Đề xuất tiếp tục thu hẹp tội danh áp dụng hình phạt tử hình: Xu hướng văn minh

Một trong những định hướng được đưa ra tại dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi được Bộ Công an lấy ý kiến là tiếp tục giảm các tội danh có thể bị áp dụng án tử hình.

Hiện còn 10 tội danh áp dụng hình phạt tử hình

Theo đó, Bộ luật Hình sự 1985 có 44 tội danh áp dụng hình phạt tử hình, giảm còn 29 tội danh ở Bộ luật Hình sự 1999, 22 tội danh trong Bộ luật Hình sự 2009, 18 tội danh trong Bộ luật Hình sự 2015. Tại kỳ họp thứ 9 Quốc hội khóa XV thông qua luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự có hiệu lực từ 1-7-2025, trong đó bỏ án tử hình với 8 tội danh, hiện còn 10 tội danh.

Bộ Công an nêu chế tài hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự đã thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội.

Tuy nhiên tội phạm áp dụng hình phạt tử hình vẫn còn rộng, chưa đáp ứng các chuẩn mực quốc tế, đặc biệt Công ước Liên Hợp quốc về quyền chính trị và dân sự mà Việt Nam là thành viên. 

Bên cạnh đó, liên quan đến hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa quy định về việc khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình thì người bị kết án được chuyển xuống tù chung thân, gây khó khăn trong một số trường hợp. Từ đó, Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi 10 tội danh còn áp dụng hình phạt tử hình trong Bộ luật Hình sự hiện hành.

Dự thảo chưa nêu rõ các tội danh sẽ bỏ hình phạt tử hình, nhưng nhấn mạnh quan điểm chỉ giữ lại hình phạt tử hình đối với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người.

Bộ Công an nêu rõ việc tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình giúp Bộ luật Hình sự nhất quán hơn với định hướng cải cách tư pháp, tiếp tục nối dài xu hướng lập pháp đã được xác lập rất rõ trong lần sửa đổi 2025 là thu hẹp dần tử hình. Điều này cũng phù hợp với xu hướng của pháp luật quốc tế về quy định hình phạt tử hình, nâng cao khả năng bảo vệ quyền con người, đặc biệt quyền được sống, của pháp luật hình sự.

Song theo đánh giá tác động, việc này có thể làm giảm hiệu quả răn đe tội phạm nếu thiếu sự đồng bộ, thống nhất với các giải pháp về mặt pháp lý đi kèm như quy định về tù chung thân, tịch thu tài sản, bồi thường, cấm đảm nhiệm chức vụ...

Một nội dung khác, Bộ Công an đề xuất sửa đổi quy định tại khoản 1 điều 60 Bộ luật Hình sự theo hướng nếu hết thời hiệu thi hành án đối với người bị kết án tử hình thì hình phạt tử hình chuyển thành tù chung thân. Nội dung nhằm giải quyết vướng mắc trong thực tiễn thi hành án tử hình, bảo đảm tính chặt chẽ, logic của Bộ luật Hình sự.

Xu hướng nhân văn, phù hợp cải cách tư pháp, chính sách hình sự của Việt Nam

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Đặng Văn Cường (giảng viên luật hình sự, khoa luật và lý luận chính trị, Trường đại học Thủy lợi) bày tỏ ủng hộ chủ trương giảm bớt hình phạt tử hình ở một số tội danh như Bộ Công an đề xuất trong hồ sơ dự thảo chính sách. Bởi đây là xu hướng nhân văn phù hợp với cải cách tư pháp, chính sách hình sự của Việt Nam. Đồng thời phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Ông nhắc lại tại nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã định hướng rõ việc hạn chế hình phạt tù. Theo đó, chính sách này bao gồm mở rộng áp dụng các hình phạt không tước tự do như hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số tội phạm. 

Giảm hình phạt tù và hạn chế áp dụng hình phạt tử hình, chỉ áp dụng đối với một số ít loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Mục tiêu chính là khắc phục tình trạng hình sự hóa các quan hệ dân sự, kinh tế và tăng cường áp dụng các biện pháp xử lý nhẹ hơn.

TS Đặng Văn Cường chỉ rõ việc nghiên cứu bỏ bớt các tội danh có hình phạt tử hình cũng cho thấy sự văn minh của xã hội và hiệu quả trong quản lý xã hội và phòng ngừa tội phạm, đảm bảo ngày càng đầy đủ hơn quyền con người, quyền công dân trong khuôn khổ pháp luật. Ông nhấn mạnh việc thay tử hình bằng tù chung thân giúp tăng cơ hội thu hồi tài sản, cải tạo phạm nhân và thể hiện chính sách hình sự khoan hồng.

Theo ông, hiện nay đa số quốc gia trên thế giới đã bỏ hình phạt tử hình. Theo thống kê của Tổ chức Ân xá quốc tế, đến năm 2022, trên thế giới có 112 nước đã hoàn toàn bãi bỏ án tử hình, 55 nước vẫn áp dụng hình phạt này và 32 nước chưa bãi bỏ hoàn toàn án tử hình. Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị cũng khuyến khích các quốc gia bãi bỏ hoặc hạn chế dần và có lộ trình để tiến tới xóa bỏ hình phạt tử hình.

Do đó, với tư cách là thành viên của đa số công ước quốc tế về nhân quyền, Việt Nam đã có những biện pháp để thực hiện tích cực nghĩa vụ của quốc gia thành viên. Trong đó, thành tựu nổi bật là nội dung luật hóa các quy định của công ước quốc tế trong việc bảo đảm quyền con người, đặc biệt là quyền sống.

"Thực tiễn cho thấy một số tội danh có tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội không cần thiết phải duy trì hình phạt tử hình. Việc tiếp tục nghiên cứu giảm hình phạt tử hình ở một số tội danh theo đề xuất của Bộ Công an sẽ phù hợp với luật pháp và cam kết quốc tế, tạo ra sự đồng bộ với luật pháp quốc tế, tạo môi trường đầu tư năng động, lành mạnh, gia tăng hợp tác và giao lưu quan hệ quốc tế. 

Việc bỏ bớt các tội danh có hình phạt tử hình cũng cho thấy sự văn minh của xã hội và hiệu quả trong quản lý xã hội và phòng ngừa tội phạm, bảo đảm ngày càng đầy đủ hơn quyền con người, quyền công dân trong khuôn khổ pháp luật", TS Cường nêu rõ.

Đọc bài gốc tại đây.