Ngày nay, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà trở thành yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, công nghệ có thể mua, hệ thống có thể đầu tư, nhưng văn hóa - yếu tố quyết định sự thành công bền vững - lại phải được xây dựng từ bên trong, bằng chính con người.
Văn hóa số bắt đầu từ con người
Tại Công ty Điện lực Lâm Đồng (PC Lâm Đồng), hành trình chuyển đổi số và hiện đại hóa không chỉ là câu chuyện của thiết bị, phần mềm hay lưới điện thông minh, mà sâu xa hơn là quá trình hình thành một hệ giá trị văn hóa mới - nơi mỗi cán bộ, công nhân viên trở thành "tác nhân chuyển đổi".
Nếu như trước đây, người lao động ngành điện quen với hồ sơ giấy, quy trình thủ công, thì nay họ đang làm việc trên nền tảng số hóa toàn diện: từ quản lý kỹ thuật, vận hành lưới điện đến chăm sóc khách hàng. Nhưng điều khó nhất không nằm ở công nghệ, mà ở việc thay đổi thói quen và tư duy.
Anh Nguyễn Duy Thuận - trưởng Điện lực Đạ Tẻh - nhìn nhận: "Ban đầu, không phải ai cũng sẵn sàng thay đổi. Có những anh em đã quen với cách làm cũ hàng chục năm. Nhưng khi chúng tôi kiên trì truyền thông, đào tạo và đặc biệt là cho thấy hiệu quả thực tế, mọi người dần chuyển biến. Văn hóa số không phải là khẩu hiệu, mà là quá trình thuyết phục bằng kết quả".
Tại Đạ Tẻh, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành đã giúp giảm đáng kể thời gian xử lý sự cố, tăng độ chính xác trong ghi nhận dữ liệu và đặc biệt là nâng cao tính chủ động của người lao động.
"Giờ đây, mỗi người không còn chờ chỉ đạo mà tự tìm cách làm nhanh hơn, tốt hơn nhờ công nghệ. Đó chính là biểu hiện rõ nhất của văn hóa số", anh Thuận nhấn mạnh.
Tái cấu trúc toàn diện
Nếu trước đây, mục tiêu là "làm đúng quy trình", thì nay đã chuyển sang "tối ưu trải nghiệm". Bà Nguyễn Thị Nga - tổ phó Tổ Tổng hợp Điện lực Đạ Huoai - chia sẻ: "Trước đây, một yêu cầu của khách hàng có thể phải qua nhiều khâu giấy tờ.
Nay tất cả đều được xử lý trên hệ thống. Điều đó đòi hỏi mỗi cán bộ phải làm việc nhanh hơn, chính xác hơn và có trách nhiệm hơn, vì mọi thao tác đều được ghi nhận. Chúng tôi xác định, mỗi cú click xử lý hồ sơ cũng là một lần ‘tiếp xúc’ với khách hàng. Văn hóa phục vụ vì thế không mất đi, mà chuyển sang một hình thức tinh tế hơn".
Song hành với chuyển đổi số là quá trình hiện đại hóa lưới điện - một trong những trụ cột quan trọng của PC Lâm Đồng. Những trạm biến áp không người trực, hệ thống SCADA, điều khiển từ xa… không chỉ là biểu tượng của công nghệ, mà còn đòi hỏi một chuẩn mực mới về văn hóa kỹ thuật.
Ông Nguyễn Văn Trí, trưởng Điện lực Đà Lạt, phân tích "Ngày trước, người công nhân chủ yếu làm việc ngoài hiện trường. Nay, họ phải hiểu cả hệ thống, đọc dữ liệu, phân tích tình huống. Sai sót không còn đơn giản là thao tác, mà có thể ảnh hưởng đến cả hệ thống điện".
Sự thay đổi ấy không diễn ra ồn ào, nhưng lại tạo nên một bước chuyển sâu sắc trong cách làm nghề của người thợ điện. Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm tích luỹ qua năm tháng, họ dần trở thành những người lao động tri thức, biết đọc dữ liệu, phân tích và làm chủ công nghệ.
Thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra, họ chủ động dự báo, phòng ngừa từ sớm để giữ cho dòng điện luôn vận hành ổn định.
Và hơn hết, công việc không còn là nỗ lực của từng cá nhân riêng lẻ, mà là sự phối hợp nhịp nhàng trong một hệ thống liên kết chặt chẽ - nơi mỗi mắt xích đều góp phần tạo nên sự an toàn và tin cậy chung.
"Hiện đại hóa buộc chúng tôi phải xây dựng một văn hóa kỷ luật cao hơn, chính xác hơn và có trách nhiệm hơn với từng quyết định kỹ thuật", ông Trí khẳng định.
Thực tế tại PC Lâm Đồng cho thấy chuyển đổi số không chỉ là việc "số hóa cái cũ", mà là quá trình tái cấu trúc toàn diện - từ con người, quy trình đến cách phục vụ.
Và trong quá trình đó, một hệ văn hóa mới đang dần được hình thành. Đó là tinh thần chủ động thích ứng, không chờ đợi thay đổi mà sẵn sàng tạo ra thay đổi; là sự minh bạch và chuẩn mực trong mọi quy trình, nơi từng bước công việc đều rõ ràng, có thể kiểm chứng;
Là định hướng nhất quán lấy khách hàng làm trung tâm, để mỗi cải tiến đều hướng tới nâng cao trải nghiệm; và trên hết là năng lực làm chủ công nghệ, không phụ thuộc mà biết khai thác tối đa giá trị mà chuyển đổi số mang lại.
Ở đó, mỗi cán bộ, công nhân viên không chỉ là người vận hành lưới điện, mà còn là người kiến tạo nên giá trị, góp phần định hình diện mạo của một ngành điện hiện đại, minh bạch và gần gũi hơn với khách hàng.
Trong bất kỳ sự thay đổi nào, vai trò của những cá nhân tiên phong là vô cùng quan trọng. Họ không chỉ thực hiện, mà còn truyền cảm hứng và lan toả.
Chị Đinh Thị Hoa - quyền trưởng Điện lực Bắc Bình - là một trong những "hạt nhân" như vậy. Là nữ lãnh đạo tại một địa bàn còn nhiều khó khăn, chị vừa đảm nhiệm công tác quản lý, vừa trực tiếp "cầm tay chỉ việc" để đưa công nghệ vào thực tiễn.
"Ở vùng khó, chuyển đổi số không thể làm nhanh như đô thị. Nhưng nếu mình kiên trì, giải thích rõ lợi ích và hỗ trợ anh em từng bước, thì mọi người sẽ dần thay đổi", chị Hoa chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở nội bộ, chị còn cùng đơn vị hướng dẫn người dân tiếp cận các dịch vụ điện trực tuyến, một bước đi quan trọng để hoàn thiện hệ sinh thái số.
"Văn hóa số không chỉ trong nội bộ ngành điện, mà còn phải lan ra cộng đồng. Khi người dân quen với dịch vụ số, thì chuyển đổi số mới thực sự thành công", chị Hoa nói thêm.
Đọc bài gốc tại đây.