José Irizarry, 52 tuổi, đặc vụ của Cơ quan Phòng chống Ma túy Mỹ (DEA), thích những bữa tiệc trên du thuyền với gái mại dâm, trang sức Tiffany, valy Louis Vuitton và xe hơi hạng sang.
Để trang trải cho lối sống xa hoa như chiếc BMW, hai chiếc Land Rover và ba ngôi nhà, Irizarry đã biển thủ hàng triệu USD tiền ngân sách chính phủ và tham gia rửa tiền với băng đảng ma túy Colombia - những kẻ lẽ ra phải là kẻ thù không đội trời chung.
Vụ "ngôi sao đang lên" của DEA nhiều năm làm điệp viên hai mang cho các trùm ma túy đã gây ra sự xấu hổ ê chề cho cơ quan này. Năm 2022, José Irizarry bị phạt 12 năm tù với 19 tội danh tham nhũng, bao gồm rửa tiền và gian lận ngân hàng.
Trong những giờ phút tự do cuối cùng trước khi thụ án, cựu đặc vụ đã quyết định nhận lời cuộc phỏng vấn đặc biệt để nói về DEA - cơ quan quyền lực của Mỹ với 92 văn phòng nước ngoài, khoảng 4.600 đặc vụ và ngân sách hơn 3 tỷ USD.
'Ở trong chăn mới biết'
Irizarry sinh ra ở Puerto Rico, nói chuyện trôi chảy, chuyển đổi mượt mà giữa tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha. Ông ta bắt đầu sự nghiệp với tư cách là nhân viên an ninh hàng không và một đặc vụ của lực lượng tuần tra biên giới Mỹ. Ông được tuyển dụng làm đặc vụ của DEA vào năm 2009, bất chấp lý lịch của kẻ phá sản, với khoản nợ gần nửa triệu USD, và trượt vòng máy phát hiện nói dối.
Ông cho biết mình đã học được những mánh khóe nghề nghiệp từ những cảnh sát kỳ cựu từng làm việc tại thành phố New York vào những năm 1990 khi cocaine tràn lan trên đường phố nước Mỹ.
Nhưng một phần quan trọng khác trong quá trình học hỏi của ông đến từ Diego Marín, một người cung cấp thông tin lâu năm cho Mỹ. Diego được biết đến với biệt danh "Ông trùm buôn lậu" của Colombia. Diego đã dạy Irizarry tốt hơn bất kỳ đặc vụ nào về những thủ đoạn tinh vi trong giới buôn ma túy thế giới.
Sống đủ lâu ở DEA, Jose Irizarry biết rằng sau những cuộc trấn áp băng đảng ma túy, DEA đều thu về hàng trăm triệu USD cùng nhiều tấn cocaine. Nhưng một phần tiền không nhỏ khác bị tịch thu, lại không nằm trong sổ sách nào cả.
Báo cáo năm 2020 của Tổng thanh tra Bộ Tư pháp đã chỉ trích DEA vì đã không nộp báo cáo thường niên cho Quốc hội về các vụ bắt giữ này.
Tiền tang vật bị DEA thu giữ trong các vụ án ma túy nhưng theo cáo buộc, không phải khoản nào cũng đổ về ngân sách
Đặc vụ đều biết không có sự kiểm soát nào và nhiều người trong số họ có thể đã làm những gì Irizarry đã làm. Điểm khác biệt giữa Irizarry và những người khác là anh ta đã làm điều đó trắng trợn.
Irizarry bị cáo buộc đã tận dụng sự rối ren này để ôm về 9 triệu USD biển thủ từ các cuộc điều tra.
Để có được số tiền này, Irizarry đã lập các báo cáo sai sự thật và ra lệnh cho nhân viên DEA chuyển tiền dành cho các chiến dịch mật vào các tài khoản quốc tế do ông ta và các cộng sự kiểm soát. Trong khi số tiền này đáng lẽ phải được DEA theo dõi cẩn thận như một phần của các cuộc điều tra rửa tiền bí mật.
Để che đậy, Irizarry báo với cơ quan rằng đó là tiền quỹ dùng riêng để chi trả cho các nguồn tin mật và các cuộc đi công tác.
"Con nhà DEA, tính nhà mafia"
Thói quen tiêu xài của Irizarry nhanh chóng bắt kịp những trùm ma túy với chiếc nhẫn kim cương Tiffany trị giá 30.000 USD cho vợ, những chiếc xe thể thao hạng sang và một căn nhà trị giá ngót triệu USD ở thành phố nghỉ dưỡng Cartagena của Colombia. Ông ta thường xuyên đi du lịch hạng nhất đến châu Âu với hành lý Louis Vuitton và đeo đồng hồ Hublot bằng vàng.
Theo Irizarry, có tới 90% các chuyến công tác của nhóm ông là "giả tạo", chủ yếu là dùng tiền của cơ quan để tiệc tùng và tham dự các sự kiện thể thao, chứ không phải để làm việc thực sự. Ông cũng nói rằng số tiền của chính phủ Mỹ dùng để chi trả cho những chuyến đi này được biện minh trong các báo cáo là "công tác phí - nhưng đó là một thuật ngữ rất mơ hồ".
