Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) có hiệu lực từ năm nay đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tổ chức và quản trị đào tạo nghề với loạt điểm mới từ mô hình trung học nghề, chuẩn hóa hệ thống đến tự chủ toàn diện…
Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) vừa chính thức có hiệu lực từ ngày 1-1-2026, đang được các chuyên gia nhìn nhận có tác động sâu rộng tới cấu trúc, cách vận hành và định hướng phát triển dài hạn của hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) cho thấy rõ sự thay đổi về tư duy quản lý, từ Nhà nước làm thay sang Nhà nước kiến tạo, từ đào tạo khép kín sang đào tạo gắn chặt với thị trường lao động và doanh nghiệp. Một số điểm nhấn đáng chú ý về Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) đã được chỉ ra.
Thứ nhất là cải cách cấu trúc hệ thống giáo dục nghề nghiệp với việc bổ sung mô hình trung học nghề, được thiết kế song song với trung học phổ thông.
Đây là bước đi mang tính chiến lược, giúp hệ thống giáo dục nghề nghiệp Việt Nam tiệm cận với chuẩn phân loại giáo dục quốc tế của UNESCO, đồng thời tạo ra một "lối rẽ chính danh" cho phân luồng sau THCS.
Tiếp tục kiến nghị điều chỉnh Luật giáo dục nghề nghiệpĐỌC NGAY
Người học trung học nghề vừa được trang bị kiến thức văn hóa phổ thông, vừa được đào tạo kỹ năng nghề ngay từ sớm, đủ năng lực tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn.
Hai là, Luật đã chuẩn hóa lại hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp, phân định rõ ràng giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp (trường cao đẳng, trung cấp, trung học nghề) và cơ sở tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp (trung tâm, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở giáo dục đại học…).
Luật xác lập chuẩn chương trình đào tạo gắn với Khung trình độ quốc gia Việt Nam, làm "xương sống" cho toàn hệ thống. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao quyền tự chủ đầy đủ trong xây dựng, thẩm định và ban hành chương trình, linh hoạt tổ chức đào tạo, tạo điều kiện cho người học liên thông và học tập suốt đời.
Kế đó là đẩy mạnh phân quyền, phân cấp và bảo đảm quyền tự chủ. Quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được khẳng định là toàn diện, không phụ thuộc vào mức độ tự chủ tài chính, đi kèm với trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát.
Các trường được tự chủ trong tuyển sinh, chương trình đào tạo, tổ chức bộ máy, sử dụng nguồn lực và tài chính một bước chuyển lớn trong tư duy quản trị giáo dục nghề nghiệp.
Một điểm nhấn khác là Luật đã cắt giảm mạnh điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính. So với Luật năm 2014, hơn 44% thủ tục hành chính đã được bãi bỏ hoặc tích hợp, nhiều nội dung được dẫn chiếu sang các luật liên quan, tạo dư địa để tiếp tục đơn giản hóa ở các văn bản dưới luật.
Đây là điểm được cộng đồng cơ sở đào tạo và doanh nghiệp đánh giá cao, bởi giúp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian triển khai và khuyến khích đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp.
Cuối cùng, trong Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), lần đầu tiên, vai trò của doanh nghiệp được quy định cụ thể trong Luật với tư cách là một chủ thể trung tâm của hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp.
Doanh nghiệp được khuyến khích trực tiếp tham gia đào tạo, là cơ sở thực hành, thực tập, đồng hành cùng nhà trường trong cập nhật công nghệ, quy trình sản xuất và kỹ năng nghề.
Đặc biệt, quy định về Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp được xem là bước đột phá, cho phép doanh nghiệp chủ động nguồn lực để đào tạo người lao động, hỗ trợ người học và tài trợ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có hợp tác thực chất.
Khi được triển khai đồng bộ, cơ chế này có thể góp phần khắc phục tình trạng "đào tạo xa rời thực tiễn" vốn tồn tại nhiều năm.
Đọc bài gốc tại đây.