Sau kỳ nghỉ lễ 30-4 và 1-5, các bệnh viện tuyến cuối ở TP.HCM, Hà Nội ghi nhận lượng người dân đến khám, chữa bệnh tăng kỷ lục.
Thực tế này đặt ra bài toán lớn cho ngành y tế: Làm sao để người dân đủ tin tưởng lựa chọn điều trị ngay tại tuyến dưới, bởi chỉ khi bệnh viện tuyến dưới đủ mạnh về chuyên môn, nhân lực và trang thiết bị, áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối mới có thể giảm bền vững.
Nhiều bệnh viện tuyến cuối lập kỷ lục số người khám
Sau kỳ nghỉ lễ 30-4, 1-5, Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) đã ghi nhận số lượng bệnh nhân đến khám ngoại trú cao nhất từ trước đến nay. Đỉnh điểm ngày 6-5, tổng số lượt đăng ký khám bệnh và điều trị trong ngày đạt 9.021 lượt.
Trung tâm Ung bướu của bệnh viện cũng ghi nhận hơn 1.131 lượt khám chỉ trong một ngày, trong đó cao nhất là phòng khám huyết học với 331 lượt bệnh nhân.
Không chỉ riêng Bệnh viện Chợ Rẫy, các bệnh viện tuyến cuối tại TP.HCM như Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Bình Dân, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM... cũng đã ghi nhận lượng bệnh nhân gia tăng 10 - 20%. Các bệnh viện cho rằng một phần là do lượng bệnh dồn sau lễ, bên cạnh đó là chất lượng của bệnh viện tuyến cuối khiến nhiều người dân tin tưởng.
Thống kê của Bệnh viện Ung bướu TP.HCM cho thấy ước tính năm 2025 bệnh viện đã tiếp nhận hơn 1,08 triệu lượt khám, tăng 22% so với năm 2024, trong đó hơn 80% bệnh nhân tới khám đến từ các tỉnh. Bệnh viện đã phải mở thêm phòng khám, cải tiến quy trình tiếp nhận.
Còn tại phía Bắc, Bệnh viện Bạch Mai, bệnh viện đa khoa hạng đặc biệt tuyến cuối khu vực phía Bắc, cũng luôn trong tình trạng đông đúc trước, trong và sau kỳ nghỉ lễ. Trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 8.000 - 10.000 lượt khám, với khoảng 4.300 nhân viên y tế làm việc.
Để giảm tải, từ năm 2025, Bệnh viện Bạch Mai triển khai khám ngoài giờ hành chính từ 17h - 21h mỗi ngày. Tuy vậy tình trạng quá tải vẫn diễn ra ở cả khu khám bảo hiểm y tế lẫn khám theo yêu cầu.
Bị đau đầu kéo dài, bà Nguyễn Thị Lan (65 tuổi, Ninh Bình) cho hay dù khám dịch vụ nhưng đông lắm, đợi chụp CT não từ sáng đến tận 14h chiều mới được chụp nhưng vẫn chấp nhận chờ đợi vì tin tưởng chất lượng chuyên môn của bệnh viện tuyến cuối.
Tuyến cơ bản cần làm tốt hơn nữa
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Nguyễn Hồng Minh Phước, Phó giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP.HCM, cho hay để giải quyết căn cơ tình trạng bệnh nhân tập trung đến khám, cần phải triển khai những kế hoạch, giải pháp như xây dựng và phát triển mạng lưới phòng chống ung thư khu vực phía Nam và liên kết vùng.
Bên cạnh đó tăng cường phối hợp vùng nhằm triển khai khám sàng lọc, đẩy mạnh phối hợp, hợp tác vùng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong chẩn đoán, điều trị các bệnh lý ung thư thường gặp tại mỗi địa phương.
Ngoài ra các địa phương cần tăng cường hợp tác với TP.HCM nhằm đẩy mạnh triển khai các kỹ thuật chẩn đoán y khoa chuyên sâu. "Chúng ta cần chú trọng việc nâng cao hiệu quả nguồn lực đầu tư, ưu tiên phát triển tại các địa phương có nhu cầu cao. Các bệnh viện tuyến tỉnh cần nâng cao năng lực điều trị để thu hút bệnh nhân đến điều trị ở các tuyến dưới", bác sĩ Phước nói.
