Ấn bản mới nhất của The Economist nhận định: “Cuộc xung đột đang tàn phá Trung Đông có thể được hiểu rõ nhất như hai cuộc chiến song song. Một là chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào chính quyền Iran; cuộc còn lại là cuộc chiến của Iran nhằm vào nền kinh tế toàn cầu”.
Nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump không xử lý đồng thời và hiệu quả cả hai mặt trận này, ông có nguy cơ biến một thành công quân sự mang tính chiến thuật thành thất bại chiến lược với những hệ lụy lâu dài đối với ổn định quốc tế, ông Frederick Kempe, Chủ tịch và Giám đốc điều hành của Hội đồng Đại Tây Dương (Mỹ), nhận định.
Cuộc chiến thứ nhất là cuộc chiến của tên lửa, máy bay không người lái (UAV) và các đòn tấn công của Israel nhằm vào lãnh đạo Iran, hiện đã bước sang tuần thứ tư. Xét theo nhiều tiêu chí, Iran đang thất thế khi Mỹ và Israel từng ngày làm suy giảm năng lực quân sự thông thường của nước này.
Tuy nhiên, Washington dường như đã đánh giá thấp khả năng chống chịu của chính quyền Iran, việc phân tán các hệ thống vũ khí quan trọng và năng lực tiếp tục tấn công các nước láng giềng.
Điều đó dẫn tới cuộc xung đột thứ hai - diễn ra trên các tuyến hàng hải, trong thị trường năng lượng và giữa các nhà lãnh đạo chính trị. Trong “cuộc chiến với nền kinh tế toàn cầu”, Iran vẫn nắm giữ đòn bẩy nguy hiểm.
Những động thái của Tehran nhằm ngăn chặn vận tải qua eo biển Hormuz, “động mạch chủ” của hệ thống năng lượng toàn cầu, đã gây ra những cú sốc lan rộng.
Tối hậu thư của ông Trump yêu cầu Iran phải mở hoàn toàn eo biển trong vòng 48 giờ, nếu không sẽ đối mặt các cuộc tấn công vào cơ sở điện lực, cùng với lời đe dọa đáp trả từ phía Iran đã làm nổi bật mối liên hệ chặt chẽ giữa hai cuộc chiến này.
Iran chỉ cần nâng chi phí chiến tranh
Vũ khí địa kinh tế sẽ quan trọng không kém vũ khí quân sự trong việc định đoạt kết cục của cuộc xung đột hai mặt trận. Iran không thể đánh bại Mỹ và Israel về quân sự, nhưng có thể không cần làm vậy. Họ chỉ cần nâng chi phí chiến tranh lên mức làm rạn nứt ý chí chính trị của Mỹ.
Những công cụ chi phí thấp như tên lửa, UAV, lực lượng ủy nhiệm, thủy lôi, thậm chí chỉ là nỗi lo về việc sử dụng chúng, có thể gây gián đoạn lớn đối với các hệ thống vốn dựa trên tính ổn định và dễ dự đoán.
Quan điểm phổ biến cho rằng, ông Trump phải chọn ưu tiên một trong hai cuộc chiến vì không thể thắng cả hai. Một số ý kiến đề xuất rằng, để giảm áp lực kinh tế từ Iran, Mỹ nên nhanh chóng kết thúc chiến dịch quân sự, ngay cả khi chưa đạt mục tiêu hoàn toàn. Tuy nhiên, cách tiếp cận này thường bị cho là thiển cận: để lại một chính quyền Iran còn nguyên năng lực và mang tâm lý trả đũa có thể giúp họ tái thiết sức mạnh và tiếp tục các hoạt động gây bất ổn trong tương lai.
Với Tehran, chỉ cần tồn tại đã là chiến thắng. Họ có thể tuyên bố với người dân, các lực lượng ủy nhiệm, cũng như các đối tác như Trung Quốc, Nga… rằng họ đã chịu đựng được đòn tấn công từ cường quốc quân sự số một thế giới và phơi bày điểm yếu của đối phương. Câu chuyện này có thể lan rộng, trở thành “kịch bản mẫu” cho các đối thủ khác của Mỹ.
Cách thức Mỹ có thể giành chiến thắng
Đối với Mỹ, chiến thắng không đồng nghĩa với một chiến dịch quân sự kéo dài vô hạn với mục tiêu tối đa. Điều cần thiết là một chiến lược tổng thể, có phối hợp, phản ánh đúng tầm quan trọng của thời điểm này đối với Mỹ và các đồng minh.
Cụ thể, Mỹ cần tăng cường tấn công vào các năng lực tên lửa, UAV và hàng hải, những trụ cột của chiến lược phi đối xứng của Iran, đến mức chúng chỉ còn là mối phiền toái nhỏ thay vì mối đe dọa thường trực.
Đồng thời, Washington phải phá vỡ khả năng Iran “bắt nền kinh tế toàn cầu làm con tin”, bắt đầu bằng việc đảm bảo lưu thông qua eo biển Hormuz, phối hợp với các đồng minh vùng Vịnh.
Bên cạnh đó, ông Trump cần sử dụng các công cụ địa kinh tế quen thuộc - từ bảo hiểm hàng hải đến tịch thu tài sản. Dù đã tạm thời nới lỏng trừng phạt dầu mỏ Iran để ổn định thị trường, đó vẫn là bước đi mang tính phòng thủ hơn là chủ động. Với sức mạnh của nền kinh tế lớn nhất thế giới, Mỹ có nhiều đòn bẩy hơn để gây sức ép.
Về phía Israel, nước này nên tiếp tục nhắm vào các lãnh đạo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Làm suy yếu lực lượng này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lực nội bộ của Iran mà còn làm suy giảm mạng lưới lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
Ngay cả khi chiến dịch không dẫn đến thay đổi chế độ tại Tehran, mục tiêu vẫn nên là làm biến đổi chính quyền theo hướng không còn đủ năng lực đe dọa nghiêm trọng các nước láng giềng, Mỹ và nền kinh tế toàn cầu. Dù lời kêu gọi người dân Iran nổi dậy có thể mang tính kỳ vọng, việc làm suy yếu bộ máy cưỡng chế của chính quyền có thể tạo tiền đề cho những biến chuyển trong tương lai.
Tối hậu thư 48 giờ của ông Trump đã thu hút sự chú ý của thế giới vào tình hình trước mắt. Tuy nhiên, Washington cũng cần tính đến giai đoạn hậu chiến: xây dựng một cấu trúc an ninh Vùng Vịnh vững chắc hơn, với sự tham gia của các nước như Ảrập Xêút, UAE…, cùng với các đồng minh châu Âu và các đối tác châu Á, trong đó có cả Trung Quốc.
Dù nhiều đồng minh của Mỹ có quan điểm khác nhau về quyết định tham chiến cùng Israel, tất cả đều có lợi ích trong kết cục của cuộc xung đột này. Chính quyền Tổng thống Donald Trump vì thế cần kiên định theo đuổi mục tiêu chiến thắng trên cả hai mặt trận -đồng thời khôi phục giá trị của việc xây dựng liên minh trong một thế giới ngày càng biến động.
Đọc bài gốc tại đây.