Nhiều năm trước với nỗ lực phủ xanh đồi núi trọc, tăng sinh kế cho người dân vùng núi cao, nhiều huyện vùng núi Quảng Nam và TP Đà Nẵng cũ (nay là Đà Nẵng) đã ào ạt trồng keo nhanh đáng kinh ngạc.
Cây keo thích ứng tốt thổ nhưỡng, là nguồn thu nhập ổn định của người dân. Dù vậy những năm gần đây trước các vụ sạt lở khốc liệt ở Đà Nẵng đã bắt đầu có nhiều tiếng nói đặt vấn đề cây keo có liên quan đến thảm họa môi trường vùng núi cao hay không?
Ngày 10-12-2025, phát biểu tại phiên khai mạc kỳ họp lần thứ 5 nhiệm kỳ 2021-2026, ông Lê Trí Thanh - Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Đà Nẵng - cho rằng cần nghiên cứu giải pháp chuyển đổi cây keo sang trồng cây gỗ lớn lâu năm tại những khu vực tập trung dân cư, cơ quan làm việc, khu vực đồi núi ven các tuyến đường giao thông để hạn chế nguy cơ sạt lở nhằm phòng chống thiên tai.Theo ông Thanh, cây keo là loại cây giúp giảm nghèo cho đồng bào dân tộc ở khu vực miền núi nhưng cũng đang gây nhiều nỗi lo.
Keo phủ thảm từ đồng bằng tới vùng núi cao
Tỉnh Quảng Nam (cũ), nay là TP Đà Nẵng, từ miền núi cao đến trung du, đồng bằng đâu đâu cũng gặp một màu xanh ngút ngàn rừng keo.
Cây keo lá tràm do dễ trồng, sinh trưởng nhanh, thời gian trồng đến khi thu hoạch chỉ 4-5 năm, chi phí bỏ ra không cao, ít tốn công chăm sóc nên đây là loại cây trồng chủ lực để người dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo.
Dọc tuyến quốc lộ 40B dài hàng chục km từ các huyện của tỉnh Quảng Nam (cũ) như Phú Ninh, Tiên Phước, Bắc Trà My, Nam Trà My đâu đâu cũng thấy màu xanh bạt ngàn của keo. Keo phủ kín trên đồi, dọc hai bên đường, những đồi rẫy của người dân.
Đi dọc đường mùa này thấy người dân đốn hạ keo, xếp lên xe bán cho các công ty rồi trồng keo con trên những sườn đồi dốc. Không ít những vườn ươm keo của các doanh nghiệp dọc tuyến quốc lộ 40B để bán cho các hộ dân. Đâu đâu cũng thấy màu xanh của cây keo hiển hiện.
Cây keo không chỉ ở vùng núi cao mà ngay cả vùng giáp biển như ở Núi Thành, Thăng Bình... hầu như mỗi khoảnh đất trống nếu không trồng lúa thì bà con đều trồng keo. Không quá lời khi nói rằng ở đồng bằng Quảng Nam cũ lâu nay chỉ trồng hai loài cây chính: dưới nước là lúa, trên cạn là keo.
Xã Trà Tân (trước đây thuộc huyện Bắc Trà My, Quảng Nam), nơi có diện tích trồng keo hơn 4.000ha được xem là cây chủ lực để người dân phát triển kinh tế. Những rừng keo xanh ngát bạt ngàn, nơi đây cũng có rất nhiều vườn ươm keo của doanh nghiệp để bán cây con cho người dân trồng.
Ông Nguyễn Văn Vương (55 tuổi, xã Trà Tân) cho biết nguồn sống gia đình ông phụ thuộc gần 5ha keo. Theo ông, cây này dễ trồng, ít tốn công chăm sóc, đến khoảng 4-5 năm sau thì có thể khai thác. "Tính bình quân mỗi ha keo đem lại thu nhập cho người dân khoảng 80-100 triệu đồng. Hiệu quả kinh tế hơn nhiều lần những cây khác" - ông Vương kể.
Đang cùng người thân trong gia đình bốc xếp keo lên xe bán cho công ty, ông Hồ Văn Sơn (58 tuổi) cho biết thực tế keo là cây chủ lực của đồng bào dân tộc thiểu số Bắc Trà My, Nam Trà My. Năm nay keo lại được giá, tính bình quân mỗi tấn keo bán thu lại được từ 1-1,5 triệu đồng. "Đây cũng là loại cây ngắn ngày hơn những cây khác như quế, gỗ lớn, trồng trong vòng năm năm là có thể khai thác. Vả lại ít tốn công chăm sóc, ít sâu bệnh", ông Sơn nói.
Tại xã Nam Trà My (trước đây thuộc huyện Nam Trà My, Quảng Nam) bạt ngàn những đồi keo của người dân. Ông Nguyễn Thái Bảo (55 tuổi, thôn Nước Xa, xã Nam Trà My) có hơn 4ha đất trồng keo, 2ha trồng cây quế. Ông kể gia đình bắt đầu trồng keo từ năm 1999. Trong một 1-2 năm đầu tiên khi trồng sẽ tốn công nhiều, chủ yếu công phát dọn. Mỗi đợt thu hoạch keo có thể đem lại cho gia đình ông vài trăm triệu đồng.
