Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều vi phạm trong công tác cấp phép khoáng sản, trong đó có doanh nghiệp vốn chủ sở hữu âm vẫn được cấp phép thăm dò, một số giấy phép khai thác được cấp vào khu vực đang có tổ chức khai thác hợp pháp hoặc khi chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định.
Thanh tra Chính phủ vừa công bố thông báo kết luận thanh tra về công tác quản lý, cấp phép khoáng sản tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng hoạt động khai thác khoáng sản của một số tổ chức ở Nghệ An.
Theo kết luận, từ năm 2020 đến ngày 30-11-2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã tổ chức đấu giá thành công 10 khu vực khoáng sản, cấp 85 giấy phép thăm dò và 226 giấy phép, quyết định khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền.
Kiểm tra 17 hồ sơ cấp giấy phép thăm dò, Thanh tra Chính phủ xác định có 16 hồ sơ vi phạm. Với hoạt động cấp phép khai thác, 30 trong số 42 hồ sơ được kiểm tra có vi phạm về nguyên tắc, điều kiện cấp phép, tiếp nhận và thẩm định hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục, tính tiền cấp quyền khai thác hoặc thu hồi khoáng sản đi kèm.
Doanh nghiệp vốn chủ sở hữu âm vẫn được cấp phép thăm dò
Một trong những trường hợp được kết luận thanh tra chỉ rõ là Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cấp giấy phép thăm dò khoáng sản cho Công ty TNHH Vàng Phước Sơn trong khi vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp đang bị âm.
Thanh tra Chính phủ xác định việc cấp phép này vi phạm quy định về điều kiện vốn chủ sở hữu tại Luật Khoáng sản.
Tại Công ty cổ phần Vôi công nghiệp Việt Nam 219, bộ cũng cấp giấy phép thăm dò khoáng sản khi hồ sơ không có văn bản xác nhận vốn chủ sở hữu theo quy định. Cơ quan thanh tra xác định việc này cũng vi phạm quy định của Luật Khoáng sản.
Ngoài điều kiện vốn, cơ quan thanh tra còn chỉ ra vi phạm về công khai thông tin và quy hoạch khoáng sản.
Cụ thể, đối với 9 trong số 17 giấy phép thăm dò, bộ đã tiếp nhận hồ sơ nhưng không thông báo công khai tên công ty, loại khoáng sản và vị trí khu vực đề nghị thăm dò trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Báo Đấu thầu theo quy định.
Có 3 giấy phép thăm dò được cấp không phù hợp với quy hoạch khoáng sản đã phê duyệt. Bên cạnh đó, bộ chậm giải quyết thủ tục hành chính đối với 14 trong số 17 giấy phép thăm dò.
Ở khâu đấu giá quyền khai thác khoáng sản, trong 10 hồ sơ được kiểm tra, có 2 hồ sơ vi phạm quy định về quy hoạch khoáng sản, nguyên tắc, thẩm quyền, trình tự và thủ tục đấu giá.
Đáng chú ý, đối với mỏ Hòn Giồ, diện tích quy hoạch là 30ha nhưng diện tích tổ chức đấu giá lên tới 41,34ha. Thanh tra Chính phủ xác định việc ban hành kế hoạch và tổ chức đấu giá chưa phù hợp với diện tích quy hoạch khoáng sản.
Cơ quan thanh tra còn chỉ ra việc phê duyệt bước giá, tiền đặt trước cuộc đấu giá không đúng thẩm quyền, tổ chức đấu giá không bảo đảm nguyên tắc công khai và không thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định.
Cấp phép khai thác vào khu vực đã có tổ chức khai thác hợp pháp
Đối với công tác cấp phép khai thác khoáng sản, một trong những vi phạm đáng chú ý là 2 giấy phép được Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp vào khu vực đang có tổ chức khai thác khoáng sản hợp pháp.
Thanh tra Chính phủ xác định việc này vi phạm nguyên tắc cấp giấy phép khai thác theo Luật Khoáng sản năm 2010.
Ngoài ra, có 2 giấy phép được cấp khi chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Hai giấy phép khác được cấp cho tổ chức không bảo đảm điều kiện vốn chủ sở hữu.
Công tác thẩm định cũng có nhiều vi phạm. Có 2 giấy phép được cấp nhưng không tiến hành kiểm tra tọa độ, diện tích, không kiểm tra thực địa khi thẩm định hồ sơ; một giấy phép được cấp khi không có văn bản ý kiến của các cơ quan liên quan đối với hồ sơ đề nghị cấp phép.
Với 16 giấy phép được cấp, gia hạn hoặc điều chỉnh, thời gian giải quyết thủ tục hành chính chậm so với quy định.
Không chỉ ở khâu cấp phép, Thanh tra Chính phủ còn xác định nhiều vi phạm liên quan đến việc tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản. Trong 42 giấy phép được kiểm tra, có 6 giấy phép được bộ tính tiền cấp quyền không đúng quy định.
Các sai sót gồm áp dụng không đúng giá tính tiền cấp quyền khai thác đá hoa trắng làm đá xẻ ốp lát và tỉ lệ thu đối với đá hoa trắng làm bột carbonat canxi. Hai giấy phép áp dụng không đúng hệ số nở rời, một giấy phép áp dụng giá tính tiền cấp quyền đối với khoáng sản niken, đồng không phù hợp với hàm lượng tương ứng, kết luận nêu.
Thanh tra Chính phủ còn phát hiện một giấy phép không được phê duyệt điều chỉnh tiền cấp quyền khai thác khi giá tính thuế tài nguyên thay đổi. Một giấy phép khác chưa được tính đầy đủ tiền cấp quyền do xác định thiếu sản lượng khoáng sản.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Công Thương chỉ đạo Cục Địa chất và Khoáng sản kiểm tra, rà soát việc tính tiền cấp quyền khai thác đối với 6 giấy phép được nêu trong kết luận để tính đúng, tính đủ theo quy định, tránh thất thu ngân sách nhà nước.
Đồng thời, chỉ đạo UBND các tỉnh, thành phố và Cục Địa chất và Khoáng sản rà soát những trường hợp tính tiền cấp quyền khai thác đối với các giấy phép đã cấp tương tự, bảo đảm xác định đúng, đủ số tiền phải nộp.
Theo thông báo kết luận thanh tra, từ ngày 15-9-2026, chức năng quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản thuộc Bộ Công Thương.
Cơ quan thanh tra cũng kiến nghị rà soát các giấy phép có vi phạm về quy hoạch, nguyên tắc cấp phép, điều kiện vốn chủ sở hữu, báo cáo đánh giá tác động môi trường và những điều kiện đầu tư để tham mưu xử lý theo quy định.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo các bộ, địa phương liên quan tiếp tục làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân và trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân để xử lý theo thẩm quyền.
Trường hợp phát hiện có dấu hiệu tội phạm thì chuyển cơ quan điều tra xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
Đọc bài gốc tại đây.