Bài thơ 'Cái đẹp' của nhà thơ Nguyễn Vĩnh Tiến vào đề thi chọn đội tuyển thi học sinh giỏi quốc gia tỉnh Phú Thọ từ tháng 9-2025, nhưng bất ngờ gây tranh luận trên mạng xã hội sau 1 năm.
Bài thơ "Cái đẹp" của Nguyễn Vĩnh Tiến, in trong tập Hỗn độn và khu vườn (Nhà xuất bản Hội Nhà Văn, 2024).
Bài thơ viết về một cuộc đối thoại giữa hai nhân vật Chúa trời và Viên kim cương. Trong đề thi, yêu cầu thí sinh từ bài thơ viết bài nghị luận xã hội chủ đề "Cái đẹp đích thực trong cuộc sống".
Tranh luận: "Thơ như xe bò vấp ổ gà", "thảm họa"
Khoảng 5 ngày trước, nhà thơ Nguyễn Vĩnh Tiến chia sẻ lên trang Facebook cá nhân, bày tỏ niềm vui và tự hào khi bài thơ "Cái đẹp" của mình được lựa chọn vào đề thi chọn đội tuyển dự thi học sinh giỏi quốc gia môn ngữ văn năm học 2025-2026 của tỉnh Phú Thọ.
Bài viết thu hút hàng ngàn lượt tương tác, bình luận, trong đó có nhiều ý kiến trái chiều. Một bạn đọc bình luận "thơ như xe bò vấp ổ gà", có người cho rằng thơ đọc thấy "ngang và khó", người lại coi bài thơ là "thảm họa".
Tài khoản mang tên Đặng Quốc Tuân bình luận: Nói thật lòng tôi đọc thấy nửa giống thơ, nửa giống văn xuôi. Mỗi người mỗi khác, có nhiều người thấy hay, còn tôi thì thấy ngang phè.
Còn tài khoản Vũ Đình Tiến nhận xét: Đọc "Cái roi tre" tôi thấy hay và xúc động thực sự. Còn bài "Cái đẹp" nặng về tư tưởng triết lý chứ không hay!
Có người thì cho rằng việc dùng từ "mày", viết tắt "ko", "kinh tế duy tâm", "tiền ảo" là chưa phù hợp với học sinh cấp 3.
Bên cạnh đó, nhiều người cũng để lại bình luận khen bài thơ hay, thú vị.
Ngỡ ngàng trước nhiều bình luận về bài thơ "Cái đẹp"
Trao đổi với Tuổi Trẻ, nhà thơ Nguyễn Vĩnh Tiến cho biết cảm thấy ngỡ ngàng khi đón nhận rất nhiều bình luận trái chiều về bài thơ “Cái đẹp” trong đề thi.
Theo ông Tiến, việc cách tân thơ đã trải qua cả thế kỷ, với thế hệ ông thì gần 40 năm, nhưng thông qua các bình luận cho thấy nhiều người vẫn chưa biết đến thơ tự do, thơ hiện đại, hậu hiện đại và thơ đương đại...
Ông khá ngạc nhiên khi vẫn còn nhiều tranh cãi thơ là phải có vần, thơ là phải lục bát, thơ đường luật và ông còn nói hài hước rằng "thơ Đường cũng là thơ nước ngoài mà, có phải thơ Việt Nam đâu".
Với những nhận xét vui vẻ, thiện ý cùng nhau bàn luận về nghệ thuật, thủ pháp, tu từ, cách tân thơ, ông cho biết sẵn sàng đón nhận, còn với những bình luận tiêu cực, không có tính xây dựng ông cũng không bận tâm.
Với những chi tiết gây tranh luận trong bài thơ, ông cho rằng các xưng hô “mày - tao” không mang tính xúc phạm, đây cũng là cách dùng trong những bài đồng dao, ca dao, tục ngữ Việt Nam.
Thậm chí trong gia đình, ông bà gọi cháu là "mày, xưng tao" vẫn đầy đáng yêu. Khi họp lớp, nhiều người trên 50 tuổi vẫn xưng hô vậy nhưng trong lòng là sự trân quý cả một thời thanh xuân.
Do vậy, ông cho rằng việc xưng hô còn tùy ngữ cảnh, tùy nghệ thuật thơ, điện ảnh hay kịch, thậm chí cả trong bối cảnh đời thường.