Những đồi keo sạt lở khủng khiếp
Tuy nhiên, Quảng Nam (cũ) cũng là địa phương chịu nhiều tổn thất do thiên tai. Các đợt mưa lũ trong năm 2025, nhiều địa bàn vùng núi Đà Nẵng (chủ yếu các địa phương ở Quảng Nam cũ) xảy sạt lở khủng khiếp với rất nhiều điểm sạt lở đồi núi, đường sá, gây hư hại nhà cửa người dân và làm thiệt mạng, bị thương về người.
Dọc tuyến quốc lộ 40B từ xã Trà Tân đến xã Nam Trà My có hàng chục điểm sạt lở, trong đó rất nhiều điểm sạt lở là đồi keo. Những mảng đồi trồng keo nứt toác, sạt lở, đất đá khối lượng lớn đổ vùi xuống đường. Có thể thấy được những nơi sạt lở bộ rễ keo rất cạn, không thể giữ đất, giữ nước.
Tại khu vực thôn Trà Giác, xã Trà Tân, sau đợt mưa lũ cách đây vài tháng một đồi trồng keo đã bị sạt lở nghiêm trọng, hàng nghìn khối đất đá bị sạt, đổ vùi xuống đường. Mảng đồi bị nứt toác, lổm chổm. Sau đó lực lượng chức năng, chính quyền đã triển khai phương tiện, máy móc để khắc phục, đảm bảo giao thông. "Năm nay mưa lớn kéo dài, mức độ sạt lở khủng khiếp. Dọc tuyến quốc lộ 40B sạt lở rất nghiêm trọng, nhất là những quả đồi trồng keo sạt lở khủng khiếp" - ông Phạm Văn Bảy (trú xã Trà Tân) nói.
Ông Nguyễn Hồng Lai, bí thư Đảng ủy xã Trà Tân, cho biết trong đợt mưa lũ vừa qua trên địa bàn xã xảy ra hơn 60 điểm sạt lở lớn nhỏ, trong đó có nhiều nguyên nhân như mưa lớn diễn ra trong nhiều ngày, địa chất vùng miền núi chưa được đảm bảo.
Ông Lai cho biết hiện ở xã Trà Tân có khoảng 4.500ha trồng keo, quế. Diện tích trồng keo ở xã chiếm tỉ lệ tương đối lớn, người dân đã có thói quen với việc trồng, khai thác keo, lao động hằng ngày thu nhập từ khai thác keo.
Ông B., một nhân viên quản lý rừng ở miền núi Đà Nẵng, cho biết theo quan sát lâu nay của ông, ở một số nơi khu vực đồi cao, độ dốc lớn trồng keo thì thường xảy ra tình trạng sạt lở. Cây keo cũng ít có khả năng giữ đất, giữ nước bởi bộ rễ rất cạn. "Thực tế người dân ở khu vực miền núi thích trồng cây keo bởi thời gian ngắn, nhanh có thu nhập (chỉ 4-5 năm), còn cây quế thì quá lâu (15-20 năm mới thu hoạch)" - ông B. nói.
Vì sao lại là cây keo?
Theo số liệu mới nhất từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Đà Nẵng, tới nay toàn TP có 700.000ha đất lâm nghiệp, trong số này diện tích rừng trồng chiếm khoảng 1/3 và trong 1/3 rừng này cây keo chiếm tỉ lệ gần như tuyệt đối. Cây keo cũng là cây chủ lực tại các tỉnh miền Trung trong tổng 1,8 triệu ha diện tích rừng trồng.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, các chuyên gia lâm nghiệp và chính các nông dân đều cho rằng khó tìm một loài cây nào phù hợp thổ nhưỡng, dễ trồng, dễ sống và có thể trồng ở mọi diện tích lớn nhỏ, đồi cao, đồng bằng hay thậm chí cả nơi thấp úng như cây keo.
Theo ông Phạm Cường - Giám đốc Trung tâm thực hành và nghiên cứu lâm nghiệp Trường đại học Nông Lâm - Đại học Huế, vì sự thích ứng vượt trội mà cây keo được chọn là cây rừng trồng số 1 ở các tỉnh thành.
Bà Nguyễn Thị Mai, thôn Mực, xã Thạnh Mỹ (huyện Nam Giang, Quảng Nam cũ, nay là TP Đà Nẵng), cũng cho rằng cây keo giống vừa rẻ, trồng dễ sống và ít rủi ro nên bà con cứ nói đến trồng rừng là nghĩ đến keo. Không chỉ đồi trọc, một mảnh đất bỏ hoang bên cạnh nhà chỉ vài trăm m2 cũng có thể là khoảnh keo và sau ít năm bán có tiền.
--------------------------------------
Kỳ tới: Hiệu quả kinh tế cây keo tới đâu?
Đọc bài gốc tại đây.