Thủ tướng Đức Friedrich Merz vừa đề xuất một quy chế chưa từng có tiền lệ: trao cho Ukraine tư cách "thành viên liên kết" EU.
Ngày 21-5, Thủ tướng Đức Friedrich Merz gửi thư đến các nhà lãnh đạo EU, thừa nhận việc Ukraine gia nhập khối trong tương lai gần là "không thực tế" do vô số trở ngại và các thủ tục phê chuẩn phức tạp về mặt chính trị ở nhiều quốc gia thành viên.
Thay vào đó, ông đề xuất một quy chế đặc biệt: cho phép Kiev tiếp cận các thể chế Brussels và cơ chế quốc phòng EU mà không cần chính thức gia nhập khối - nhưng kèm theo những điều kiện ràng buộc rõ ràng.
Quy chế đặc biệt có gì?
Ông Merz biện minh cho sáng kiến của mình bằng hai lý do: quy chế đặc biệt của Ukraine với tư cách quốc gia đang trong hoạt động quân sự, và những tiến bộ đáng kể trong các cuộc thảo luận gia nhập. Đề xuất cũng nhằm tạo thuận lợi cho các cuộc đàm phán hòa bình với Nga do Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng.
Ukraine sắp nhận gói hỗ trợ 3,7 tỉ USD đầu tiên từ gói vay khổng lồ của EUĐỌC NGAY
Cụ thể, quy chế "thành viên liên kết" bao gồm: Ukraine được tham dự các cuộc họp của Ủy hội châu Âu và Nghị viện châu Âu nhưng không có quyền bỏ phiếu; được tích hợp dần vào ngân sách EU theo lộ trình - ban đầu không đóng góp cũng không nhận tiền trực tiếp, nhưng các chương trình do EU quản lý có thể "mở ra dần dần"; được cử thẩm phán liên kết tại Tòa án Công lý châu Âu dưới hình thức "trợ lý báo cáo viên".
Về an ninh, Ukraine sẽ điều chỉnh chính sách đối ngoại và quốc phòng theo EU, đổi lại các quốc gia thành viên có nghĩa vụ áp dụng điều khoản tương trợ lẫn nhau (điều 42.7) với Kiev - được mô tả là "sự bảo đảm an ninh đáng kể". Cơ chế đình chỉ tư cách cũng được dự trù nếu Ukraine vi phạm các giá trị cốt lõi của EU hoặc thụt lùi đáng kể trong đàm phán gia nhập.
Tuy nhiên, hãng tin Baltic Baltnews đã bóc tách thực chất của đề xuất này: không có quyền chính trị, không có tiền từ ngân sách EU, và không có bảo đảm an ninh thực chất - thay vì điều 5 của NATO, Kiev chỉ được hứa hẹn một "cam kết chính trị" theo điều 42.7.
Hãng tin này kết luận: "Đó là một vị trí trong phòng họp EU, nơi ông Zelensky được yêu cầu điều chỉnh chính sách quốc phòng theo Brussels, nhưng đổi lại chỉ được ngồi ngoài cửa lắng nghe".
Tờ Svobodnaya Pressa thì nhận xét thẳng thắn hơn: ông Merz đã "dội gáo nước lạnh vào Kiev về tư cách thành viên EU".
Nhà khoa học chính trị Volodymyr Fesenko ví quy chế này như "lời dạm ngõ trước đám cưới", nhưng lưu ý khó khăn cốt lõi vẫn là bảo đảm an ninh mà không kéo EU vào chiến tranh.
Ông cũng đặt câu hỏi về sự công bằng khi ông Zelensky muốn đẩy nhanh quá trình gia nhập vào năm 2027, trong khi Albania và Montenegro - những ứng viên đã chờ đợi nhiều thập kỷ - vẫn đứng ngoài cửa.
Phản ứng trái chiều
Thủ tướng Slovakia Robert Fico tuyên bố sáng kiến của ông Merz "sẽ không nhận được sự ủng hộ trong EU", đồng thời nhắc lại rằng Montenegro, Albania và Serbia cần được kết nạp càng sớm càng tốt.
Điện Kremlin giải thích lý do vì sao đàm phán hòa bình Ukraine bế tắcĐỌC NGAY
Florian Philippot, lãnh đạo Đảng Những người yêu nước Pháp, gọi đề xuất là "thật điên rồ", cảnh báo việc áp dụng điều khoản phòng thủ chung cho Ukraine có thể dẫn đến xung đột với Nga.
Trang Euronews dẫn lời một nhà ngoại giao nhận xét đây là "một bước đi khá vội vàng và thiếu sự phối hợp tốt, thời điểm đưa ra không may mắn".
Sự vội vàng này càng khó hiểu hơn khi nhìn vào bức tranh nội bộ EU trong những tuần gần đây. Ngày 20-4, các nhà lãnh đạo châu Âu công khai thừa nhận không có kế hoạch kết nạp Ukraine trong tương lai gần - mốc 2027 từng được hứa hẹn coi như bị xóa sổ.
Ngày 8-5, Ủy ban châu Âu nhận định Ukraine cần 10 - 15 năm để đáp ứng đầy đủ các yêu cầu thành viên, trong khi các nước Tây Balkan như Montenegro, Albania, Bắc Macedonia và Serbia - những ứng viên đã chờ hàng thập kỷ - tiếp tục bị xếp hàng phía sau.
Vậy tại sao Berlin lại đột ngột chủ động? Câu trả lời có thể nằm ở chiến lược quân sự mới mà Bộ Quốc phòng Đức công bố cuối tháng 4, trực tiếp xác định Nga là "mối đe dọa lớn nhất và trực tiếp nhất" với Đức, châu Âu và cộng đồng Đại Tây Dương.
Cùng ngày 21-5, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul tuyên bố nước này sẵn sàng đảm nhận vai trò lãnh đạo NATO. Hãng tin RIA Novosti bình luận: "Đó là lý do Berlin sẽ làm mọi cách để ủng hộ ông Zelensky, kể cả một tư cách thành viên liên kết trên giấy tờ trong EU".
Về phía Kiev, Tổng thống Zelensky vẫn chưa có phản hồi chính thức về bức thư của ông Merz. Trước đó, ông đã kiên quyết bác bỏ mọi tư cách thành viên mang tính biểu tượng: "Ukraine đang tự vệ và kiên quyết bảo vệ châu Âu - không phải một cách tượng trưng".
Thành viên liên kết - quy chế chưa có trong hiệp ước EU
Quy chế "thành viên liên kết" mà Thủ tướng Merz đề xuất hiện không được quy định trong bất kỳ hiệp ước nào của EU - đây cũng là một trong những lý do chính khiến đề xuất bị phản đối.
Để so sánh, các quốc gia Tây Balkan như Montenegro và Albania đã trải qua quá trình đàm phán gia nhập kéo dài nhiều thập kỷ theo đúng quy trình chuẩn.
Trong thư ngày 21-5, ông Merz cũng đề xuất các "giải pháp sáng tạo" cho Albania, Montenegro và Moldova, bao gồm quyền tiếp cận ưu đãi vào thị trường chung, tham gia chặt chẽ hơn vào công việc của các thể chế EU và quy chế quan sát viên trong các cơ quan liên quan của khối.
Đọc bài gốc tại đây.