Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả riêng, đáp ứng những thách thức từ AI.
Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả riêng, đáp ứng những thách thức từ AI.
AI đặt ra thách thức mới về bản quyền
Sáng 15.10, tại Hà Nội, Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội nghị tổng kết việc thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan và các văn bản hướng dẫn thi hành. Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong dự hội nghị.
Thứ trưởng Hồ An Phong cho biết, Luật Sở hữu trí tuệ được ban hành cách đây 20 năm, trải qua 5 lần sửa đổi. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là AI, đang đặt ra nhiều vấn đề mới đối với hoạt động sáng tạo và bảo hộ quyền tác giả.
Dẫn chứng về tốc độ thay đổi của công nghệ, ông Hồ An Phong kể lại trường hợp một đạo diễn giới thiệu phim bom tấn tại hội nghị về kinh tế sáng tạo ở Hàn Quốc. Theo chia sẻ của đạo diễn này, trước đây, một bộ phim cần 2 năm thực hiện, khoảng 400 người tham gia và kinh phí 20 triệu USD, nhưng với AI, một cá nhân cùng nhóm hỗ trợ có thể hoàn thành sản phẩm tương tự trong 2 tháng với chi phí thấp hơn nhiều.
Thứ trưởng nhận định AI đang tạo ra những thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi phải kịp thời thích ứng. "Nếu không, chúng ta bị lạc hậu, bị tụt hậu, thậm chí bị bỏ rơi, tụt lại phía sau nếu chúng ta không tiếp cận được những cái mới, không ứng dụng được khoa học”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Theo ông Hồ An Phong, văn hóa Việt Nam có lợi thế từ những giá trị đặc sắc được tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử. Nếu được khai thác hiệu quả và chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị, nguồn tài nguyên này có thể đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghiệp văn hóa và xuất khẩu văn hóa.
“Để xử lý những tồn đọng về bản quyền, chúng ta cần có luật riêng về bản quyền tác giả, đồng thời cập nhật các quy định phù hợp với thực tiễn phát triển. Tình trạng tranh chấp, vi phạm bản quyền diễn ra phổ biến, đặt ra bài toán không đơn giản trong việc tìm giải pháp xử lý hiệu quả”, Thứ trưởng Hồ An Phong nói.
Đề xuất xây dựng luật chuyên ngành riêng
Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả, khung pháp lý hiện hành đã tạo cơ sở cho hoạt động sáng tạo, khai thác và bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan. Tuy nhiên, sự phát triển của nền tảng số, dịch vụ xuyên biên giới và AI khiến khoảng cách giữa quy định pháp luật với thực tiễn ngày càng rõ.
Bà Oanh cho biết, những vướng mắc tập trung vào việc xác định chủ thể quyền đối với tác phẩm có nhiều người tham gia hoặc có AI hỗ trợ; điều kiện sử dụng tác phẩm để huấn luyện AI; cơ chế cấp phép, khai thác và phân chia doanh thu trên các nền tảng số. Việc định giá quyền tác giả, xác định thiệt hại và xử lý vi phạm bản quyền xuyên biên giới cũng còn nhiều khó khăn.
Từ thực tiễn tổng kết, cơ quan chuyên môn đề xuất nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả riêng, tạo khuôn khổ pháp lý chuyên ngành thống nhất, đồng bộ và có khả năng thích ứng dài hạn.
Bà Phạm Thị Kim Oanh nêu rõ: “Thực tiễn đòi hỏi khuôn khổ chuyên ngành kết nối quản lý dữ liệu, cấp phép, định giá, phân phối tiền bản quyền và thực thi quyền; đồng thời giúp người dân, doanh nghiệp phân biệt rõ quyền tác giả, quyền liên quan với các nhóm quyền sở hữu trí tuệ còn lại là quyền sở hữu công nghiệp, giống cây trồng”.
Theo số liệu được công bố tại hội nghị, từ năm 2021 đến hết tháng 6.2026, cơ quan quản lý đã thụ lý và cấp 61.003 giấy chứng nhận đăng ký, gồm 60.622 giấy chứng nhận quyền tác giả và 381 giấy chứng nhận quyền liên quan.
Trong giai đoạn 2021-2025, các cơ quan chức năng báo cáo đã tổ chức 127 cuộc thanh tra, kiểm tra, xử phạt hành chính 88 vụ việc và yêu cầu gỡ bỏ hơn 6.000 đường dẫn, website vi phạm bản quyền. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, các cơ quan chức năng tổ chức 187 cuộc kiểm tra, xử phạt vi phạm và yêu cầu gỡ bỏ 1.175 đường dẫn, website vi phạm trên không gian mạng.
Theo bà Oanh, việc hoàn thiện pháp luật cần đi cùng nâng cao hiệu quả thực thi, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu về tác phẩm, tác giả, chủ sở hữu quyền, hoạt động cấp phép và khai thác bản quyền. Cơ quan chuyên môn cũng đề xuất làm rõ trách nhiệm của các nền tảng số, tăng khả năng thu thập chứng cứ điện tử và xử lý hành vi vi phạm xuyên biên giới.
“Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng Luật Bản quyền tác giả, kiến tạo khuôn khổ pháp lý chuyên ngành thống nhất, đồng bộ, dễ tiếp cận, có khả năng thích ứng dài hạn và tương thích với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên”, bà Oanh nói.
Theo thông tin được nêu tại hội nghị, hiện có 177/195 quốc gia ban hành luật chuyên ngành về quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có nhiều đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Việc nghiên cứu xây dựng luật riêng cũng gắn với yêu cầu thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, hướng tới bảo vệ quyền lợi của tác giả, chủ sở hữu quyền và nhà đầu tư, đồng thời phát triển thị trường bản quyền minh bạch, chuyên nghiệp.
Đề xuất xây dựng Luật Bản quyền tác giả riêng hiện là bước nghiên cứu, hoàn thiện thể chế. Kết quả tổng kết thi hành pháp luật và ý kiến đóng góp tại hội nghị sẽ là cơ sở để cơ quan chức năng tiếp tục đánh giá thực tiễn, đề xuất chính sách và chuẩn bị các bước tiếp theo theo thẩm quyền.
Đọc bài gốc tại đây.