Riêng tại TP.HCM thời gian qua cũng đã có nhiều kế hoạch nâng cấp y tế cơ sở, các bệnh viện cửa ngõ nhằm góp phần giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên.
80% bệnh nhân khám ở bệnh viện trung ương do không tin tưởng dịch vụ y tế tuyến dưới
Đánh dấu 20 ca ghép thận thành công tại một bệnh viện ở miền Tây
Bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Chợ Rẫy cao nhất trong lịch sử
Đơn cử như sau gần một năm đưa cơ sở mới vào hoạt động với vốn đầu từ gần 2.000 tỉ đồng, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức nằm tại cửa ngõ phía Đông Bắc TP.HCM đã ghi nhận sự tăng trưởng rõ rệt về số lượng bệnh nhân ở hầu hết các lĩnh vực khám chữa bệnh.
Bác sĩ Cao Tấn Phước, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, cho hay lượng bệnh nhân ngoại trú trước đây dao động khoảng 3.000 lượt/ngày, hiện có thời điểm tăng lên gần 4.000 lượt/ngày.
Bên cạnh đó bệnh viện nhận sự hỗ trợ chuyên môn từ nhiều bệnh viện đầu ngành tại TP.HCM như Bệnh viện Bình Dân, Nhân dân 115, Nhi đồng 2 ở tất cả các lĩnh vực. Điều này góp phần làm tỉ lệ bệnh nhân chuyển tuyến lên các bệnh viện trung tâm giảm mạnh so với trước đây.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho hay để giải quyết được tình trạng người bệnh nghĩ "lên tuyến trên mới yên tâm", "nút thắt" lớn nhất vẫn nằm ở tuyến y tế cơ sở.
Nếu không tuyến này không phát huy được vai trò là "người gác cổng" của hệ thống y tế. Khi đã tạo được niềm tin của người dân thì vượt tuyến sẽ không còn là lựa chọn mặc định, mà chỉ diễn ra khi thật sự cần thiết về chuyên môn.
Đánh giá đúng nhu cầu địa phương để đầu tư đúng, đủ
Theo bác sĩ Nguyễn Trung Cấp - Phó giám đốc chuyên môn Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, việc bệnh nhân tập trung đông tại các bệnh viện lớn cũng xuất phát từ cơ chế cho phép người dân được quyền lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Đồng thời chính sách liên thông bảo hiểm y tế cũng cho phép chuyển tuyến giữa các bệnh viện ngang hạng.
"Những bệnh viện có chất lượng dịch vụ và chuyên môn tốt đương nhiên sẽ thu hút nhiều bệnh nhân hơn và ngược lại. Cơ chế này vừa bảo đảm quyền lựa chọn của người bệnh, vừa tạo động lực để các bệnh viện không ngừng cải thiện chất lượng chuyên môn và dịch vụ", bác sĩ Cấp nói.
Theo ông Cấp, để giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối, trước hết cần đánh giá đúng nhu cầu khám chữa bệnh thực tế tại từng địa phương. "Nếu nhu cầu khám chữa bệnh tại một khu vực lớn hơn khả năng đáp ứng hiện có thì cần điều chỉnh quy mô giường bệnh, cơ sở vật chất và trang thiết bị y tế cho phù hợp", ông Cấp phân tích.
Bên cạnh cơ sở vật chất, bài toán nhân lực y tế cũng là vấn đề lớn. Theo ông Cấp, ngoài chiến lược đào tạo, cần có chính sách phù hợp để giữ chân nhân lực chất lượng cao tại các khu vực khó khăn.
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, giai đoạn 2024 - 2030 cả nước sẽ khuyến khích các bệnh viện tỉnh và bệnh viện tư nhân đủ điều kiện tham gia làm "bệnh viện hạt nhân"; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và y tế từ xa (Telemedicine) trong hội chẩn, tư vấn và điều trị.
