Trao quyền để chống lãng phí tài sản công

Quyết định của UBND TP.HCM cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập được tự quyết định việc cho thuê, liên doanh, liên kết tài sản công là một bước đi đáng chú ý trong nỗ lực chống lãng phí và khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Có một nghịch lý khá phổ biến: không ít tài sản công, từ mặt bằng, nhà xưởng đến hạ tầng kỹ thuật, bị sử dụng dưới công suất hoặc bỏ trống, trong khi doanh nghiệp và xã hội lại thiếu không gian sản xuất, dịch vụ. Cơ chế quản lý quá tập trung, nhiều thủ tục khiến người được giao quản lý tài sản công rơi vào tâm lý e ngại, sợ sai, sợ trách nhiệm.

Khai thác hiệu quả tài sản công

Thực tế cho thấy trước khi có chủ trương phân cấp mạnh mẽ, hàng trăm đề án cho thuê, liên doanh, liên kết tài sản công đã được các đơn vị sự nghiệp xây dựng công phu nhưng nhiều đề án trong số đó chưa được phê duyệt. Quy trình thẩm định kéo dài, qua nhiều cấp khiến tài sản tiếp tục "nằm yên", xuống cấp theo thời gian. Cơ hội tạo nguồn thu và giá trị gia tăng cho xã hội bị bỏ lỡ.

Lãng phí trong trường hợp này không chỉ là lãng phí vật chất mà còn là lãng phí cơ hội phát triển. Việc trao quyền cho các đơn vị sự nghiệp công lập tự quyết định đề án sử dụng tài sản công, trong khuôn khổ pháp luật, là cách tiếp cận thực tế và phù hợp.

Khi quyền quyết định được đưa về đúng nơi trực tiếp quản lý, quá trình xem xét sẽ nhanh hơn, sát thực tiễn hơn. Tài sản công nhờ đó có cơ hội được đưa vào khai thác hiệu quả thay vì chỉ được "giữ cho an toàn".

Chủ trương này còn mở ra không gian hợp tác công - tư. Không phải lúc nào khu vực công cũng đủ nguồn lực để đầu tư, nâng cấp, khai thác hết tiềm năng của tài sản sẵn có. Sự tham gia của khu vực tư nhân thông qua hình thức cho thuê, liên doanh, liên kết giúp bổ sung vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị, từ đó tạo ra giá trị mới từ chính tài sản công. Ngược lại, doanh nghiệp cũng có thêm cơ hội tiếp cận mặt bằng, hạ tầng với chi phí hợp lý trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

Khi được tổ chức tốt, mối quan hệ này mang lại lợi ích song hành: Nhà nước không mất quyền sở hữu tài sản, đơn vị sự nghiệp có thêm nguồn thu, còn khu vực tư nhân có thêm điều kiện mở rộng sản xuất kinh doanh.

Trao quyền đến đâu?

Khi tài sản công được khai thác hiệu quả, đơn vị có thêm nguồn lực để tái đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ, đồng thời tạo dư địa chi thu nhập tăng thêm cho viên chức, người lao động. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều đơn vị sự nghiệp đang thực hiện cơ chế tự chủ.

Tuy nhiên cũng cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng trao quyền mạnh hơn luôn đi kèm với những băn khoăn chính đáng. Không ít ý kiến lo ngại rằng nếu thiếu cơ chế giám sát chặt chẽ, việc phân cấp có thể dẫn đến tình trạng lạm dụng tài sản công, cho thuê không đúng giá thị trường, thậm chí hình thành lợi ích nhóm.

Vấn đề mấu chốt không nằm ở việc có nên trao quyền hay không mà là trao quyền đến đâu và kiểm soát bằng cách nào. Bài toán đặt ra là phải có cơ chế để người đứng đầu đơn vị vừa có quyền chủ động vừa chịu trách nhiệm cá nhân rõ ràng trước pháp luật và cơ quan quản lý cấp trên.

Cũng không phải đơn vị sự nghiệp nào cũng đủ năng lực quản trị để triển khai các hoạt động cho thuê, liên doanh, liên kết một cách hiệu quả. Vai trò hướng dẫn, hậu kiểm của các cơ quan chuyên môn cùng với việc chuẩn hóa quy trình, công khai thông tin và ứng dụng công nghệ trong quản lý tài sản công sẽ là điều kiện cần để hạn chế rủi ro.

Đọc bài gốc tại đây.