Quân đội Mỹ lập biệt đội Cổng Sắt nhằm phong tỏa hoàn toàn Iran, nhưng mục tiêu này được cho là khó thành vì những rào cản chính trị và thực địa.
"Gần như không thứ gì có thể lọt vào hay thoát khỏi Iran!", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 8/11, không lâu sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố thành lập biệt đội tình báo Cổng Sắt.
Biệt đội này là một phần trong kế hoạch mới nhất của Mỹ nhằm bóp nghẹt các mạng lưới vận chuyển vũ khí tiên tiến cùng vật tư quân sự cho Iran qua các tuyến đường bộ và khu vực biển Caspi.
Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump tuyên bố biệt đội này đã "đi vào hoạt động với toàn bộ sức mạnh". Tổng thống khẳng định kết hợp cùng chiến dịch phong tỏa hải quân tại eo biển chiến lược Hormuz, Mỹ về cơ bản đã "bóp nghẹt" Iran bằng cách cô lập hoàn toàn mọi dòng hàng hóa ra vào nước này.
Cách thức vận hành
Biệt đội Cổng Sắt hướng tới mục tiêu xác định "những hệ thống vũ khí được đưa vào từ đâu, làm thế nào để chặn đứng chúng" và cách "Iran vận chuyển nguồn nhiên liệu của mình", Michael Mulroy, cựu phó trợ lý bộ trưởng quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, cho hay.
Đặt căn cứ tại Tampa, Florida, lực lượng này sẽ phối hợp với các cơ quan khác của chính phủ Mỹ để "ngăn chặn việc vận chuyển những hệ thống vũ khí tiên tiến, công nghệ lưỡng dụng, vật liệu bị trừng phạt và dòng tiền bất hợp pháp qua biên giới đất liền của Iran cùng khu vực biển Caspi", CENTCOM cho biết.
Biệt đội cũng có thể phối hợp thực thi các lệnh trừng phạt, gây áp lực lên những nhà cung cấp nước ngoài và bắt tay với các quốc gia đối tác nhằm ngăn chặn hoạt động vận chuyển hàng hóa đến và đi từ Iran.
Iran tiếp giáp với nhiều quốc gia Trung Đông như Pakistan, Afghanistan, Turkmenistan, Azerbaijan, Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq, với hàng chục cửa khẩu trên bộ quan trọng. Kể từ khi Mỹ tiến hành chiến dịch phong tỏa cảng biển, Iran đã thúc đẩy vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu đường bộ.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hồi tháng 10 cho biết ông đang làm việc với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ để cắt đứt các tuyến đường bộ của Iran. Ông nói tại Hội nghị Chính sách Newsmax rằng Mỹ đang tăng cường các biện pháp trừng phạt tài chính để thực thi "chiến dịch cô lập tuyệt đối" chống lại Iran.
Ngoài ra, Iran cũng tăng cường vận chuyển hàng hóa qua Caspi, vùng biển kín lớn nhất thế giới, tiếp giáp với Nga, Azerbaijan, Kazakhstan và Turkmenistan. Nhờ đặc điểm địa lý này, Caspi suốt nhiều năm được xem là vùng biển tương đối ổn định, ít được nhắc đến hơn so với eo biển Hormuz hay biển Đỏ trong các tính toán chiến lược của Trung Đông.
Việc CENTCOM thành lập biệt đội Cổng Sắt cho thấy nỗ lực cô lập hoàn toàn Iran mà Mỹ tiến hành trong nhiều tháng qua chưa đạt được kết quả như mong muốn.
Theo Matthew Savill, giám đốc khoa học quân sự tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), biệt đội Cổng Sắt sẽ sử dụng loạt biện pháp để thực hiện nhiệm vụ, từ phân tích ảnh vệ tinh, sử dụng máy bay không người lái (UAV), nghe lén thông tin liên lạc cho đến tình báo tài chính và chia sẻ dữ liệu.
Sau khi có thông tin từ Cổng Sắt, quân đội Mỹ hoặc Israel có thể thực hiện đòn không kích hoặc triển khai quân trên mặt đất để tấn công, phá huy hoặc tịch thu hàng hóa, Savill nhận định.
Andreas Krieg, phó giáo sư nghiên cứu quốc phòng tại Đại học Hoàng gia London, đồng tình rằng biệt đội Cổng Sắt sẽ kết hợp nhiều phương thức khác nhau, song theo ông, nó sẽ vận hành chủ yếu như một "trung tâm hợp lực tình báo".
