Tiến sĩ Phạm Sỹ Thành bình luận về bản chất cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc hiện nay, trong ''Thương chiến: Khởi đầu một cục diện bất định''.
Ấn phẩm gồm bốn chương, được hình thành trong quá trình tác giả theo dõi, suy ngẫm về sự biến đổi của quan hệ Mỹ - Trung Quốc, một trong những trục quan hệ có ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với cấu trúc và vận hành của trật tự quốc tế đương đại. Khác cách tiếp cận chỉ tập trung vào tin tức và diễn biến ngắn hạn, tác phẩm đi sâu vào vấn đề: logic vận hành của cạnh tranh Mỹ - Trung trong giai đoạn hiện nay, nhất là khi thương mại, công nghệ, tài chính đã trở thành các công cụ quyền lực trung tâm.
Trong lời mở đầu, Tiến sĩ Phạm Sỹ Thành viết: ''Đặt dưới lăng kính của 'các công cụ cưỡng chế', cuốn sách này muốn lý giải cách một cường quốc thực thi quyền lực và tạo ra sự kiểm soát đối với trật tự quốc tế như thế nào''. Ông không nhìn từng sự kiện như các ''điểm nóng'' riêng lẻ mà hệ thống hóa cuộc cạnh tranh dưới một khung phân tích thống nhất. Từ cấm vận bán dẫn, kiểm soát AI, cạnh tranh đồng USD, dịch chuyển chuỗi cung ứng, thanh toán xuyên biên giới đến cuộc đua khoáng sản chiến lược đều được đặt trong một bức tranh lớn về cuộc đua kiểm soát trật tự quốc tế mới.
Sách đề cập những gì đang diễn ra phía sau các cuộc hội đàm cấp cao, lệnh cấm vận công nghệ hay xung đột thương mại, làm rõ vì sao Mỹ chuyển từ chiến lược ''can dự'' sang ''cạnh tranh chiến lược toàn diện'' với Trung Quốc. Bên cạnh đó, tác phẩm phân tích cách Trung Quốc học hỏi, ''mô phỏng'' rồi phản công bằng việc xây dựng năng lực tự chủ công nghệ, chống cưỡng chế và tái cấu trúc vị thế của mình trong hệ thống toàn cầu.
Ấn phẩm có đoạn: ''Từ góc độ của Trung Quốc, quan hệ Trung Quốc - Mỹ vốn là mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới, cần được nhận thức trong bối cảnh rộng lớn của những chuyển đổi toàn cầu đang diễn ra nhanh chóng chưa từng thấy trong một thể kỷ''.
Tiến sĩ dành một phần nội dung phân tích vị thế của Việt Nam trong bối cảnh này. Theo Phạm Sỹ Thành, khi các siêu cường bước vào giai đoạn cạnh tranh dài hạn về công nghệ, thương mại, tài chính, những nền kinh tế vừa và nhỏ như Việt Nam sẽ không thể đứng ngoài. Tác phẩm không đưa ra khẩu hiệu mà đặt những câu hỏi mang tính chiến lược: Việt Nam nên định vị mình như thế nào giữa vòng xoáy cạnh tranh của các siêu cường? Đâu là cơ hội thật sự phía sau làn sóng dịch chuyển toàn cầu? Làm thế nào để một quốc gia tầm trung có thể thích ứng trong một thế giới đang đổi luật chơi?
Sách chỉ ra thương chiến không chỉ là xung đột kinh tế ngắn hạn mà là khởi đầu của một cục diện cạnh tranh kéo dài, phức tạp, khó đoán. Theo Nhà xuất bản Thế giới, mục tiêu của tác phẩm không phải dự báo thắng - thua mà cho thấy những thay đổi nền tảng trong cách các cường quốc sử dụng quyền lực, có thể được coi như một tài liệu tham khảo. Qua đó, độc giả có thêm cơ sở để hiểu vì sao thế giới trở nên bất định hơn, những lựa chọn chiến lược nào đang mở ra phía trước.
Quá trình hoàn thiện bản thảo, tác giả có nhiều cuộc trao đổi học thuật và lắng nghe ý kiến phản biện từ các đồng nghiệp quan tâm chủ đề nghiên cứu này. Theo ông Phạm Sỹ Thành, những trao đổi này không chỉ giúp làm rõ loạt khái niệm then chốt mà còn góp phần điều chỉnh cách tiếp cận đối với các vấn đề còn nhiều tranh luận khi nghiên cứu về quan hệ Mỹ - Trung Quốc. Do viết về một chủ đề sâu rộng, ông cho biết không tránh khỏi sai sót, mong muốn đón nhận phản hồi, góp ý từ bạn đọc.
Phạm Sỹ Thành 46 tuổi, là Tiến sĩ Kinh tế tại Học viện Kinh tế, Đại học Nam Khai, Thiên Tân, Trung Quốc, hiện giữ chức Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS). Ông có nhiều năm nghiên cứu về Trung Quốc và cạnh tranh chiến lược toàn cầu, dành sự quan tâm đến tác động của các biến động quốc tế đối với Việt Nam. Năm ngoái, ấn phẩm Chiến trường bán dẫn của ông và Tiến sĩ Nguyễn Tuệ Anh đoạt mức B giải thưởng Sách Quốc gia.
Phương Linh
Đọc bài gốc tại đây.