Nơi mùa xuân bắt đầu và ấm mãi

Ngôi nhà tranh tạm bợ, vách bằng tre đan nhưng đó thật sự là mái ấm, là nơi yêu thương bắt đầu và không bao giờ kết thúc.

Gần 50 năm trước gia đình tôi có mặt trong chuyến di dân từ Quảng Nam vào Tây Nguyên. Giữa bạt ngàn núi rừng thâm u ba tôi dựng tạm ngôi nhà, bắt đầu cuộc mưu sinh nơi đất lạ.

Tuổi thơ tôi trôi đi trong lặng lẽ rừng già, trên những gập ghềnh đá núi và chằng chịt túng thiếu như muốn trói chặt nụ cười thơ trẻ. Thứ duy nhất tôi đủ đầy là yêu thương trong căn nhà nhỏ, những rét mướt của mùa đông cao nguyên, những đắng cay bẽ bàng của nghèo đói bị ân tình ngọt ngào đẩy ra xa.

Thời gian rắc lên mái nhà ấy những đổi thay nhưng thương yêu xưa vẫn còn và lớn dần theo ngày tháng để mỗi mùa tết đến, con cháu lại về đẫm mình trong mát lịm hương yêu và nghe kỷ niệm gọi về.

Những năm bao cấp, người lớn đi làm quanh năm để tính công điểm mà thiếu ăn triền miên, tết là dịp thỏa ước mong được ăn thịt heo, được mặc tấm áo mới. 

Dù sắp tết là mùa xuống đồng bận rộn ba tôi cũng tranh thủ qua rừng kiếm cành mai về chưng Tết, ba làm nhiều loại bánh từ củ sắn, củ khoai cho anh em tôi có cái tết vui vẻ.

Mẹ tôi thả chuồng được con heo tết đã là cố gắng lắm. Ngày đó làm tính công điểm, mỗi công cuối năm nhận 0,33kg lúa thì lấy đâu ra cám nuôi heo? 

Vậy mà mẹ tôi cũng cố tìm cho con chút vui ngày Tết. Nhớ có lần đang làm thịt heo chuẩn bị cúng tất niên, có người đến mua thịt, ba tôi nhất định không bán vì mỗi năm có lần tết, để dành cho con ăn.

Mẹ nói với anh em tôi mà như để tự thanh minh mua chai dầu, chai mắm ăn tết thôi mà… Bây giờ nhắc lại, ánh mắt ai cũng chợt chùng xuống một nỗi niềm dù trong lòng vẫn ấm áp yêu thương tự ngày ấy. 

Tết của ngày nghèo khó ba tôi cũng trang trí nhà cửa bằng cành mai rừng, bằng chậu hoa vườn nhà và thật nhiều món ăn chế biến từ khoai, sắn, đậu, mè… Nhất là bàn thờ gia tiên phải có đủ nhang đèn, giấy tiền vàng bạc. Ba luôn mang lại cái tết đẹp và ấm cúng nhất cho cả gia đình.

Rồi một ngày ba tôi lâm bạo bệnh, những nhọc nhằn khốn khó của năm tháng khai hoang, những cơ cực lo toan đã vắt kiệt sức lực của ba và đã đưa ba đi xa anh em tôi mãi mãi. Vách nhà loang lổ, rách nát, mái tranh liêu xiêu trong gió như anh em tôi bị giông bão cuộc đời xô dạt, bấp bênh.

Anh trai tôi phải bỏ học, sớm ném mình vào nghiệp áo cơm, góp sức với mẹ chống chèo gia đình. Những mùa tết yêu thương dần trở lại, mái nhà xưa cũng đôi lần thay đổi diện mạo, ân tình hơn, nồng ấm hơn.

Có đêm mùa đông trời rét đậm, anh choàng tấm chăn mỏng qua người tôi, còn anh, đôi lúc tôi cảm nhận người anh rung lên vì lạnh để đổi lấy giấc ngủ ấm áp cho tôi. Tôi đi qua những Tết nghèo nhưng nhiều màu sắc của ba, những bữa cơm ngày tết có thịt, có bàn tay vun vén của mẹ, những đêm rét run người của anh tôi để gom lại thành tình thương ấm mãi không thôi.

Gần nửa thế kỷ qua, anh em con cháu tứ tán khắp nơi, mái nhà xưa thành nơi thờ tự. Dù không có quy ước nào nhưng mỗi mùa tết con cháu đều về nhà mẹ, về nhà ông bà. Mái nhà xưa thành nơi chốn để quay về sau những bon chen cơm áo, là nơi để yêu thương và sống trong yêu thương gia đình sau những đắng cay lành lạnh của cuộc mưu sinh dài.

Về nhà mẹ để sống lại kỷ niệm thuở hàn vi. Chỗ giếng nước xưa ba hay làm thịt heo tết, nồi cháo huyết khi thịt heo khiến cho bọn trẻ con ngày nghèo đói hít hà, xì xụp húp bây giờ thành hoài niệm ân tình.

Bao năm rong ruổi, giữa bộn bề hàng quán với trăm thứ gia vị vẫn không tìm đâu hương vị thơm ngon của chén cháo tuổi thơ, có lẽ vì chén cháo ấy có vị thơm ngọt của tình thủ túc. 

Về nhà mẹ để gặp lại góc bếp xưa mẹ từng tỉ mẩn từng chén cơm ly nước cho cả nhà. Mái nhà xưa đã hoen màu rêu phong nhưng góc bếp vẫn còn.

Bữa cơm tất niên hay mâm cơm cúng đầu xuân được nấu trên bếp củi ấy, nồi cơm điện, ấm siêu tốc không dùng đến để giữ hoài hơi ấm tình thân mộc mạc mà còn hoài trong hồn con cháu hôm nay.

Về nhà ông bà để những đứa trẻ hôm nay biết cha mẹ xưa từng có một mái ấm, từng lớn lên bằng yêu thương và biết rằng mái nhà xưa dẫu đã cũ nhưng tình thân vẫn mới, vẫn hoài ấm áp trong hồn mỗi người.

Về nhà mẹ, về nhà ông bà để nhớ rằng gia đình là nơi bắt đầu hành trình dài, là chốn quay về khi mỏi gối chồn chân. về nhà mẹ, về nhà ông bà để nhớ rằng gia đình là nơi mùa xuân bắt đầu và ấm mãi không thôi.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email [email protected].

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Đọc bài gốc tại đây.