Thời gian qua, đối ngoại địa phương đã chuyển từ việc thực hiện nhiệm vụ sang chủ động tạo dựng không gian phát triển cho địa phương, đóng góp thiết thực vào sức mạnh tổng hợp của đối ngoại Việt Nam.
Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, đối ngoại và hội nhập quốc tế được xác định là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên” bên cạnh quốc phòng, an ninh. Vai trò của các cơ quan ngoại vụ địa phương càng trở nên quan trọng.
Sức mạnh đối ngoại của quốc gia được tạo nên từ sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị; và mỗi địa phương hội nhập thành công sẽ góp phần làm sâu sắc thêm thế và lực, sức mạnh tổng hợp và vị thế quốc tế của đất nước.
Trước thềm Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 (1-7/8), Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn chia sẻ với báo chí những điểm mới trong công tác đối ngoại địa phương.
Đối ngoại địa phương: Mở rộng không gian phát triển
- Thưa Thứ trưởng, nhìn lại chặng đường từ Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21 đến nay, Thứ trưởng đánh giá như thế nào về vai trò và đóng góp của các cơ quan ngoại vụ địa phương đối với công tác đối ngoại chung cũng như với từng tỉnh, thành phố?
Thứ trưởng Ngô Lê Văn: Trước bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc với trật tự mới, cạnh tranh chiến lược gia tăng cùng yêu cầu phát triển đất nước ngày càng cao, đối ngoại địa phương không chỉ thích ứng tốt mà còn từng bước trở thành một động lực quan trọng phục vụ phát triển.
Trong vai trò cơ quan trực tiếp triển khai, đưa đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn, các cơ quan ngoại vụ địa phương góp phần quan trọng củng cố vị trí của đối ngoại địa phương là một bộ phận hữu cơ, quan trọng của nền đối ngoại, ngoại giao toàn diện, hiện đại Việt Nam.
Các hoạt động đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân được triển khai ngày càng đồng bộ tại địa phương. Nhiều quan hệ hợp tác đã chuyển từ giao lưu, hữu nghị đơn thuần sang hợp tác cùng phát triển; từ ký kết khuôn khổ sang chú trọng triển khai; tập trung ngày càng nhiều vào thương mại, đầu tư, nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học-công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và kết nối hạ tầng.
Các cơ quan ngoại vụ địa phương đóng góp quan trọng vào việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ chủ quyền, lợi ích quốc gia-dân tộc và củng cố “vành đai an ninh-phát triển” của đất nước. Các địa phương biên giới đã phối hợp chặt chẽ trong quản lý, bảo vệ đường biên, mốc giới; duy trì các cơ chế giao lưu, hợp tác với địa phương các nước láng giềng; thúc đẩy mở, nâng cấp cửa khẩu, kết nối giao thông, thương mại biên giới và từng bước triển khai những mô hình mới như cửa khẩu thông minh.
Các cơ quan ngoại vụ địa phương thể hiện rõ vai trò mở rộng không gian phát triển và huy động các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển nhanh, bền vững.
Cùng với đó, ngoại giao văn hóa, công tác UNESCO, thông tin đối ngoại, công tác người Việt Nam ở nước ngoài, vận động viện trợ phi chính phủ nước ngoài, hợp tác lao động… đã được các cơ quan ngoại vụ địa phương tham mưu, triển khai ngày càng gắn chặt hơn với yêu cầu phát triển của địa phương. Đặc biệt, nhiều địa phương đang từng bước biến di sản thành tài sản, biến giá trị văn hóa thành sức mạnh mềm và nguồn lực phát triển, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển.
- Xin Thứ trưởng cho biết Bộ Ngoại giao đã phát huy vai trò định hướng, kết nối và đồng hành với các địa phương như thế nào để chuyển hóa các thế mạnh đối ngoại của đất nước thành những nguồn lực cụ thể phục vụ phát triển tại từng địa phương?
Thứ trưởng Ngô Lê Văn: Một trong những quan điểm xuyên suốt của Bộ Ngoại giao là đối ngoại phải phục vụ thiết thực cho phát triển đất nước, và sự phát triển của đất nước được tạo nên từ sự phát triển của từng địa phương, từng ngành, từng doanh nghiệp và đời sống ngày càng tốt hơn của người dân.
Vì vậy, thời gian qua, Bộ Ngoại giao và hệ thống các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài luôn xác định “lấy người dân, địa phương và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ”; đồng hành với địa phương không chỉ trong mở rộng quan hệ mà ngày càng đi sâu vào tìm kiếm cơ hội, kết nối đối tác, huy động nguồn lực và tháo gỡ những vấn đề cụ thể.
Bộ Ngoại giao cùng các cơ quan liên quan đã tích cực tham mưu xây dựng, hoàn thiện thể chế, tạo hành lang thuận lợi hơn cho công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế của địa phương.
Bộ Ngoại giao cũng tích cực tham gia xây dựng các đề án, quy hoạch phát triển vùng, địa phương; hỗ trợ xử lý các vấn đề đối ngoại phát sinh trong quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm hoạt động đối ngoại liên tục, thông suốt, các quan hệ và cam kết quốc tế được kế thừa, triển khai hiệu quả.
