Bạo lực học đường không phải chuyện mới. Điều mới là giờ đây nó hay được ghi lại và đưa lên mạng. Khi thấy bạn mình bị đánh, phản xạ của nhiều học sinh bây giờ là rút điện thoại ra.
Hành động ấy có thể là vô cảm, cũng có thể là cách duy nhất các em biết để lưu lại một sự thật.
Chỉ đạo mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tuyệt đối không quay phim, chụp ảnh, phát tán clip bạo lực. Ngành giáo dục đang muốn các em bỏ điện thoại xuống hay muốn dạy các em biết khi nào nên giơ lên và khi nào nên dừng tay?
Nếu lùi lại thời chưa có điện thoại trong tay mỗi đứa trẻ, ta sẽ thấy một câu hỏi cũ vẫn nguyên ở đó, vì sao bạo lực vẫn xảy ra trong sân trường? Điều tôi nghĩ đến không phải chỉ đạo ấy đúng hay sai, mà là nó muốn bảo vệ điều gì và liệu có thể vô tình làm mất đi điều gì khác?
Tôi hiểu vì sao một yêu cầu như vậy được đặt ra. Một đoạn clip bạo lực khi đã lan đi thì không dừng lại ở việc đưa tin. Nó kéo dài nỗi đau của người trong cuộc.
Gương mặt một đứa trẻ bị đánh, bị làm nhục, được chuyền tay hàng nghìn lần, ở lại trên mạng rất lâu sau khi vết bầm trên người đã lành.
Điều 21 Luật Trẻ em năm 2016 ghi nhận quyền bí mật đời sống riêng tư của trẻ em, trong đó có việc được bảo vệ danh dự, nhân phẩm. Đưa hình ảnh một đứa trẻ là nạn nhân lên mạng để câu view là hành vi xâm phạm quyền ấy. Mong muốn ngăn điều này là chính đáng.
Nhưng một câu chữ gộp ba hành vi vào làm một thì khó tránh khỏi chỗ vướng. Quay phim, chụp ảnh và phát tán không cùng một bản chất. Phát tán để bêu riếu là điều cần ngăn. Còn quay phim, ghi lại một hành vi bạo lực đang diễn ra, lại thường là việc khác hẳn.
Trong nhiều vụ, đó là bằng chứng duy nhất khiến sự việc được nhìn thấy. Hãy nhìn vào chính những vụ việc gần đây. Học sinh ở Ninh Bình, ở Lào Cai bị đánh, bị truy đuổi. Vì sao dư luận biết, cơ quan chức năng vào cuộc? Vì có người đã ghi lại. Nếu không ai quay, rất có thể những vụ đó đã lặng đi.
Đây là chỗ tôi nghĩ cần phân định cho rõ. Pháp luật bảo vệ hình ảnh cá nhân, nhưng không bảo vệ một cách tuyệt đối.
Điều 32 Bộ luật Dân sự năm 2015 ghi nhận quyền của cá nhân đối với hình ảnh, đồng thời nêu rằng hình ảnh được sử dụng vì lợi ích công cộng và không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm thì không cần sự đồng ý của người trong ảnh.
Ghi lại một hành vi sai để tố giác và phát tán hình ảnh một nạn nhân để mua vui là hai việc nằm ở hai phía của lằn ranh ấy.
Cũng nên đặt đúng tính chất của văn bản. Đây là một chỉ đạo mang tính hướng dẫn trong ngành, không phải một đạo luật.
Theo khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013, quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật.
Vì vậy hai chữ tuyệt đối ở đây hợp lý hơn nếu được hiểu như một lời nhắc về ứng xử, chứ không phải một lệnh cấm có chế tài. Hiểu theo cách đó, việc cần làm không phải dạy học sinh đừng cầm máy, mà dạy các em phân biệt khi nào nên ghi lại và gửi cho người có trách nhiệm, khi nào thì dừng tay trước nút chia sẻ.
Tôi hiểu nỗi lo của ngành giáo dục trước những đoạn clip lan nhanh. Nhưng có một câu hỏi vẫn nên được giữ lại. Khi một vụ bạo lực bị quay và bị đưa lên mạng, điều khiến người ta khó chịu là đoạn clip hay là sự việc trong đoạn clip?
Nếu là sự việc thì nơi cần dồn sức không nằm ở chiếc điện thoại. Một đoạn clip không tạo ra cú đấm, nó chỉ cho người lớn thấy cú đấm đã có ở đó. Điều đáng mong là một ngày nào đó không còn gì để quay nữa, chứ không phải một ngày không còn ai dám quay.
Đọc bài gốc tại đây.