Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF) khép lại ngày 10-6, để lại dấu ấn rõ nét về vai trò của một Việt Nam chủ động, tích cực và có trách nhiệm - quốc gia không chỉ tham gia mà đang dần góp phần định hình chương trình nghị sự chiến lược của cả khu vực.
Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động phức tạp, AFF 2026 nổi lên không chỉ là một sự kiện đối thoại thường niên.
Với hơn 1.200 đại biểu từ khắp nơi trên thế giới - con số kỷ lục - diễn đàn do Việt Nam khởi xướng và duy trì qua ba kỳ liên tiếp đã trở thành không gian bổ trợ thực chất cho các tiến trình hợp tác chính thức của ASEAN: cởi mở hơn, thẳng thắn hơn và thực chất hơn so với các cơ chế thông thường.
Đối thoại đúng lúc, đúng tầm
Điểm xuất phát của AFF 2026 được đặt trong tọa độ của ba cuộc khủng hoảng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nêu tại Đối thoại Shangri-La vừa qua tại Singapore: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Trong bối cảnh đó, tại cuộc gặp với trưởng đoàn các nước, giới học giả và chuyên gia tham dự AFF 2026 ngày 9-6, ông nhấn mạnh: khi thế giới đổi khác, khu vực phải nghĩ khác.
Làn sóng xuất khẩu công nghệ Việt ra ASEAN
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi ASEAN đủ năng lực nắm bắt
5 nhà lãnh đạo ASEAN kêu gọi đoàn kết, tự cường và chủ động định hình tương lai
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, thước đo thực sự của ASEAN không nằm ở số lượng văn kiện, cơ chế hay kế hoạch hành động, mà ở chỗ các cam kết đi vào thực tế đến đâu, tạo chuyển biến gì cho khu vực và mang lại lợi ích gì cho người dân, doanh nghiệp và từng nền kinh tế thành viên.
Ông cũng gợi mở những hướng cần được quan tâm nhiều hơn: nhận diện sớm các vấn đề mới nổi và xu hướng dài hạn, kết nối tốt hơn giữa nhà hoạch định chính sách, học giả, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, và chắt lọc các ý tưởng cụ thể, có tính ứng dụng cao.
Phát biểu bế mạc ngày 10-6, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết các đại biểu đã trao đổi thực chất về những vấn đề dài hạn như tự cường và gắn kết ASEAN, phòng ngừa xung đột, chuyển đổi mô hình tăng trưởng, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh năng lượng và cả những ý tưởng nhằm thúc đẩy từ "sản xuất tại ASEAN" sang "sản xuất bởi ASEAN".
Năm nay còn có thêm những điểm mới đáng chú ý: Hội nghị Lãnh đạo các TP ASEAN, tọa đàm giữa đại diện chính đảng các quốc gia thành viên, các phiên trao đổi với thanh niên và của khu vực tiểu vùng Mekong - lần đầu tiên được tổ chức.
Những ý tưởng và đề xuất sáng tạo từ diễn đàn, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, đủ để đưa vào báo cáo lên các nhà lãnh đạo ASEAN cân nhắc trong hội nghị cấp cao sắp tới.
Từ "phòng thủ" đến dẫn dắt
Giá trị lớn khác của AFF 2026 không chỉ nằm ở số lượng sáng kiến hay mức độ sôi động của thảo luận, mà ở chỗ các bên đã được đối thoại đúng vào lúc đối thoại thay cho đối đầu đang cần thiết hơn bao giờ hết.
Đại sứ Úc tại ASEAN Tiffany McDonald - người đã tham dự cả ba kỳ AFF kể từ năm 2024 - nhận xét bà đặc biệt ấn tượng với sự góp mặt của nhiều nhà lãnh đạo ASEAN ngay trong phiên khai mạc, cùng chất lượng đại biểu và nội dung thảo luận. Bà đánh giá AFF đã minh chứng cho vai trò lãnh đạo của Việt Nam trong việc đóng góp vào hòa bình, ổn định khu vực.
Đại sứ Tiffany McDonald nhìn sáng kiến này như một tuyên bố thực hành về cách Việt Nam định vị mình trong ASEAN. Thông qua việc khởi xướng và duy trì diễn đàn, Việt Nam không chỉ khẳng định vai trò tích cực của một thành viên ASEAN mà còn thể hiện cam kết với các đối tác như Úc.
Trong bối cảnh khu vực "đang trải qua những biến động phức tạp và đầy thách thức", việc quy tụ các nhà hoạch định chính sách vào một diễn đàn, tạo không gian để các bên thảo luận và giải thích lập trường, có thể giúp giảm thiểu những hiểu lầm và tính toán sai lầm.
Để có được hình ảnh đó, Việt Nam đã mất nhiều năm tích lũy uy tín. Trong bài nghiên cứu về ba thập kỷ từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN, đăng trên trang web của Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Viện Yusof Ishak, Singapore), tác giả Hoàng Thị Hà và Phạm Thị Phương Thảo nhận định Việt Nam đã chuyển từ tư thế "phòng thủ" lúc mới gia nhập sang chủ động và năng động.
Hà Nội đang dần trở thành một nhà lãnh đạo trong khối, chủ động định hình chương trình nghị sự chiến lược của ASEAN - đặc biệt trong các vấn đề hàng hải và Biển Đông - đồng thời duy trì cách tiếp cận thực chất.
"ASEAN là ưu tiên chiến lược của Việt Nam"
Phát biểu tại cuộc gặp với trưởng đoàn các nước, học giả và chuyên gia ngày 9-6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: "ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam".
Thông điệp này tiếp nối bài phát biểu tại trụ sở Ban Thư ký ASEAN năm 2025 ở Indonesia. Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi hiểu rằng, đóng góp cho ASEAN trước hết phải bắt đầu từ việc làm tốt hơn phần việc của mình, đồng thời chủ động hơn, trách nhiệm hơn trong các công việc chung.
Với tinh thần đó, Việt Nam mong muốn quá trình đổi mới và phát triển của mình sẽ đem đến một Việt Nam năng động hơn, tích cực hơn, tham gia hiệu quả hơn, đóng góp thiết thực hơn và cùng các nước ASEAN xây dựng một Cộng đồng đoàn kết hơn, tự cường hơn và gắn kết hơn với người dân".
Đọc bài gốc tại đây.