Ngoài ra, Bộ Y tế sẽ tiếp tục mở rộng quy mô bệnh viện, tăng số giường bệnh, tập trung vào các chuyên khoa trọng điểm. Song song đó triển khai các chính sách thu hút, khuyến khích bác sĩ trẻ tình nguyện về công tác tại vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, góp phần nâng cao năng lực cho y tế tuyến dưới.
Trong đó việc đầu tư và nâng cao năng lực chuyên môn cho y tế dự phòng và y tế cơ sở được xác định là yếu tố căn bản, mang tính tiên quyết đối với sự phát triển bền vững của ngành y tế.
Bộ Y tế cũng đề nghị UBND các tỉnh thành quan tâm bố trí ngân sách địa phương; huy động thêm các nguồn lực hợp pháp khác để củng cố, phát triển y tế dự phòng và y tế cơ sở, bảo đảm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân ngay tại tuyến cơ sở.
Chi khám chữa bệnh BHYT gia tăng
Theo thống kê của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, tính đến hết tháng 4, tổng chi khám chữa bệnh BHYT đạt khoảng 52.700 tỉ đồng, tăng 6,7% so với cùng kỳ, với hơn 61 triệu lượt khám chữa bệnh.
Theo đánh giá của Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, những năm gần đây chi phí khám chữa bệnh BHYT liên tục gia tăng cả về quy mô lẫn tốc độ. Hiện mỗi năm cả nước có khoảng 164,7 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT, với tổng chi hơn 101.000 tỉ đồng.
Tránh làm thay, làm vượt hoặc làm không hết chức năng
Theo ông Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, từ năm 2026, ngành y tế TP.HCM xác định phát triển và vận hành hệ thống y tế theo cấu trúc đa tầng - đa cực - đa trung tâm nhằm đáp ứng yêu cầu bối cảnh đô thị mở rộng với 15 triệu dân.
Theo đó, TP sẽ quan tâm, đầu tư đồng bộ cho mỗi tầng chăm sóc, từ tầng khám chữa bệnh ban đầu do y tế cơ sở đảm trách; đến tầng kỹ thuật cơ bản do các bệnh viện đa khoa (trước đây là các bệnh viện tuyến quận, huyện) đảm trách; và cao nhất là tầng điều trị chuyên sâu do các bệnh viện đa khoa, chuyên khoa tuyến cuối.
Mỗi cơ sở y tế cần được tổ chức và vận hành đúng vai trò, đúng năng lực và đúng giới hạn kỹ thuật theo các tầng chăm sóc; tránh tình trạng "làm thay", "làm vượt" hoặc "làm không hết" chức năng của mình.
"Việc phân định rạch ròi bảo đảm người bệnh được tiếp cận dịch vụ y tế phù hợp ngay từ đầu, hạn chế chuyển tuyến không cần thiết, đồng thời giải phóng nguồn lực cho các cơ sở tuyến trên tập trung vào các nhiệm vụ kỹ thuật cao, chuyên sâu", ông Thượng cho hay.
Theo quy định hiện hành của Bộ Y tế, bệnh viện tuyến quận/huyện (cấp chuyên môn cơ bản) được phép khám và điều trị các bệnh phù hợp với năng lực chuyên môn, danh mục kỹ thuật được phê duyệt và điều kiện thực tế của bệnh viện.
Thường là nhóm bệnh lý như: tăng huyết áp, đái tháo đường, viêm ruột thừa, gãy xương cơ bản, sinh thường, phụ khoa, bệnh lý hô hấp, sơ cứu, hồi sức ban đầu...
Tuy nhiên không phải cứ "tuyến huyện" là chỉ chữa bệnh nhẹ, nếu được Sở Y tế hoặc Bộ Y tế phê duyệt danh mục kỹ thuật cao hơn thì có thể thực hiện.
Vì sao người dân miền Tây vượt tuyến lên TP.HCM khám bệnh?
Một lãnh đạo bệnh viện chuyên sâu ở TP Cần Thơ thừa nhận việc người dân hay vượt tuyến lên các TP lớn khám, chữa bệnh xuất phát từ việc y tế cơ sở của địa phương chưa đáp ứng được nhu cầu.
