
Đọc bài gốc tại đây.