Mùa 8 series Friends (Những người bạn) và mùa 7 series The Big Bang Theory (Học thuyết vụ nổ lớn) lên sóng ở Việt Nam từ ngày 25-3, mỗi tuần một tập vào tối thứ sáu.
Đây là tên hai thương hiệu sitcom (hài kịch tình huống) nổi tiếng của Mỹ. Friends đã kết thúc ở mùa thứ 10 vào năm 2004 với tổng cộng 236 tập sau 20 năm "chinh chiến". Trong khi đó The Big Bang Theory đã kết thúc ở mùa thứ 12 vào năm 2019 với tổng cộng 279 tập. Dù vậy cả hai phim vẫn được mua lại rồi phát sóng liên tục trên khắp thế giới, cho thấy sức hút của dòng phim này.
Mỹ biến sitcom thành "máy in tiền" nhờ hệ thống phân phối bài bản và chất lượng ổn định, trong khi đó Việt Nam coi sitcom là "món ăn nhanh", giá rẻ nên nhanh chóng mất sức hút.
Sitcom Mỹ "sống dai" qua nhiều thập niên
Cả hai đều có các phần mở rộng hậu Friends và The Big Bang Theory. Friends có Joey, Friends: The Reunion, trong khi đó The Big Bang Theory có Young Sheldon, Georgie & Mandy's First Marriage. Theo People, Stuart Fails to Save the Universe - loạt phim spin-off mới của The Big Bang Theory, sẽ được ra mắt trên HBO Max tới đây.
Từ những tiếng cười đời thường phản ánh xã hội, sau khi ra mắt cả hai đều trở thành hiện tượng văn hóa đại chúng những năm 1990-2000. Không chỉ là giải trí mà còn tạo ra các xu hướng xã hội, điển hình là kiểu tóc "The Rachel" trong Friends trở thành cơn sốt cả thập niên 1990.
Hai phim này nối dài thành tích và bản sắc của sitcom Mỹ được định hình từ thập niên 1970 với All in the Family, Cheers... khi chạm đến các vấn đề nhạy cảm trong xã hội Mỹ và trở thành hoàng kim trong thập niên 1990 với Seinfeld, Frasier với phong cách hài hước, trí tuệ sâu sắc, đưa sitcom Mỹ vươn ra toàn cầu.
Sitcom kinh điển thập niên 1970 được Netflix chuyển thể thành phim hoạt hìnhĐỌC NGAY
Không được lòng các nhà phê bình, hiệu ứng của hai phim "miễn nhiễm" với mọi lời chỉ trích. Chúng được yêu thích vì gần gũi, hài hước, duyên dáng; cốt truyện không quá phức tạp, cũng không có những cú twist chấn động, đơn giản là những người bạn "cùng vui chơi".
The Big Bang Theory còn được khen đưa văn hóa vốn bị coi là lập dị "geek" (mọt sách khoa học, fan comic) và khoa học vào đại chúng trở thành trung tâm của tiếng cười và sự đồng cảm. Dù bối cảnh có thể thay đổi nhưng giá trị cốt lõi của sitcom Mỹ thường xoay quanh tình bạn, tình yêu, mâu thuẫn gia đình và áp lực công việc. Đây là những chủ đề "vĩnh cửu".
Cả bây giờ, sau hơn 20 năm khi tập cuối cùng được phát sóng, cả hai vẫn tìm được một lượng khán giả mới. Không phải tự nhiên mà cả hai bom tấn này trở thành "mục tiêu" của hai ông lớn HBO Max và Netflix với những hợp đồng hàng trăm triệu USD để giành quyền phát sóng trong những năm qua.
Sitcom Việt "té nước theo mưa" rồi lụi tàn
Tại Việt Nam, loại hình phim sitcom cũng từng bùng nổ ồ ạt vào cuối thập niên 2000 đầu 2010 như nấm mọc sau mưa, với loạt phim như Gia đình là số 1 (bản Việt, gồm hai phần), Cô gái xấu xí, 5S Online, Bộ tứ 10A8 - Những phóng viên vui nhộn, Những người độc thân vui vẻ, Những đứa con từ trên trời rơi xuống, Tiệm bánh hoàng tử bé, Lẵng hoa tình yêu... Mấy năm trước có thêm Đi về phía cầu vồng, Gia đình hết sẩy, Hổng cần đàn ông, Ngôi nhà teen ám...
Song nhìn chung "tuổi thọ" của những sitcom này không dài, chưa kéo dài được nhiều mùa và cũng chưa có phim nào tạo nên được một thương hiệu như cách Friends hay The Big Bang Theory đã từng "tung hoành".
Tới nay xu hướng này dần bão hòa, chỉ rải rác có một số phim làm theo hình thức sitcom hoặc một số sitcom ngắn đăng tải trên TikTok. Lý do sâu xa không chỉ nằm ở kịch bản thiếu tính sáng tạo và lặp lại, xoay quanh đề tài gia đình, bạn bè, diễn xuất lố, tình huống hài đi vào lối mòn... mà còn nằm ở hệ sinh thái bổ trợ cho phân phối phim.
Ở Mỹ, mô hình kinh doanh syndication - một hệ thống phân phối đặc thù của truyền hình Mỹ, sau khi phát sóng khoảng 88-100 tập (thường sau 4-5 mùa), nhà sản xuất có quyền bán bản quyền phát lại cho các đài địa phương, cable và nền tảng streaming.
Doanh thu từ syndication khổng lồ, từng giúp các diễn viên như Jennifer Aniston, Courteney Cox "kiếm bộn" hàng chục năm sau khi phim kết thúc. Trong khi đó các sitcom Việt ra đời theo kiểu "té nước theo mưa", chủ yếu dựa vào quảng cáo một lần từ đài truyền hình hoặc nhà tài trợ. Khi rating giảm, nhà sản xuất cắt ngay.
Những năm gần đây, các series sitcom Mỹ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại hơn, nội dung ngày càng đa dạng, không chỉ dừng lại ở tiếng cười giải trí mà còn kết hợp sâu sắc với các vấn đề xã hội hoặc tính nghệ thuật. Chẳng hạn các series Abbott Elementary, Hacks, Animal, Ghosts...
Sitcom vẫn là thể loại được lòng khán giả. Đó là lý do các nền tảng vẫn đầu tư để cho ra các series mới liên tục hoặc phát triển sitcom thành các loại hình khác. Việc Netflix hồi sinh sitcom mang tính biểu tượng thành phim hoạt hình thời gian qua đã mang đến những chương trình nổi tiếng, nổi bật như Fuller House và One Day at a Time là một ví dụ.
Ngoài Netflix từng có nhiều bộ sitcom được hồi sinh như Will & Grace, Punky Brewster, Saved by the Bell, Frasier, iCarly, Mad About You... vẫn đang thể hiện vị thế của thể loại này trong ngành công nghiệp giải trí.
Đọc bài gốc tại đây.