Trước đây có hệ thống bệnh viện huyện, người dân đến trạm y tế xã không vừa ý họ sẽ lên huyện khám, nhưng giờ đây tất cả hầu như tập trung vào mô hình trạm y tế xã, phường - nơi đây được xây dựng như một bệnh viện có đầy đủ chuyên khoa, vị trí và quản lý sức khỏe toàn diện cho người dân.
Tuy nhiên, trạm hiện giao về cho UBND xã phường quản lý, do mới mẻ nên mô hình này nhiều nơi chưa đáp ứng được kỳ vọng. Vì vậy mô hình y tế cơ sở để người dân tin tưởng tìm đến, cần có chính sách tốt ưu tiên người tài về công tác, tạo điều kiện môi trường làm việc, sinh sống và cơ chế tài chính cho y bác sĩ; có cơ chế quản trị quản lý và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại...
Riêng tại tuyến bệnh viện tuyến chuyên sâu của Cần Thơ, hiện có các Bệnh viện Đa khoa Cần Thơ, Bệnh viện S.I.S, Bệnh viện Ung bướu, Bệnh viện Phụ sản Cần Thơ, Bệnh viện Đa khoa Sóc Trăng... một lãnh đạo bệnh viện chuyên sâu cho biết lượng bệnh nhân đến khám điều trị tại các bệnh viện này vẫn ổn định.
Theo Sở Y tế Cần Thơ, trước thách thức về việc tìm mô hình hoạt động cho y tế cơ sở, Cần Thơ đang hướng đến xây dựng phòng khám bác sĩ gia đình. Sắp tới Sở Y tế đang tiếp tục khảo sát để mở rộng thêm 6 phòng khám tại các địa phương, đơn vị đủ điều kiện triển khai.
Về khía cạnh tăng cường thu hút người dân đến với y tế cơ sở, thời gian tới Sở Y tế Cần Thơ cho hay sẽ tham mưu với lãnh đạo TP và các xã phường, tăng cường công tác đào tạo, nâng cao năng lực và phối hợp triển khai các chương trình, dự án về y tế (đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung thiết bị,...) cho y tế cơ sở.
Đi lại thuận tiện, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tăng cao
Ngoài uy tín của các bệnh viện lớn, có nhiều lý do khác dẫn đến việc vượt tuyến.
Trở về từ Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM) sau hơn một tuần điều trị, ông Lý Văn Vĩnh cho biết trước đây từ Cà Mau lên TP.HCM mất hơn 8 giờ di chuyển, đường xa và khó đi nên gia đình thường cân nhắc. "Giờ xe chạy cao tốc thông suốt nên chỉ khoảng 5 giờ là tới nơi. Đi lại thuận tiện nên gia đình chọn lên TP.HCM khám bệnh để yên tâm hơn về xét nghiệm, phẫu thuật và điều trị", ông Vĩnh chia sẻ.
Tương tự, chị Huỳnh Bích Tuyền, ở xã Thới Bình, chia sẻ: "Mỗi năm gia đình đều thuê xe 7 chỗ lên TP.HCM khám tổng quát 2 lần để an tâm hơn. Các bệnh viện lớn có nhiều máy móc hiện đại, bác sĩ giỏi nên mình chấp nhận tốn thêm chi phí và thời gian", chị Tuyền nói.
Còn anh Lý Chiến Thắng, ở phường An Xuyên, cho rằng việc đi lại thuận tiện vì có dịch vụ vận chuyển bệnh nhân đến các bệnh viện lớn.
Tại tỉnh Cà Mau, một lãnh đạo bệnh viện cho biết thời gian qua số lượng bệnh nhân đến khám, chữa bệnh tại đơn vị vẫn ở mức trung bình hằng năm. Theo vị này, nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao nên việc người dân lựa chọn lên các bệnh viện tuyến trên là điều dễ hiểu.
"Người dân có nhu cầu khám chữa bệnh ở đâu là quyền lựa chọn của họ. Góc độ bệnh viện thì thời gian chúng tôi không ngừng nỗ lực đầu tư trang thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực để nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, phục vụ người dân tốt hơn", vị lãnh đạo nói.
Đọc bài gốc tại đây.