Ba thiếu niên ngồi tù oan 36 năm vì cảnh sát Mỹ che giấu chứng cứ

19/11 05:00
 

Ba nam sinh bị kết án chung thân vì sát hại bạn học để cướp áo khoác năm 1983, dù nhân chứng không nhận dạng được họ và nhiều lời khai chỉ ra một nghi phạm khác.

Khoảng 13h15 ngày 18/11/1983, DeWitt Duckett, 14 tuổi, học sinh trường cấp hai Harlem Park ở thành phố Baltimore (bang Maryland), cùng hai người bạn đi từ lớp khoa học đến nhà ăn.

Ba nam sinh chọn một hành lang vắng để đi tắt. Tại đây, một học sinh lớn tuổi hơn, mặc áo trùm đầu và mang theo súng, bất ngờ tiếp cận nhóm. Kẻ này dí súng vào sau gáy DeWitt, yêu cầu giao chiếc áo khoác Georgetown Starter - món đồ thời trang được nhiều thanh thiếu niên ưa chuộng thời đó.

Khi DeWitt loay hoay cởi áo, hai người bạn hoảng sợ bỏ chạy. Kẻ khống chế nổ súng, bắn trúng cổ nạn nhân. DeWitt cố đi đến nhà ăn rồi gục xuống, tử vong trong bệnh viện khoảng hai giờ sau đó.

Vụ án gây rúng động cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, quá trình điều tra sau đó lại dẫn đến một trong những vụ kết án oan gây chú ý nhất lịch sử tư pháp bang Maryland.

Ba thiếu niên bị bắt dù nhân chứng chỉ điểm người khác

Khi ấy, Alfred Chestnut, Ransom Watkins và Andrew Stewart đều 16 tuổi. Cả ba từng học tại Harlem Park nhưng đã chuyển lên trường cấp ba.

Ngày xảy ra án mạng, họ cúp học và quay lại trường cũ. Theo lời giáo viên, nhóm thiếu niên chỉ đùa giỡn trong các hành lang và lớp học, không có biểu hiện đe dọa hay gây nguy hiểm. Khoảng 12h45, nhân viên an ninh yêu cầu cả ba rời khỏi trường, dõi theo họ đi ra phố rồi khóa cổng. Vụ nổ súng xảy ra khoảng 30 phút sau đó.

Ngày hôm sau, thám tử Donald Kincaid thuộc Sở Cảnh sát Baltimore đến gặp ba thiếu niên. Họ thừa nhận có mặt tại trường hôm đó nhưng phủ nhận liên quan đến cái chết của DeWitt. Alfred khi đó mặc một chiếc áo Georgetown Starter. Cảnh sát chú ý đến chi tiết này, nhưng cậu khẳng định đó là áo của mình.

Trong khi đó, thông tin từ các nhân chứng lại chỉ về một nghi phạm khác là Michael Willis, 18 tuổi.

Theo các báo cáo cảnh sát được công bố nhiều năm sau, nhiều người đã cung cấp thông tin về Michael. Một nhân chứng nhận dạng Michael là tay súng, người khác nhìn thấy anh ta chạy khỏi trường sau tiếng súng và vứt khẩu súng khi cảnh sát xuất hiện. Một người nói Michael từng thú nhận gây án, trong khi một người khác nhìn thấy anh ta mặc chiếc áo Georgetown Starter vào tối hôm đó.

Dù vậy, cảnh sát vẫn bắt giữ Alfred, Ransom và Andrew.

Khoảng 1h ngày 24/11/1983, cả ba bị lôi khỏi giường khi đang ngủ, đưa đến đồn cảnh sát và bị buộc tội giết người cấp độ một. Dù mới 16 tuổi, họ dự kiến bị xét xử như người trưởng thành.

Khi khám xét nhà Alfred, cảnh sát tìm thấy chiếc áo Georgetown Starter trong tủ quần áo. Áo không có máu hay dấu vết nào liên quan tới vụ án. Mẹ Alfred đưa cho cảnh sát hóa đơn bà mua chiếc áo. Tuy nhiên, công tố viên sau đó vẫn cáo buộc chiếc áo của DeWitt được tìm thấy trong phòng ngủ của Alfred.

Lời khai không nhất quán của nhân chứng

Phiên tòa xét xử ba thiếu niên bắt đầu ngày 15/5/1984. Bốn học sinh, trong đó có Ron Bishop (14 tuổi) - một trong hai người bạn đi cùng DeWitt trước khi án mạng xảy ra - ra làm chứng rằng họ nhìn thấy Alfred, Ransom và Andrew thực hiện vụ nổ súng.

Luật sư bào chữa chỉ ra những điểm mâu thuẫn trong lời khai của các nhân chứng. Đáng chú ý, trong bản tường trình viết vào 18/11/1983, ngày DeWitt bị bắn, Ron nói chỉ có một hung thủ. Đến phiên tòa, các học sinh lại khai rằng trước đó họ nói dối vì sợ hãi và lần này mới kể sự thật.

Ngày 28/5/1984, sau khoảng ba giờ nghị án, bồi thẩm đoàn tuyên cả ba thiếu niên có tội. Hai tháng sau, họ bị kết án tù chung thân.

Trong suốt thời gian thụ án, Alfred, Ransom và Andrew liên tục khẳng định vô tội, dù điều này khiến họ mất cơ hội được ân xá.

"Tôi không thể đứng trước hội đồng ân xá và nói rằng mình đã giết một người khi tôi không làm điều đó", Ransom nói về việc từ chối nhận tội và thể hiện ăn năn.

