Vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố vì cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang gióng lên hồi chuông cảnh báo với những người khai thác âm nhạc trên nền tảng mạng xã hội.
Sau vụ ca sĩ Phương Diễm Huyền bị khởi tố, không ít người đặt câu hỏi: khi nào việc sử dụng một ca khúc có thể không còn là vi phạm bản quyền thông thường mà dẫn đến trách nhiệm hình sự?
Trước đó ngày 5-8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP.HCM đã khởi tố bị can đối với Nguyễn Thị Hiền (ca sĩ Phương Diễm Huyền) và Nguyễn Thành Hiệp (Giám đốc Công ty TNHH truyền thông và giải trí Unicorn) để điều tra về tội "xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan".
Theo cơ quan điều tra, các bị can đã khai thác các tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số khi chưa được sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả, thu lợi từ hoạt động này.
Từ "dùng nhạc chùa" đến nguy cơ bị xử lý hình sự
Nhiều năm qua, việc hát cover, livestream ca khúc nổi tiếng hay sử dụng nhạc nền trên các nền tảng số diễn ra phổ biến đến mức không ít người mặc nhiên cho rằng chỉ cần ghi tên bài hát hoặc không trực tiếp tải lậu bản ghi là không vi phạm.
Thực tế, vụ án liên quan ca sĩ Phương Diễm Huyền đang cho thấy cách nhìn này không còn phù hợp.
Theo luật sư Vũ Tuấn Linh (Công ty luật TNHH Đông Hà Nội), điểm đáng chú ý của vụ án không nằm ở việc có hành vi xâm phạm quyền tác giả, bởi đây là lĩnh vực đã được Luật Sở hữu trí tuệ điều chỉnh từ lâu.
Điều đáng quan tâm là cơ quan tố tụng bước đầu xác định hành vi có dấu hiệu vượt qua ngưỡng xử lý hành chính để xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
Luật sư Linh cho biết pháp luật hiện hành không hình sự hóa mọi hành vi sử dụng trái phép tác phẩm. Một cá nhân chỉ bị xem xét trách nhiệm hình sự khi hành vi xâm phạm được thực hiện có chủ đích, như khai thác với quy mô thương mại, thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, gây thiệt hại lớn cho chủ sở hữu quyền hoặc tái phạm sau khi đã bị xử lý.
"Cốt lõi của vụ án là cơ quan điều tra bước đầu xác định hành vi đã vượt ngưỡng xử lý hành chính để bước sang trách nhiệm hình sự theo quy định.
Nói cách khác, việc một người hát cover rồi đăng lên YouTube không đồng nghĩa sẽ bị khởi tố. Điều cơ quan tố tụng xem xét không chỉ là có sử dụng tác phẩm hay không, mà còn là mục đích khai thác, lợi ích thu được, thiệt hại gây ra và toàn bộ dấu hiệu cấu thành tội phạm theo quy định của pháp luật", luật sư Linh nhận định.
Không phải cứ hát cover là bị khởi tố, nhưng cũng không thể vô tư sử dụng nhạc
Sau vụ án, không ít người băn khoăn liệu từ nay cứ hát cover rồi đăng YouTube hay TikTok có nguy cơ bị xử lý hình sự.
Theo luật sư Vũ Tuấn Linh, câu trả lời là không. Điều quan trọng nhất là xác định người sử dụng có đang khai thác quyền tài sản của chủ sở hữu bản quyền hay không.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ, việc biểu diễn, ghi âm, ghi hình hoặc truyền đạt một ca khúc đến công chúng thông qua YouTube, TikTok, Facebook đều thuộc quyền tài sản của chủ sở hữu bản quyền.
Vì vậy, nếu sử dụng tác phẩm để khai thác thương mại, người sử dụng về nguyên tắc phải được phép hoặc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả tiền bản quyền, trừ những trường hợp ngoại lệ mà luật quy định.
Luật sư Vũ Tuấn Linh cho rằng đây là điểm nhiều người vẫn đang nhầm lẫn. "Nền tảng cho phép người dùng đăng video hoặc bật chế độ kiếm tiền không có nghĩa người đó đã được chủ sở hữu tác phẩm cho phép khai thác bản quyền", ông nói.
Ông cũng lưu ý không chỉ ca sĩ hay YouTuber, người kinh doanh quán cà phê, nhà hàng hoặc livestream bán hàng sử dụng nhạc nền cũng cần quan tâm đến nghĩa vụ bản quyền.
Nếu việc sử dụng thuộc trường hợp phải xin phép nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, người vi phạm vẫn có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Chỉ khi hành vi đáp ứng đủ các dấu hiệu của Điều 225 Bộ luật Hình sự mới bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đã đến lúc thay đổi tư duy về bản quyền âm nhạc
Ở góc độ người sáng tạo, nhạc sĩ Giáng Son cho rằng điều khiến bà trăn trở nhiều năm qua là ý thức tôn trọng bản quyền trong cộng đồng vẫn còn rất thấp.
Bà cho biết nhiều ca khúc của mình được cover trên YouTube và các nền tảng số nhưng rất ít trường hợp liên hệ xin phép trước. Thậm chí có cả những ca sĩ chuyên nghiệp biểu diễn và khai thác tác phẩm mà tác giả hoàn toàn không được biết.
Theo nữ nhạc sĩ, việc một bài hát được cover không phải điều tiêu cực, bởi điều đó giúp tác phẩm lan tỏa rộng hơn. Tuy nhiên, nếu người biểu diễn sử dụng tác phẩm để thu hút lượt xem, bật kiếm tiền nhưng không xin phép hoặc không thực hiện nghĩa vụ bản quyền thì đã xâm phạm lợi ích hợp pháp của tác giả.
"Người dùng một sản phẩm thì phải trả tiền cho sản phẩm đó. Âm nhạc cũng không phải ngoại lệ", bà nói.
Sau nhiều năm theo đuổi vụ kiện liên quan bản quyền âm nhạc, nhạc sĩ Giáng Son cho rằng những vụ án bị khởi tố gần đây sẽ góp phần thay đổi nhận thức của cả ca sĩ, nhà sáng tạo nội dung lẫn khán giả.
Theo nhạc sĩ Giáng Son, người làm nghề cần đi đầu trong việc tôn trọng và tuân thủ quy định về quyền tác giả để cùng xây dựng thị trường âm nhạc lành mạnh.
Với các nhà sáng tạo nội dung và người dùng mạng xã hội, trước khi khai thác một ca khúc, cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bản quyền, thay vì mặc nhiên cho rằng tác phẩm đã đăng trên Internet thì có thể sử dụng tự do.
Luật sư Vũ Tuấn Linh cũng khuyến nghị các cá nhân, doanh nghiệp hoạt động trên nền tảng số cần thay đổi tư duy về bản quyền. Trước khi sử dụng bất kỳ tác phẩm nào, cần xác định rõ mình thuộc trường hợp phải xin phép, phải trả tiền hay thuộc nhóm ngoại lệ được pháp luật cho phép.
Đặc biệt, đối với các hoạt động có mục đích thương mại như bật kiếm tiền trên YouTube, livestream bán hàng, biểu diễn tại quán cà phê, nhà hàng hoặc khai thác trên các nền tảng số, việc hoàn thành nghĩa vụ bản quyền không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn góp phần xây dựng môi trường sáng tạo công bằng.
Đọc bài gốc tại đây.