Vấn đề Greenland đang đẩy NATO và Mỹ vào nghịch lý địa chính trị hiếm thấy, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn về tương lai liên minh này.
Khởi nguồn từ tham vọng sáp nhập Greenland của Tổng thống Donald Trump, căng thẳng giữa Mỹ và đồng minh châu Âu đang leo thang chưa từng có trong lịch sử 76 năm của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Giới phân tích nhận định vấn đề Greenland không đơn thuần là một tranh chấp lãnh thổ, mà là "giọt nước tràn ly" cho những rạn nứt cấu trúc âm ỉ từ lâu, kết hợp với sự chuyển dịch chiến lược quyết liệt của Washington dưới thời ông Trump.
Rạn nứt từ bên trong
Trước khi vấn đề Greenland bùng phát, NATO vốn đã lung lay bởi những tranh cãi gay gắt về trách nhiệm tài chính. Dưới học thuyết "America First" (Nước Mỹ trên hết), Washington không còn chấp nhận vai trò "người gồng gánh" cho an ninh châu Âu.
Theo báo cáo thường niên của Tổng thư ký NATO, chi tiêu quân sự của Mỹ hiện chiếm 70% tổng ngân sách toàn liên minh.
Dựa trên thực tế này, tại Hội nghị Thượng đỉnh tháng 6-2025, Tổng thống Trump đã yêu cầu các thành viên nâng mức chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP trước năm 2035 - con số "không tưởng" so với mục tiêu 2% trước đây.
Theo báo Guardian và đài DW, ngoại trừ Tây Ban Nha và Slovakia, hầu hết các nước đã "miễn cưỡng" đồng ý.
Ngoài ra, sự chuyển dịch chiến lược của Mỹ còn thể hiện rõ qua ngân sách: Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm 2026. NDAA đã thiết lập rào cản, cắt giảm viện trợ cho Ukraine từ 14 tỉ USD năm 2024 xuống còn 400 triệu USD.
Cuối năm 2025, Washington công bố Chiến lược An ninh Quốc gia mới (NSS), trong đó không ngần ngại chỉ trích các đồng minh châu Âu. Văn bản như một lời cảnh báo trước rằng sự bảo hộ của Mỹ không còn là điều mặc định.
Do đó, diễn biến mới liên quan đến Greenland càng được xem là "giọt nước tràn ly", có thể biến một liên minh "phòng thủ bên ngoài" thành một tổ chức "phòng thủ từ bên trong".
NATO 'đổ bộ' đảo băng
Để đáp trả áp lực từ Washington, tính đến ngày 16-1, các quốc gia châu Âu đã bắt đầu có động thái quân sự tại Greenland.
Ngày 15-1, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết khoảng 15 binh sĩ Pháp tại hòn đảo sẽ sớm được tăng cường thêm các phương tiện trên bộ, trên không và trên biển.
Đức, Thụy Điển, Canada, Pháp và nhiều nước NATO điều quân tới GreenlandĐỌC NGAY
Phía Đức cho biết sẽ cử 13 binh sĩ trinh sát, Anh một binh sĩ, Na Uy hai binh sĩ, Phần Lan hai sĩ quan liên lạc, trong khi Hà Lan cử một sĩ quan.
Canada và Pháp cũng cho biết họ dự định sẽ mở lãnh sự quán tại Nuuk, thủ đô Greenland. Theo báo Financial Times, quân đội NATO nhiều khả năng sẽ có sự hiện diện "mang tính lâu dài hơn" tại Greenland.
Cùng ngày, Bộ trưởng Quốc phòng Đan Mạch Troels Lund Poulsen nói với đài truyền hình công cộng DR về mục tiêu là tăng số lượng binh sĩ Đan Mạch đồn trú tại Greenland, đồng thời mời các đồng minh khác tham gia theo "hình thức luân phiên".
Theo các nhà ngoại giao châu Âu, động thái này nhằm gửi thông điệp tới Mỹ rằng Đan Mạch và các nước đồng minh nghiêm túc trong vấn đề an ninh Bắc Cực, chứ không phải chỉ đối phó với những phát ngôn đe dọa kiểm soát Greenland của ông Trump.
