Năm 2026 đánh dấu 60 năm album tuyển chọn đầu tiên của The Beatles là A Collection of Beatles Oldies (But Goldies!) phát hành năm 1966.
Nostalgia (hoài niệm, cảm giác nhớ lại quá khứ gắn với kỷ niệm và cảm xúc quen thuộc) đang trở thành ngôn ngữ chung của giải trí đương đại, nơi quá khứ được tái dựng, tiêu thụ và thương mại hóa, biến hoài niệm thành một hiện tại kéo dài.
Nostalgia được công nghiệp hóa trong âm nhạc?
Phát hành vào dịp Giáng sinh năm 1966, A Collection of Beatles Oldies (But Goldies!) ra đời khi người hâm mộ phải chờ giữa hai album phòng thu Revolver (1966) và Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band (1967). Dù The Beatles vẫn ở đỉnh cao sáng tạo, album tuyển chọn này cho thấy âm nhạc có thể tiếp tục được tiêu thụ ngay cả khi không có tác phẩm mới.
Sau khi ban nhạc tan rã năm 1970, mô hình này được mở rộng. Các album tuyển chọn như 1962-1966 (Red Album, 1973) và 1967-1970 (Blue Album, 1973) định hình ký ức tập thể về The Beatles cho nhiều thế hệ. Tiếp theo là các bản remastered, boxset kỷ niệm cùng dự án The Beatles Anthology (1996) vừa là album vừa là loạt phim tài liệu.
Trong kỷ nguyên số, di sản The Beatles tiếp tục được làm mới qua các phim tài liệu như The Beatles: Get Back (2021) và Beatles '64 (2024) trên Disney+, đưa hình ảnh ban nhạc đến khán giả trẻ thông qua cả streaming và mạng xã hội.
Từ The Beatles có thể thấy hoài niệm được tổ chức thành chuỗi sản phẩm: album tuyển chọn, bản remaster, phim tài liệu và nội dung số ngắn. Quá khứ không còn nằm yên trong kho lưu trữ mà được "đóng gói" liên tục theo hình thức mới, tận dụng sức mạnh của nostalgia.
Âm nhạc lúc này tồn tại như một trải nghiệm có thể tái tạo vô hạn, không phụ thuộc vào sự hiện diện vật lý của nghệ sĩ. Nhà nghiên cứu âm nhạc Simon Reynolds từng nhận định: "Âm nhạc đại chúng ngày càng dựa vào quá khứ vì những giá trị quen thuộc dễ được chấp nhận hơn trong một thị trường đầy rủi ro" (The Guardian, 2025).
Khi ký ức tập thể trở thành chiến lược phòng vé
Cũng trên The Guardian, nhà phê bình văn hóa Mark Fisher nêu quan điểm: "Văn hóa đại chúng đang mắc kẹt trong quá khứ khi tương lai không còn đủ hấp dẫn để thay thế những hình ảnh quen thuộc. Việc điện ảnh liên tục quay về với các thương hiệu cũ vừa là lựa chọn kinh tế vừa phản ánh khủng hoảng tưởng tượng của thời đại".
Trong điện ảnh, văn hóa hoài cổ được khai thác qua các phim làm lại (remake), phần tiếp theo (sequel) hoặc mở rộng thương hiệu. Những dự án này không chỉ giới thiệu câu chuyện mới mà quan trọng hơn là bán lại cảm giác quen thuộc từng gắn với tuổi thơ hoặc một giai đoạn văn hóa cụ thể.
Các bản live-action Disney như The Lion King, Aladdin hay The little mermaid khai thác trực tiếp ký ức tuổi thơ của khán giả.
Ở châu Á, Hàn Quốc có các remake như My sassy girl (2016) và các series thập niên 1990-2000 được làm mới để vừa giữ tinh thần gốc vừa tiếp cận khán giả trẻ. Nhật Bản hồi sinh anime kinh điển như Slam Dunk hay Dragon Ball với kỹ thuật số hiện đại.
Trung Quốc làm mới các series cổ trang và phim truyền hình kinh điển, ví dụ Meteor garden (2020) - phiên bản remake Boys over flowers thập niên 2000 vẫn giữ yếu tố nostalgia để kết nối nhiều thế hệ.
Quá khứ như kho lưu trữ thẩm mỹ trong thời trang
Trong thời trang, văn hóa hoài cổ thể hiện rõ qua các trào lưu retro và Y2K. Quần cạp trễ, áo croptop, váy mini, denim bạc màu hay phụ kiện ánh kim - biểu tượng cuối thập niên 1990 và đầu 2000 - xuất hiện dày đặc trên sàn diễn và mạng xã hội dù phần lớn người tiêu dùng chưa từng trải qua giai đoạn này.
Nhiều nhà mốt lớn khai thác kho lưu trữ của chính mình. Gucci, Dior hay Prada liên tục đưa các phom dáng, họa tiết từ bộ sưu tập cũ trở lại nhưng điều chỉnh để phù hợp thẩm mỹ đương đại.
Ở châu Á, Shiseido hay Comme des Garçons kết hợp thiết kế cổ điển với chất liệu hiện đại, tạo cảm giác hoài niệm nhưng vẫn tươi mới. Nostalgia trở thành công cụ vừa giữ bản sắc thương hiệu vừa kích thích tiêu dùng.
Nhà nghiên cứu thời trang Valerie Steele (Fashion Theory, 2025) nhận định: "Hoài niệm trong thời trang không phải là sao chép nguyên bản quá khứ mà là tái diễn giải. Quá khứ trở thành kho chất liệu an toàn, nơi các thương hiệu vừa giữ được bản sắc vừa kích thích tiêu dùng thông qua cảm giác quen thuộc. Tuy nhiên khi chu kỳ quay lại của các xu hướng ngày càng ngắn, cần đặt câu hỏi liệu thời trang đang tiến về phía trước hay chỉ xoay vòng trong chính lịch sử của mình".
Hãng tin AP trong một bản tin vào tháng 10-2025 cũng bổ sung: "Phong trào phục hưng hoài cổ lan rộng từ đồ điện tử, thiết kế nội thất đến âm nhạc và màu sắc sàn diễn khi nhiều người tiêu dùng hướng tới sản phẩm retro... tạo ra môi trường vừa mang tính biểu tượng vừa gợi nhớ ký ức".
Lệ thuộc vào nostalgia?
Nhìn từ mốc 60 năm A Collection of Beatles Oldies (But Goldies!), hoài niệm đã trở thành trụ cột của giải trí đương đại, giúp di sản như Revolver, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band hay kho tàng The Beatles tiếp tục sống trong đời sống văn hóa mới.
Tuy nhiên khi nostalgia trở thành chiến lược chủ đạo, câu hỏi đặt ra là ngành công nghiệp giải trí đang tôn vinh quá khứ hay phụ thuộc quá nhiều vào nó. Nếu hiện tại chỉ tồn tại nhờ làm mới cái cũ, nguy cơ lớn nhất không phải là cạn ký ức mà là thiếu những tác phẩm mới đủ sức bứt phá.
Đọc bài gốc tại đây.