Sau ngày 1/7/2025, huyện đảo Trường Sa, tỉnh Khánh Hòa trở thành Đặc khu Trường Sa – một đặc khu tiền tiêu “đặc biệt của đặc biệt” canh gác chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc giữa Biển Đông - Nơi bình minh lên mỗi ngày…
Mọi người thường đọc nhiều câu chuyện về người lính Trường Sa thời gian khổ, anh nuôi phải đong đếm từng ca nước ngọt chờ tàu hậu cần ra tiếp viện. Rồi Trường Sa hôm nay xanh ngát bóng cây, có nhiều ngôi nhà khang trang, tiếng hát của trẻ thơ thánh thót dưới mái trường. Nhưng nếu lắng nghe thật kỹ sẽ nhận ra, nơi này vẫn còn nhiều khó khăn, những cư dân, người lính ở đảo giống như cây phong ba giữa trùng khơi dông gió.
Vẽ lô cốt thành… cổ thụ
Mỗi khi đặt chân lên một hòn đảo nào đó ở quần đảo Trường Sa tỉnh Khánh Hòa, tôi lắng nghe cả âm thanh lạo xạo dưới chân mình. À, tiếng của cát pha đất hay tiếng của các loại đá vôi vỡ vụn, hoặc là tiếng khô khốc của nền xi măng. Ở những hòn đảo xa xôi, âm thanh làm cho người đến cảm thấy vui nhất là cảm giác xốp, nhẹ của đất.
Vì nhiều đảo không có đất, chỉ có những viên đá tròn như trứng chim. Nơi đó cây xanh mọc rất khó. Ở đảo Sinh Tồn, hai cây mù u di sản có lẽ đã hơn trăm năm, thân rễ gân guốc, đường kính thân cây chỉ bằng cây mù u 20 năm tuổi ở trong đất liền.
Mới vào đầu mùa nắng, hàng cây đu đủ nằm cạnh Trạm y tế Sinh Tồn đã chuyển sang sắc vàng nhẹ. Mỗi cây đu đủ đều được kèm theo 3 gậy chống để đứng vững khi có giông bão. Cậu lính trẻ Nguyễn Ngọc Vinh là người có nước da “ăn nắng” nhất.
Da vừa đen, vừa láng vì đơn vị mới trải qua những ngày huấn luyện. Cậu lính trẻ nói “vậy là tốt lắm rồi, ở đây còn có bóng cây chứ ở đảo bên kia anh em rất thèm bóng cây”.
Khi lên đảo Đá Đông A, dưới mỗi bước chân không còn nghe âm thanh sột soạt của đá viên. Vì đảo chìm, 2 ngôi nhà được xây dựng trên mỏm san hô nổi, toàn bộ là nền bê tông, cầu thang, hành lang, sóng vỗ ì oạp, tung tóe lên tấm bảng ghi tọa độ.
Cứ nhìn cột sóng vút lên là mọi người có thể ước tính được tình hình thời tiết trước khi nghe dự báo. Đảo chìm, không có nền đất, vì vậy lính ở đảo này vẽ một cây cổ thụ lên thành lô cốt. Nhìn cành cây vươn dài, tôi cảm nhận cái “khát” của người lính đảo.
Theo cầu thang bê tông xoắn ốc bước vào ngôi nhà ở của các chiến sĩ. Những ô cửa nhỏ có gió thổi tu tu suốt ngày đêm. Ô cửa nào cũng rợp bóng cây bàng vuông. Nhưng là cây bàng vuông bé tẹo được trồng trong những vỏ chai được cắt 1/3.
Một sĩ quan trẻ có ánh mắt khá sâu. Tôi tự nhủ “anh đang nghĩ về điều gì đó?”. Rồi cuối cùng người lính này thốt lên, “em chỉ mong được nhìn thấy bóng cây xanh, ở đảo chìm nhớ cây lắm rồi”.
Sang đảo Đá Tây C cũng chứng kiến “chậu cây cảnh” đặt ở vị trí trang trọng nhất. Thực ra đó là cây phong ba được trồng trong chậu, để mọi người đỡ nhớ cây.
Ngay vị trí của chiến sĩ đứng gác cũng có vài chậu cây xanh trồng trong những chiếc chậu mini. Đảo Đá Tây C cũng là đảo chìm, mỗi bước chân đều nghe rát rạt âm thanh của bê tông. Nhìn những chậu cây (cây cao nhất 1 mét) là đủ hiểu lính đảo thèm cây xanh, thiếu cây xanh, con người như thiếu không khí.
Tài vặt của lính
Trung tá Bùi Văn Thịnh, Chính trị viên Đồn Biên phòng Trường Sa (Bộ đội Biên phòng tỉnh Khánh Hòa) ngồi hóng ra biển. Ở ngoài đảo xa, âm thanh quen thuộc nhất là tiếng lá cây phong ba, bão táp, bàng vuông reo vui trong gió.
Âm thanh mà Trung tá Thịnh chờ lắng nghe, đó là những cây dừa được đơn vị trồng, tỉa, chăm sóc hàng ngày, che chắn bao bọc, nhưng không biết tới bao giờ thì dừa vươn cao và có âm thanh xào xạc của lá.
Nếu ai từng đặt chân lên đảo Sinh Tồn thì sẽ thấy, nơi đây cũng triển khai trồng dừa. Tuy nhiên dừa cũng chỉ phát triển ở mức chừng chừng. Cây phi lao thì càng lâu năm, càng săn chắc, đứng vững qua bao trận dông gió.