Theo lời kể của Irizarry, hàng chục đặc vụ liên bang khác, công tố viên, và chính những trùm ma túy đều tham gia vào chuyến đi chơi khắp 3 châu lục. Họ chọn các thành phố làm điểm nhận tiền, rửa tiền - chủ yếu để ăn mừng hoặc trùng với các trận đấu bóng đá của Real Madrid hay quần vợt của Rafael Nadal.
Trên đường đi, họ đã dừng chân tại các phòng VIP của các quán bar thoát y ở vùng Caribe, khu đèn đỏ của Amsterdam và trên một chiếc du thuyền Colombia với rất nhiều rượu và hơn chục gái mại dâm.
"Chúng tôi được tự do làm bất cứ điều gì mình muốn. Chúng tôi sẽ nhận tiền từ những người đến đón ở những nơi chúng tôi muốn. Và khi đến đó, mọi chuyện chỉ xoay quanh việc uống rượu và gái gú", Irizarry nói.
Ví dụ điển hình là chuyến đi đến Madrid, Tây Ban Nha vào tháng 8/2014 để xem trận chung kết Siêu cúp Tây Ban Nha đã được thanh toán vào chi phí của DEA.
"Thực tế tôi và các mật vụ cộng sự chỉ dành thời gian ăn tối tại các nhà hàng đắt tiền và mua chỗ ngồi sát sân để xem trận chung kết giữa Real Madrid và Atletico Madrid", Jose Irizarry nói.
Cùng năm đó, Irizarry và đồng nghiệp được một "phen ra trò" ở câu lạc bộ thoát y thuộc thủ đô Santo Domingo (Cộng hòa Dominica). Toàn bộ chi phí đều do một ông trùm ma túy trả, theo lời khai của Irizarry. Mối quan hệ của các mật vụ và ông trùm khăng khít như cộng sự.
Sự sụp đổ của Irizarry diễn ra đột ngột và không thể tránh khỏi: hậu quả của lối sống xa hoa gây ra quá nhiều nghi ngờ. Cuối cùng, ông bị phản bội bởi một trong những người thân tín nhất. Đó là người cung cấp thông tin người Mỹ gốc Venezuela. Người này đã thú nhận toàn bộ việc biển thủ tiền từ các chiến dịch mật của DEA.
'Còn nhiều người khác nữa'
"Có quá nhiều ma túy đang được vận chuyển ra khỏi Colombia. Và có quá nhiều tiền. Chúng tôi biết mình cũng chẳng tạo ra được sự khác biệt nào", ông ta thừa nhận đã phạm tội, nhưng nói "không phải là kẻ chủ mưu".
Khi Irizarry phơi bày câu chuyện này, ban đầu bị các đồng nghiệp nói là bịa đặt nhằm giảm án. Nhưng sau nhiều năm coi Irizarry là một đặc vụ bất hảo hành động đơn độc, các nhà điều tra của Bộ Tư pháp Mỹ đã bắt đầu lặng lẽ theo dõi và thẩm vấn tất cả nhân vật quan chức có tên trong cuộc sa đọa cùng Irizarry.
Từ đó đến nay hàng loạt tên tuổi bị phơi bày ra ánh sáng, gần nhất là đồng nghiệp của ông ta ở New York, Joseph Bongiovanni, đặc vụ nhiều năm liền làm "tay trong" cho mafia Italy buôn ma túy.
Khi tuyên án ông Irizarry, thẩm phán đã lên án DEA vì những sai phạm của cơ quan này và cho rằng các đặc vụ khác bị tha hóa bởi "sự cám dỗ của tiền bạc dễ kiếm" cũng cần được điều tra.
"Việc này phải chấm dứt. Ông Irizarry là người bị bắt quả tang, nhưng tòa án nhận thấy rõ ràng còn nhiều người khác nữa", thẩm phán nói.
Điều khiến những cáo buộc của Irizarry trở nên nghiêm trọng hơn là chúng được đưa ra ngay sau báo cáo của Tổng Thanh tra, chỉ trích mạnh mẽ các đặc vụ DEA vì tham gia vào các "bữa tiệc thác loạn" với gái mại dâm do các băng đảng ma túy Colombia chi trả.
Điều đó đã dẫn đến việc đình chỉ công tác của một số đặc vụ và việc bà Michele Leonhart, người đứng đầu DEA vào thời điểm đó, phải từ chức.
Kể từ khi bị bắt, Irizarry đã tự xuất bản một cuốn sách có tựa đề "Trở lại đúng hướng", một phần trong nỗ lực thừa nhận những sai lầm của mình và theo đuổi một con đường đúng.
"Tôi đã kể cho họ tất cả những gì tôi biết. Việc họ cần làm chỉ là đào bới thôi", Irizarry nói.
Hải Thư (Theo Guardian, York Dispatch, NYT, NBC, LA Times)
Đọc bài gốc tại đây.