Vì vậy, thống đốc bang Maryland không chấp thuận trả tự do cho họ.

Bức thư từ nhà tù hé lộ chứng cứ bị giấu kín

Bước ngoặt xuất hiện vào năm 2018, sau hơn ba thập kỷ ba người đàn ông kiên trì tìm cách chứng minh vô tội.

Trong phiên tòa năm 1984, luật sư bào chữa từng yêu cầu công tố viên cung cấp các báo cáo điều tra của cảnh sát, đặc biệt là những tài liệu có thể giúp thân chủ chứng minh họ không liên quan đến vụ án. Tuy nhiên, công tố viên khi đó nói rằng không có những tài liệu như vậy.

Sau phiên xử, thẩm phán còn niêm phong toàn bộ báo cáo điều tra.

Không từ bỏ hy vọng, Alfred dành nhiều năm tìm cách tiếp cận những tài liệu này. Năm 2018, sau khi gửi yêu cầu theo luật tiếp cận thông tin công khai, anh cuối cùng cũng nhận được các báo cáo cảnh sát. Những gì phát hiện được khiến anh nhận ra vụ án có thể đã bị điều tra sai hướng ngay từ đầu.

Các tài liệu cho thấy bốn học sinh từng ra làm chứng chống lại họ đều không nhận dạng được Alfred, Ransom và Andrew trong hai lần cảnh sát đưa ảnh cho xem. Ngoài ra, nhiều lời khai của nhân chứng đã chỉ đích danh Michael Willis là người nổ súng. Những thông tin quan trọng này không được cung cấp cho luật sư bào chữa trước phiên tòa.

Năm 2019, Alfred viết bức thư dài năm trang gửi công tố viên Marilyn Mosby, khẳng định cả ba vô tội và đề nghị xem xét lại vụ án. Sau đó, anh tiếp tục gửi các báo cáo cảnh sát đến đơn vị chuyên rà soát những vụ kết án oan của Baltimore, do công tố viên Lauren Lipscomb phụ trách.

Nhận thấy khả năng ba người đàn ông thực sự vô tội, bà Lipscomb cùng nhóm điều tra bắt đầu xem xét lại toàn bộ hồ sơ.

Bốn nhân chứng rút lại lời khai sau 36 năm

Hè 2019, đơn vị rà soát án oan liên hệ với bốn học sinh từng khai rằng họ chứng kiến Alfred, Ransom và Andrew sát hại DeWitt. Nhóm điều tra phát hiện các nhân chứng từng bị cảnh sát gây sức ép, đe dọa và hướng dẫn lời khai để buộc tội ba thiếu niên.

Cả bốn người sau đó đều rút lại lời khai tại phiên tòa năm 1984. Một trong bốn còn thừa nhận không hề chứng kiến vụ nổ súng.

Ron Bishop, nhân chứng quan trọng nhất, thừa nhận đã nói dối trước tòa. Ron tiết lộ với điều tra viên rằng chỉ có một người nổ súng và đó là Michael Willis.

Ron kể trước đó, cảnh sát đã hai lần đưa ảnh cho mình xem nhưng không nhận dạng được ai. Trong lần làm việc thứ ba, ngay trước khi nhóm Alfred bị bắt, thám tử Donald Kincaid đón Ron tại nhà mà không thông báo cho cha mẹ, đưa đến trụ sở cảnh sát và tiếp tục yêu cầu nhận dạng nghi phạm. Ron nói bị đe dọa rằng có thể bị truy tố với vai trò đồng phạm nếu không chỉ ra người gây án.

Michael đã bị bắn chết năm 2002 nên không thể bị đưa ra xét xử.

Với những chứng cứ mới và lời khai được rút lại, đơn vị rà soát án oan kết luận ba người đàn ông không phải hung thủ. Michael mới là người chịu trách nhiệm về cái chết của DeWitt.

Ngày 25/11/2019, công tố viên Mosby đề nghị tòa hủy bỏ các bản án, trả tự do và tuyên bố ba người vô tội. Thẩm phán chấp thuận đề nghị.

Tại phiên tòa, thẩm phán thay mặt hệ thống tư pháp xin lỗi ba người: "Tôi biết điều này có lẽ chẳng có nhiều ý nghĩa với các ông, nhưng tôi muốn gửi lời xin lỗi".

Khoản bồi thường 48 triệu USD sau 36 năm tù oan

Tháng 8/2020, Alfred, Ransom và Andrew đệ đơn kiện liên bang đối với Sở Cảnh sát Baltimore cùng ba cựu thám tử từng tham gia điều tra vụ án.

Đơn kiện cáo buộc các điều tra viên cố tình không cung cấp chứng cứ có lợi cho bên bào chữa, đồng thời ép nhân chứng đưa ra lời khai sai sự thật, dẫn đến việc ba người bị kết án oan.

Năm 2023, chính quyền thành phố Baltimore đồng ý dàn xếp vụ kiện với khoản bồi thường 48 triệu USD, mức cao nhất từng được trao tại bang Maryland thời điểm đó. Mỗi người nhận khoảng 14,9 triệu USD.

"Đây chỉ là một phần cái giá mà thành phố phải trả để sửa chữa những sai lầm khủng khiếp trong quá khứ", Thị trưởng Baltimore Brandon Scott nói khi công bố thỏa thuận.

Tuệ Anh (theo People, Washington Post, Nytimes)

Đọc bài gốc tại đây.