Bên cạnh đó, sự gắn kết trực tiếp giữa lãnh đạo Bộ, các đơn vị của Bộ với các địa phương trong giai đoạn vừa qua tiếp tục được tăng cường mạnh mẽ hơn. Đồng thời, Bộ Ngoại giao đã phát huy mạng lưới đối ngoại và hệ thống Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để mở đường, kết nối và đưa cơ hội hợp tác quốc tế đến gần hơn với địa phương.
Thêm vào đó, Bộ Ngoại giao đã đồng hành với địa phương trên toàn diện các lĩnh vực đối ngoại từ ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hóa, công tác UNESCO, biên giới lãnh thổ đến lãnh sự, bảo hộ công dân, công tác người Việt Nam ở nước ngoài, thông tin đối ngoại và đối ngoại nhân dân.
Và cuối cùng, nguồn lực con người-yếu tố có ý nghĩa quyết định-đã được Bộ Ngoại giao đặc biệt quan tâm, chú trọng đầu tư. Bộ Ngoại giao đã tổ chức hàng trăm lớp bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về đối ngoại, hội nhập quốc tế, ngoại ngữ, biên-phiên dịch cho hàng nghìn lượt cán bộ địa phương; đồng thời thường xuyên cung cấp thông tin, dự báo về tình hình thế giới và khu vực, giới thiệu các mô hình phát triển quốc tế để phục vụ công tác tham mưu tại địa phương.
Trong giai đoạn mới, Bộ Ngoại giao không chỉ đóng vai trò “cầu nối,” mà phải vươn lên trở thành “đầu mối kết nối chiến lược” và “đối tác đồng hành phát triển” của các địa phương.
Chuyển đổi mạnh mẽ tư duy đối ngoại
- Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 06-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu như thế nào đối với công tác đối ngoại trong giai đoạn phát triển mới, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Ngô Lê Văn: Tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ 5 định hướng lớn cho đối ngoại trong kỷ nguyên mới: Giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và củng cố “vành đai an ninh-phát triển”; đưa đối ngoại trở thành động lực mở ra không gian phát triển mới; chủ động, có trách nhiệm tại các cơ chế đa phương; nâng tầm vị thế văn hóa, con người Việt Nam; và xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp.
Đây chính là kim chỉ nam để Bộ Ngoại giao xác định phần việc của mình trong đồng hành cùng địa phương giai đoạn 2026-2028, là giai đoạn đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
- Bộ Ngoại giao sẽ tập trung vào những nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm nào để tiếp tục đồng hành cùng các tỉnh, thành phố, hỗ trợ các cơ quan ngoại vụ địa phương nâng tầm công tác đối ngoại địa phương và huy động hiệu quả hơn các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển?
Thứ trưởng Ngô Lê Văn: Trên tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Bộ Ngoại giao xác định 5 trọng tâm lớn.
Thứ nhất, chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy đối ngoại. Tư duy triển khai cần chuyển từ bảo vệ không gian phát triển sang kiến tạo năng lực phát triển, từ “thu hút” sang “chọn lọc và nâng chất” nguồn lực cho các đột phá chiến lược; ưu tiên dự án công nghệ cao, đẩy mạnh ngoại giao công nghệ về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, khoáng sản chiến lược, gắn với chiến lược phát triển và lợi thế so sánh của từng địa phương, từng vùng.
Thứ hai, phát huy sức mạnh tổng hợp của ba trụ cột đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân, đồng thời hỗ trợ địa phương chủ động tham gia có trách nhiệm vào các cơ chế hợp tác quốc tế và đa phương phù hợp với điều kiện của mình.
Thứ ba, tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế đồng hành, phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp, với Bộ Ngoại giao giữ vai trò trung tâm điều phối và hỗ trợ.
Thứ tư, kiện toàn tổ chức bộ máy ngoại vụ địa phương hiệu năng, hiệu quả, chuyên nghiệp, đáp ứng tốt các yêu cầu trong kỷ nguyên mới. Trong đó, tập trung xây dựng các cơ quan ngoại vụ địa phương có thể đảm nhiệm tốt nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên,” tổ chức thông suốt từ cấp tỉnh đến từng xã, phường với sự lãnh đạo, chỉ đạo và kiểm tra, giám sát việc triển khai, tổ chức thực hiện của Ban Thường vụ tỉnh, thành ủy.
Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác đối ngoại địa phương. Bộ Ngoại giao sẽ chủ trì xây dựng, hoàn thiện các nền tảng số, cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin dùng chung; thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Trung ương và địa phương, giữa các địa phương với nhau và với các Cơ quan đại diện ở nước ngoài; tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong dự báo, nhận diện sớm thời cơ, thách thức; không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống.
Tôi tin tưởng đối ngoại địa phương giai đoạn 2026-2028 sẽ thực sự trở thành lực lượng tuyến đầu, trọng yếu thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển ở mỗi tỉnh, thành và cả nước, góp phần cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân xây dựng một nước Việt Nam phát triển, độc lập, tự chủ, tự cường trong giai đoạn mới.
- Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng./.
Đọc bài gốc tại đây.