"20 con người không thể nào canh gác nổi hàng nghìn cây số đường biên giới", ông đánh giá. "Mục tiêu không nhất thiết phải là chặn đứng từng chuyến hàng, mà chủ yếu đẩy chi phí mua sắm quân sự của Iran lên ngày càng cao, kéo dài thời gian và gia tăng rủi ro".
Thách thức
Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định một lực lượng tình báo quy mô nhỏ khó có thể phong tỏa biên giới hay triệt phá mạng lưới thu mua sâu rộng của Iran nếu không nhận được hợp tác từ các quốc gia trong khu vực.
Họ cho rằng các quốc gia láng giềng của Iran hầu như sẽ không sẵn lòng hợp tác với biệt đội Cổng Sắt, bởi điều đó có nguy cơ kéo họ vào vòng xoáy xung đột, đồng thời cản trở những nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran đã diễn ra hơn 8 tháng qua.
Một trong những đầu mối giao thương trên bộ quan trọng của Tehran là Iraq, nơi có cửa khẩu Sheeb kết nối các tỉnh sản xuất dầu lớn nhất của nước này với Iran. Chính phủ Iraq gần đây bắt đầu có động thái hạn chế giao thương qua cửa khẩu Sheeb với lý do thắt chặt kiểm soát nạn buôn lậu, nhưng họ khó có thể làm gì hơn.
"Iraq mang đến cho Mỹ một số đòn bẩy lợi thế, nhưng các mạng lưới dân quân thân Iran đã cắm rễ quá sâu vào bộ máy an ninh và nền kinh tế nước này", Krieg giải thích.
Azerbaijan có thể âm thầm hợp tác, trong khi Turkmenistan sẽ "cực kỳ e ngại" việc làm tổn hại đến thế trung lập hay mối quan hệ với Nga và Trung Quốc khi tham gia cô lập Iran, ông cho biết thêm.
"Pakistan đặc biệt khó có khả năng công khai tham gia vì đang đóng vai trò trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran. Thổ Nhĩ Kỳ chắc chắn cũng không mặn mà với việc biến đường biên giới với Iran thành một mặt trận đối đầu mới", Krieg nói. "Không được những nước này hợp tác, Mỹ chỉ có thể phá vỡ từng mạng lưới đơn lẻ chứ không thể phong tỏa triệt để đường biên giới của Iran".
Krieg bày tỏ quan ngại về nguy cơ các hành động quyết liệt của biệt đội Cổng Sắt sẽ đẩy chiến sự lan sang những mặt trận mới.
"Hoạt động thu thập tình báo rất dễ leo thang thành áp lực buộc phải tịch thu hàng hóa, phong tỏa biên giới hoặc tung đòn không kích vào những hạ tầng hậu cần bị nghi vấn", ông nhận định. "Điều này sẽ đẩy cuộc chiến kinh tế của Mỹ lan sang cả lãnh thổ các quốc gia láng giềng với Iran".
Theo Krieg, Iran nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng các biện pháp bất đối xứng như gia tăng sức ép hàng hải tại Hormuz hay hối thúc lực lượng Houthi ở Yemen siết gọng kìm quanh khu vực eo biển Bab al-Mandeb cũng như tăng cường tập kích Arab Saudi.
Joe Kent, cựu quan chức cấp cao Mỹ về chống khủng bố, cho rằng biệt đội mới thành lập có thể cản trở nỗ lực ngoại giao đang diễn ra nhằm giải quyết xung đột.
"Đây không khác nào hành động kích động Iran leo thang căng thẳng trong khi Phó tổng thống đang nỗ lực đàm phán với họ", ông viết trên X. "Đó là cách CENTCOM dùng kế hoạch tác chiến để lái chính sách, tung ra những động thái khiến cuộc chiến buộc phải leo thang hoặc kéo dài".
Báo Wall Street Journal tuần trước đưa tin Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper cùng với Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và một số quan chức khác đang thúc ép Tổng thống Trump nối lại chiến dịch tập kích Iran.
Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng nếu Mỹ không thể tiếp cận biển Caspi, không triển khai bộ binh trên thực địa hoặc không nhận được hợp tác từ các quốc gia khu vực, biệt đội Cổng Sắt sẽ khó tạo ra tác động thực tế rõ rệt.
"Tôi chỉ coi biệt đội Cổng Sắt là một nỗ lực của Mỹ nhằm mở rộng đòn phong tỏa hàng hải sang các mạng lưới cung ứng trên đất liền tại Iran mà không phải đưa quân đội đến cắm tại các vùng biên giới", Krieg bình luận.
Vũ Hoàng (Theo Al Jazeera, AFP, Reuters)
Đọc bài gốc tại đây.