Nhiều người hay tự suy diễn đa phần theo hướng tiêu cực song lại bị chính những điều này ám ảnh tâm trí, thậm chí dắt dây đến các mối quan hệ. Chưa kể cứ bắt người khác phải hiểu mình nghĩ gì dù không nói ra.
Chiếc điện thoại hiện biểu tượng "Đã xem" lúc 20h15 nhưng tận 23h, khung chat giữa T.N. (22 tuổi, phường Tân Mỹ, TP.HCM) và người yêu vẫn hoàn toàn im lặng.
N. không thể tập trung làm được gì trong ba tiếng đồng hồ đó. Hàng loạt kịch bản xấu liên tục xuất hiện trong đầu: Mình đã nói gì sai? Anh ấy bắt đầu chán mình rồi? Liệu có ai khác xuất hiện?
Càng suy diễn, sự bất an càng lớn và vỡ tràn thành cơn tức giận. Cô nàng liên tiếp nhắn tin kiểu "tấn công", thậm chí rủa xả kiểu ghen vô cớ với người mình yêu mà đều từ những giả định không có thật do mình nghĩ ra.
Từ tin nhắn chưa rep đến những tổn thương tự tạo
Chuyện của N. chắc chắn không phải là hiếm trong đời sống hiện đại, nơi sự kết nối kỹ thuật số đôi khi lại làm trầm trọng thêm cảm giác cô đơn và bất an nội tại. Nhiều người trẻ vốn sở hữu sự nhạy cảm tinh tế, tố chất giúp họ dễ đồng cảm và thấu hiểu người khác.
Thế nhưng khi sự nhạy cảm ấy thiếu đi thái độ bình tĩnh và khả năng kiểm chứng. Vậy là vô tình sự nhạy cảm nhanh chóng biến thành thói quen "tự biên kịch drama".
Một ánh nhìn lướt qua, một câu nói vô tình của đồng nghiệp giữa buổi họp, hay chỉ là dòng tin nhắn chưa kịp hồi đáp… tất cả đều có thể trở thành "nguyên liệu" để một tâm trí suy diễn dựng nên những kịch bản đầy dông bão.
Nói về hiện tượng này, GS.TS Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm TP.HCM - từng trải lòng trong một bài viết trên trang cá nhân của ông thu hút nhiều sự suy ngẫm.
"Sự nhạy cảm vốn giúp con người tinh tế hơn trong cảm nhận, sâu sắc hơn trong thấu hiểu và biết quan tâm đến những điều người khác đôi khi không nhận thấy. Thế nhưng khi sự nhạy cảm thiếu đi sự bình tĩnh, tỉnh táo và khả năng kiểm chứng, nó lại dễ trở thành nguồn gốc của những bất an, khiến ta tự tạo ra những tổn thương từ điều chưa chắc đã xảy ra", ông viết.
Thực tế không phải sự im lặng nào cũng là lạnh nhạt, và không phải khoảng cách nào cũng bắt nguồn từ sự đổi thay. Đôi khi lý do đơn giản đến mức buồn cười: đối phương vừa trải qua một ngày kiệt sức, hoặc chỉ đơn giản là… "đang bận ôm nồi cá kho" thì thời giờ đâu mà trả lời tin nhắn.
Lựa chọn nghĩ vừa đủ để nhặt lấy bình yên
Người sống nội tâm hay suy diễn mà suy cho cùng là người đang mang một trái tim thiếu cảm giác an toàn. Họ tìm kiếm sự kiểm soát bằng cách đoán trước mọi tín hiệu nhưng lại vô tình vướng vào cái bẫy tư duy do chính mình giăng ra.
Đỉnh cao của sự ứng xử và thấu hiểu không nằm ở việc nhận ra mọi thay đổi nhỏ nhất để vội vã phán xét mà nằm ở sự bao dung và điềm tĩnh.
Thay vì ngồi một góc "đoán mò" rồi ôm hận, một câu hỏi thẳng thắn, nhẹ nhàng và ôn hòa hoàn toàn có thể xóa tan những nghi ngại vô hình.
Làm chủ sự nhạy cảm là học cách phân biệt rõ ràng giữa "điều mình biết" và "điều mình nghĩ", giữa "sự thật diễn ra" và "kịch bản do nỗi lo tưởng tượng thêm".
Khi học được cách lắng nghe mà không vội quy chụp, biết quan tâm nhưng không tự làm mình bất an là lúc ta đang tạo ra một khoảng không đủ rộng rãi, dễ thở cho người bên cạnh.
Bình yên giữa cuộc sống gấp gáp này vốn không đến từ việc bắt người khác phải đối xử đúng theo ý mình từng giây từng phút. Nó bắt đầu từ chính lựa chọn của mỗi người: giữ một trái tim đủ tinh tế để cảm nhận, một lý trí đủ sáng suốt để phân định.
Và nhất là hãy ngừng "vẽ kịch bản" cho những điều chưa được xác thực. Giảm suy diễn, đời tự khắc sẽ thoáng nhẹ hơn!
Đọc bài gốc tại đây.