Tuy nhiên, cũng trong ngày 15-1, thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết sự hiện diện của quân đội châu Âu sẽ không "ảnh hưởng đến quá trình ra quyết định của tổng thống Mỹ, cũng như không ảnh hưởng đến mục tiêu sáp nhập Greenland của ông Trump".
Tương lai nào cho NATO?
Giáo sư Christoph Meyer từ Đại học King's College London nhận định, NATO đang trong trạng thái "hoảng loạn có kiểm soát", họ đang cố gắng phản kháng nhưng theo cách không quá công khai gây hấn.
Một nhà ngoại giao cấp cao chia sẻ với kênh CNBC: "Những lực lượng châu Âu không thể ngăn chặn một cuộc tấn công của Mỹ - điều đó là không thể. Vì vậy, thông điệp phải tinh tế".
Thực tế, các đồng minh hiện nay vẫn cần Mỹ. Lục địa già được cho là đang "dò từng bước". Về phía Mỹ, dù đường lối của họ ngày càng khó lường hơn, như cách Tổng thống Trump nói với New York Times rằng giới hạn quyền lực duy nhất của ông là “đạo đức của chính ông". Dù vậy, giới quan sát tin rằng Washington không muốn phá vỡ liên minh.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định nếu ông Trump tiếp tục coi Greenland là "vấn đề tối thượng", Mỹ có thể đơn phương rút khỏi cấu trúc chỉ huy của NATO, đẩy châu Âu vào thế đơn độc với nguồn ngân sách eo hẹp.
Ngược lại, do NATO không có điều khoản trục xuất, nên nếu Washington bước qua "vạch đỏ", một cuộc chiến kinh tế và ngoại giao có thể nổ ra, nơi châu Âu đáp trả bằng cách bắt đầu đóng cửa các căn cứ quân sự Mỹ, áp đặt các lệnh trừng phạt kinh tế, đồng thời tự học cách "gánh vác".
Bà Gaëlle Rivard-Piché, Giám đốc điều hành Viện CDA, cảnh báo liên minh khó có thể tồn tại nếu Mỹ tấn công. Bà cho rằng một cuộc đối đầu quân sự trực diện là điều "không thể tưởng tượng nổi", nhưng chính quyền ông Trump đã chứng minh họ sẵn sàng hành động "theo những cách khó lường nhất".
Thách thức điều 5
Theo giới phân tích, sự kiện này đã đẩy NATO vào một cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ, đầu tiên là thách thức hiệu lực của Điều 5 - "tấn công một thành viên NATO là tấn công tất cả".
Phát biểu trên Guardian, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo về sự sụp đổ mang tính hệ thống: "Nếu Mỹ chọn cách tấn công quân sự một đồng minh, mọi thứ sẽ dừng lại... bao gồm cả NATO".
Tuy nhiên, về mặt kỹ thuật, sự bế tắc của liên minh còn trầm trọng hơn. Ông Sten Rynning, giáo sư tại Đại học Nam Đan Mạch, cho hay bất kỳ quốc gia NATO nào cũng có quyền ngăn liên minh sử dụng nguồn lực để bảo vệ một đồng minh bị tấn công.
Do đó, nếu Mỹ tấn công Greenland, chính Mỹ cũng có quyền ngăn NATO can thiệp, “và NATO sẽ bị tê liệt”. Dù vậy, các đồng minh vẫn có thể hỗ trợ Đan Mạch thông qua các hành động đơn phương hoặc đa phương ngoài cấu trúc chỉ huy của NATO.
Đáng chú ý, giới chuyên gia lo ngại Nga hoặc các đối thủ có thể lợi dụng sự hỗn loạn nội bộ để thử thách năng lực phản ứng của liên minh tại các khu vực nhạy cảm khác.
Nếu NATO không thể bảo vệ Greenland trước chính người "anh cả" của mình, họ không còn đủ uy tín để bảo vệ bất kỳ nơi nào khác. "Trên thực tế, liên minh sẽ không còn tồn tại" - ông Sten Rynning cảnh báo.
Đọc bài gốc tại đây.