AI hát hay hơn ca sĩ thật? Có lẽ chúng ta đang hỏi sai

'Xin hãy STOP so sánh ca sĩ AI và ca sĩ thật' - dòng trạng thái ngắn nhưng dứt khoát của ca sĩ Tùng Dương trên mạng xã hội vào hôm nay (1-4) có lẽ xuất phát từ những tranh cãi đang rất sôi nổi trên mạng xã hội.

Tranh cãi đang rất sôi nổi: AI hát "có cảm xúc hơn" ca sĩ thật? trên mạng xã hội có lẽ xuất phát từ khi ca khúc 50 năm về sau do AI thể hiện được loạt giọng nam xuất sắc như: Anh Tú, Quốc Thiên, Tùng Dương… hát lại (cover).

Bởi AI và con người vốn không cùng bản chất

Không thể phủ nhận các bản cover bằng AI hay các ca khúc do AI sáng tác ngày càng xuất hiện dày đặc, với giọng hát tròn trịa, chính xác đến từng nốt nhạc. Không lệch tông, không hụt hơi, không sai nhịp - thứ mà nhiều người gọi là "sự hoàn hảo". 

Nhưng cũng chính vì thế, như Tùng Dương đặt vấn đề, việc đem AI và con người lên cùng một bàn cân có thể là một so sánh khập khiễng ngay từ đầu. Bởi một bên là thuật toán, còn một bên là trải nghiệm sống.

Một giọng hát AI có thể đạt đến độ chính xác gần như tuyệt đối. Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, điều đó không còn là điều xa lạ, thậm chí đang dần trở thành tiêu chuẩn mới trong một số sản phẩm âm nhạc.

Thế nhưng xưa nay, âm nhạc chưa bao giờ là một bài toán, trải nghiệm âm nhạc chưa bao giờ là một cuộc so đo, như Đen vẫn hát: "Nghe nhạc mà phải nghĩ thì thà đi làm toán còn hơn" (ca khúc Hát cho đời và hát cho em).

Dù không phát biểu trực diện "AI vs ca sĩ", Hà Anh Tuấn nhiều lần nhấn mạnh: "Âm nhạc phải là trải nghiệm thật, cảm xúc thật, con người thật". Đây có lẽ cũng là cách anh "phản biện mềm" với AI rằng giá trị của âm nhạc nằm ở trải nghiệm sống và sân khấu thật.

Một câu hát của con người có thể không đạt đến độ chính xác 100%, nhưng lại có khả năng phản ánh chân thực đời sống: Ký ức, nỗi đau, niềm vui, mọi cung bậc của hỉ nộ ái ố. Đó là điều mà công nghệ, dù tinh vi đến đâu, vẫn chưa thể chạm tới.

E dè hay cởi mở?

Không chỉ tại Việt Nam, nhiều nghệ sĩ quốc tế đã lên tiếng trước làn sóng AI trong âm nhạc. Billie Eilish từng bày tỏ lo ngại việc AI "học" và tái tạo giọng hát nghệ sĩ có thể làm xói mòn giá trị sáng tạo cá nhân. 

Trong khi đó, Sting nhấn mạnh âm nhạc phải đến từ "trái tim và tâm trí con người", chứ không phải từ những thuật toán được huấn luyện bằng dữ liệu

Cùng quan điểm, Hozier cảnh báo nguy cơ âm nhạc bị đẩy về phía sản xuất công nghiệp, nơi mọi thứ đều "đúng", nhưng lại thiếu chiều sâu.

Tuy nhiên, không phải ai cũng nhìn AI như một mối đe dọa. Grimes lại chọn cách tiếp cận cởi mở hơn khi cho phép sử dụng giọng hát của mình trong các sản phẩm AI, với điều kiện chia sẻ lợi nhuận. Ở góc nhìn này, AI không phải là đối thủ, mà là một công cụ, thậm chí là một cộng sự mới trong sáng tạo.

Dẫu vậy, ngay cả trong những quan điểm cởi mở nhất, ranh giới giữa "công cụ hỗ trợ" và "thay thế con người" vẫn là điều khiến giới làm nghề dè chừng.

Thực tế, AI đã và đang được sử dụng trong ngành công nghiệp âm nhạc, chủ yếu ở vai trò demo, phác thảo ý tưởng, hoặc hỗ trợ sản xuất. Nó giúp rút ngắn thời gian, tối ưu chi phí, và mở ra những khả năng thử nghiệm mới. Nhưng từ "hỗ trợ" đến "thay thế" là một khoảng cách không nhỏ.

Những vocalist hàng đầu như Tùng Dương không tồn tại để chứng minh sự hoàn hảo. Họ tồn tại để nhắc rằng âm nhạc là câu chuyện của con người với tất cả những giới hạn, những sai lệch, những tổn thương và vẻ đẹp rất thật của nó.

Đọc bài gốc tại đây.