Với từ viết tắt “ko”, ông cho rằng đây là cách viết bình thường. Trong thơ hiện đại, tác giả có thể dùng ký hiệu để viết, miễn là bài thơ hay, không thay đổi nội dung của tác phẩm. Việc này các nhà thơ đương đại thế giới làm từ lâu.
Ông Tiến cho biết thêm, thông điệp chính của bài thơ là mỗi người đều phải có cách nhìn công bằng về cái đẹp, cái đẹp không nhất thiết là những giá trị mà đám đông tôn vinh, hoặc là những cái ảo. Nhất là trong thời đại mạng xã hội bùng nổ, trước nhiều cám dỗ, mỗi người lại càng phải biết trân trọng vẻ đẹp, còn trong quá trình chuyển mình của quê hương, đất nước, yêu những điều đơn giản nhất quanh mình, yêu người thân, yêu đồng loại, yêu cỏ cây đang cộng sinh với mình.
Trước đó, bài thơ "Cái roi tre" của ông từng được đưa vào sách giáo khoa môn ngữ văn lớp 9, một số câu thơ của tác giả từng được trích làm ngữ liệu trong các bài thi học sinh giỏi.
“Để được trích làm ngữ liệu trong đề thi, Sở cũng đã phải cân nhắc rất kỹ lưỡng, thể hiện quan điểm tiến bộ. Khi tranh luận cũng cần văn minh, không lợi dụng câu từ để chống lại "sự tiến bộ”, thậm chí không để bị lôi kéo theo những thế lực chống lại những cải cách của chính quyền, bị dẫn dắt và vi phạm các quy định mới của pháp luật về việc nói xấu người khác kẻo lại bị các cơ quan chức năng xử lý", ông Nguyễn Vĩnh Tiến nêu quan điểm.
Ông cũng mong người dùng mạng xã hội trước khi phán xét hoặc phát ngôn, hãy đọc và nghiên cứu thật kỹ cả tiểu sử và quá trình sáng tạo nghệ thuật.
"Nghệ thuật chỉ hay được, văn hóa có phát triển được khi có một sự nghiên cứu và tranh luận nghiêm túc, trong khuôn khổ pháp luật quy định", ông Tiến nhấn mạnh.
"Cần tiếp cận tác phẩm bằng đặc trưng của thơ hiện đại"
Trước những tranh luận xoay quanh bài thơ "Cái đẹp" vào đề thi ngữ văn, TS Vũ Việt Anh - Chuyên gia giáo dục, Tổng giám đốc Học viện Thành Công - cho rằng có những bài thơ được tổ chức bằng những quy tắc rất chặt chẽ về vần, nhịp, niêm, luật, như lục bát hay đường luật.
Nhưng cũng có thơ tự do, thơ văn xuôi và nhiều hình thức thơ hiện đại không lấy vần làm nguyên tắc tổ chức chính. Vì thế không có vần không đồng nghĩa với không có thơ.
Nếu cứ lấy việc “có vần hay không” làm tiêu chí duy nhất để xác định một văn bản có phải thơ hay không, chúng ta sẽ bỏ qua một phần rất lớn của lịch sử phát triển thi ca.
Với “Cái đẹp” của Nguyễn Vĩnh Tiến, ông Việt Anh cho rằng nếu tiếp cận tác phẩm bằng đặc trưng của thơ hiện đại, có cơ sở rõ ràng để xem đây là một bài thơ, cụ thể là thơ tự do mang màu sắc triết luận.
Điều thú vị nằm ở chỗ tác giả không xây dựng nhạc tính chủ yếu bằng những cặp vần hay nhịp đều đặn. Nhịp của bài thơ nằm nhiều hơn ở nhịp của tư duy.
Theo ông Việt Anh, câu kết của bài thơ đã đặt lại toàn bộ quan niệm về cái đẹp. Cái đẹp không nhất thiết phải đắt tiền. Giá trị không nhất thiết phải được đo bằng khả năng sở hữu. Và sự bình thường không đồng nghĩa với vô giá trị.
"Tôi nghĩ đây cũng chính là điểm khiến bài thơ đáng để đọc trong giáo dục", ông Việt Anh chia sẻ.
Đọc bài gốc tại đây.