Mọi người có thể luận bàn về việc cây dừa không thể phát triển được tại một hòn đảo cách đất liền hàng trăm hải lý. Nhưng điều này hoàn toàn có thể, bởi tại đảo Duy Mộng nằm tại cụm Nguyệt Thiềm, đặc khu Hoàng Sa (thành phố Đà Nẵng), những cây dừa cao vút và giờ đây vẫn trụ vững qua dông bão.
Thiếu tá Nguyễn Cao Hải, nhân viên kiểm soát hành chính Đồn Biên phòng Trường Sa có vài đường nét trên khuôn mặt giống như người nông dân, màu da sạm nắng, bóng láng.
Những ngày đông giá kéo dài đã qua, Trường Sa đang hanh hao nắng vàng. Nhắc đến ngày mưa đổ, nhiều anh em chia sẻ khung cảnh cả đảo ầm ầm âm thanh của sóng, tiếng gió, lúc biển động mới thấy đảo trở nên cô đơn.
Tôi nhận ra vườn rau xanh của đơn vị trồng loại rau khác biệt so với vườn rau ở rất nhiều đảo. Những cây rau dền có tán lá to, xanh mượt. Ở Trường Sa tới thời điểm hiện nay, món rau nấu canh vẫn là phổ biến, còn bữa cơm với đĩa luộc, rau xào như ở trong đất liền vẫn là món ăn xa xỉ.
Tài vặt được anh em ở Đồn Biên phòng Trường Sa là một chiếc lồng giống như cái phễu úp ngược, phía trên là 2 vỏ chai dầu ăn nằm bắt chéo, phía trong lại có thêm một chai nhựa khác làm lõi đôi. Trung tá Lê Văn Công, nhân viên cơ yếu của đơn vị cười ha hả và cho biết, đó là máy bắt ruồi để giữ vệ sinh đơn vị, ở Trường Sa lạ lắm, chuột và ruồi không biết từ đâu sinh ra vô số kể.
Anh em Biên phòng dẫn tôi đi men theo con đường bê tông, giống như lạc vào những xóm làng nào đó ở vùng quê trong đất liền. Có những nơi tán cây rất dày. Cây xanh ở Trường Sa không phải chỉ để mang lại cảm giác thanh bình, mà còn là lá chắn để giữ bí mật những hoạt động diễn ra trên đảo. Chia tay những người lính Biên phòng bên gốc cây tra có tán là màu xanh pha lẫn sắc đỏ và dường như còn vài điều định tâm sự.
Tôi chợt nhớ đến lời tâm sự của một người chiến sĩ ở đảo hết nghĩa vụ trở về địa phương, cậu nói nhỏ rằng, Trường Sa thấy vậy chứ vẫn gian khổ lắm, ở đảo chìm có thời điểm sóng gió kéo dài 3 tháng, tàu không cập vào được, món rau xanh là bắp chuối phơi khô đã được dự trữ sẵn.
Thực phẩm chiến lược
Trong những chuyến theo tàu ra Trường Sa, tôi thường lẳng lặng chui xuống nhà bếp của nhà dân, quan sát từng chiếc nồi, bếp dầu lò xo như thời bao cấp, những thùng xốp đựng thực phẩm do người thân ở đất liền gửi tàu ra đảo, hé cửa tủ lạnh để cảm nhận được cuộc sống của các gia đình.
Tôi biết, rau xanh vẫn không thể dồi dào như ở trong đất liền. Có những gia đình nhỏ ở Trường Sa, trong tủ bếp là một “siêu thị mini” các loại mì tôm, phở, nước giải khát, sữa, nước trái cây. Ra đảo, nhưng xuống tận bếp thì mới thấu hiểu.
Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức Giải Vô địch Quốc gia Marathon - Báo Tiền Phong, lần thứ 67 - năm 2026, cho biết, giải đấu không chỉ là cuộc tranh tài đỉnh cao của điền kinh Việt Nam mà còn là hành trình trải nghiệm văn hóa, lịch sử và tinh thần hướng về biển đảo Tổ quốc.
Trên khuôn mặt người dân ở đảo, ai cũng có nụ cười, nước da sáng, vóc dáng đầy đặn. Tuy nhiên, chắc chắn rằng, nơi hải đảo xa xôi thì nhu cầu cuộc sống hàng ngày không bao giờ được như trong đất liền.
Tại Nhà giàn DK1, thực phẩm được anh em gọi vui là “rau xanh chiến lược” chính là các loại củ, quả có thể bảo quản được lâu, đó là bí đỏ, bí đao, củ lang, củ mịn. Ở một số đảo, vào mùa đông thì bật công tắc điện bằng chiếc bút bi. Vì hơi muối, hơi nước tràn ngập, căn phòng đầy không khí ẩm ướt.
Chia sẻ những góc nhỏ câu chuyện về Trường Sa, tác giả cũng muốn nhắn gửi tới hơn 12.000 vận động viên marathon, hãy trân quý những gì trong cuộc sống thường ngày; hãy hướng về biển đảo Trường Sa bằng những hành động dù nhỏ nhất. Vì ở nơi trùng khơi xa xôi, những em bé, nhiều gia đình, bao người lính có thể đang thầm ước ao những điều nhỏ nhoi nhất.
Đọc bài gốc tại đây.