Thanh niên "ba không" - không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo - đang tăng là chuyện mắt thấy, tai nghe mà lo.
Tháng trước tôi về miền quê dự đám giỗ. 9h sáng đầu tuần nhưng quán cà phê ngay góc đường dẫn vào nhà đã đông nghịt thanh niên cười nói rôm rả. Cạnh nhà bạn tôi, một nhóm khác ngồi nhậu ngay sân nhà, đĩa khô cá lóc đã cạn hơn một nửa. Họ tầm 20, 21 tuổi.
Tôi hỏi: "Không đi làm à?", một bạn cười: "Làm mấy chỗ rồi nghỉ. Lương ba cọc ba đồng, chạy xe lên xuống còn lỗ tiền xăng. Thôi ở nhà, mai mốt có việc ngon thì đi". Cả nhóm gật đầu hưởng ứng.
Tôi nhìn gương mặt các bạn trẻ ấy, không thấy sự nổi loạn, cũng không thấy bi quan. Điều hiện lên rõ nhất là một cảm giác buông thả rất... tự nhiên, như thể thời gian còn vô tận và trách nhiệm là thứ có thể tính sau.
Và khi đọc báo cáo mới nhất của Cục Thống kê về tình trạng thanh niên ba không, tôi hiểu rằng chuyện này không chỉ riêng vùng miền nào!
Một số người nói đó là hậu quả của thị trường lao động khó khăn. Đúng, kinh tế vẫn nhiều thách thức. Nhưng hãy nhìn kỹ vào thực tế: chúng ta không thiếu việc, chúng ta thiếu người trẻ phù hợp với công việc, người có bằng cấp cao hơn không đồng nghĩa với năng lực tăng tương ứng.
Không ít bạn trẻ ra trường với tâm thế "mình xứng đáng mức lương cao" nhưng lại thiếu thái độ chuyên nghiệp, thiếu sức bền, thiếu bản lĩnh vượt thử thách. Một số thì kỳ vọng quá nhiều vào "việc nhàn lương cao", không chấp nhận bắt đầu từ vị trí bình thường hoặc không muốn chờ quá lâu cho sự tiến bộ. Một số khác ảo tưởng làm giàu nhanh rồi hụt chân khi thực tế không như mơ.
Thời của cha mẹ chúng ta, tuổi 20 thường là lúc ra đồng, ra xưởng, đi học nghề, đi làm thuê - mồ hôi và kỷ luật xây nên sự trưởng thành. Còn nhiều bạn trẻ hôm nay ngồi chờ "cơ hội phù hợp", trong khi cơ hội chỉ đến với người đang bước đi.
Cần một sự thay đổi song hành từ cả ba phía: Nhà nước - nhà trường - gia đình và trước hết là chính người trẻ. Trong đào tạo, cần "đào tạo để làm việc", không đào tạo để thi. Gia đình cần dừng tư duy "lo hết cho con", chuyển sang "đồng hành để con tự lập". Và người trẻ cần nhìn lại: không ai trả lương cho khát vọng nếu nó không đi kèm nỗ lực.
Thất nghiệp không đáng sợ bằng mất phương hướng và mất tinh thần cầu tiến. Một buổi cà phê sáng không có gì sai. Một một tháng, rồi một năm chỉ ngồi cà phê nhìn người khác đi làm - đó là bi kịch của tuổi trẻ. Không ai bắt tuổi trẻ phải lập tức thành công nhưng tuổi trẻ phải bắt đầu, phải chịu khó, phải đứng lên, phải học, phải làm.
Đừng để tuổi xuân rơi xuống đáy ly cà phê. Đừng để một ngày soi gương thấy mình 30 tuổi với bàn tay trống rỗng và hỏi: "Giờ bắt đầu từ đâu?".
Cục Thống kê ghi nhận ba tháng đầu năm 2026 cả nước có 1,6 triệu thanh niên độ tuổi 15 - 24 không việc làm, không học tập, đào tạo (NEET). Nhóm "ba không" chiếm 11,4% tổng dân số thanh niên cùng độ tuổi.
Gần 70% nhóm này tập trung ở nông thôn và hơn một nửa là nữ; 87% chưa từng được đào tạo chuyên môn kỹ thuật và hơn một nửa trong số này chưa tốt nghiệp trung học phổ thông; chỉ 13% đã được đào tạo từ sơ cấp trở lên; khoảng 32% có nhu cầu tìm việc.
Đọc bài gốc tại đây.