Cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình bị tòa sơ thẩm tuyên 3 năm tù liên quan việc tổ chức dạy thêm, dựa trên quy định về mức thu tiền học thêm. Quy định này sau đó bị xác định trái pháp luật và bãi bỏ, đặt ra vấn đề hội đồng xét xử phúc thẩm sẽ đánh giá lại căn cứ buộc tội ra sao.
Tòa án nhân dân TP Hà Nội vừa ra quyết định mở phiên phúc thẩm vào ngày 26-8 để xét kháng cáo của cựu Hiệu trưởng Nguyễn Thị Bình và cựu kế toán Trường THCS Ba Đình Phạm Thị Minh Nguyệt.
Phiên tòa do thẩm phán Trần Nam Hà làm chủ tọa, dự kiến diễn ra trong hai ngày. Hội đồng xét xử đã triệu tập nhiều nhân chứng, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và một số giáo viên của Trường THCS Ba Đình.
Đáng chú ý, bà Bình có 8 luật sư thuộc 6 văn phòng luật đăng ký bào chữa tại phiên phúc thẩm, tăng 6 luật sư so với phiên sơ thẩm.
Cựu Hiệu trưởng kháng cáo cho rằng tăng thu nhập cho giáo viên không phải “vụ lợi”
Theo bản án sơ thẩm của TAND khu vực 1 Hà Nội, bà Nguyễn Thị Bình bị tuyên 3 năm tù về tội "lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ". Cựu kế toán trường Phạm Thị Minh Nguyệt bị tuyên 24 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.
Vụ án xảy ra từ 13 năm trước, trong các năm học 2013-2014. Cơ quan tố tụng xác định Trường THCS Ba Đình tổ chức dạy thêm, học thêm nhưng thu tiền vượt mức quy định tại quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội.
Theo cáo buộc, bà Bình đã chỉ đạo việc tổ chức dạy thêm và thu tiền 15.000 đồng mỗi tiết. Trong khi đó quyết định 22 quy định mức thu tối đa đối với lớp có 20 - 40 học sinh từ 7.000 - 9.000 đồng/tiết.
Số tiền thu được được xác định phân bổ 70% cho giáo viên đứng lớp, 30% phục vụ quản lý và cơ sở vật chất.
Cơ quan tố tụng xác định để hợp thức hóa việc tổ chức lớp học và thu chi, nhà trường lập hai hệ thống sổ sách, đồng thời "tách" lớp trên giấy tờ nhằm phù hợp quy định về sĩ số. Tổng số tiền bị xác định thu sai quy định hơn 1,09 tỉ đồng.
Theo bản án sơ thẩm, phần lớn số tiền này được sử dụng để chi trả cho giáo viên, phục vụ hoạt động của nhà trường và các khoản liên quan việc tổ chức dạy thêm. Bà Bình bị cáo buộc hưởng lợi 78 triệu đồng.
Tại phiên sơ thẩm hồi tháng 3, cựu Hiệu trưởng nhiều lần bật khóc, cho rằng mình không tư lợi, mà tổ chức dạy thêm nhằm cải thiện thu nhập cho giáo viên trong bối cảnh đời sống của họ còn khó khăn.
Nhiều phụ huynh, giáo viên và học sinh có đơn xin giảm nhẹ cho bà Bình.
Sau bản án, bà Bình kháng cáo toàn bộ. Trong đơn, cựu Hiệu trưởng cho rằng cấp sơ thẩm đánh giá chưa đúng bản chất vụ việc, nhất là khi nhận định bà có "vụ lợi phi vật chất" do nâng cao uy tín cá nhân thông qua việc tăng thu nhập cho giáo viên.
Bà Bình cho rằng trách nhiệm của người đứng đầu nhà trường là chăm lo đời sống giáo viên, tạo động lực giảng dạy và nâng cao chất lượng học tập của học sinh.
Việc tăng thu nhập chính đáng cho giáo viên bằng chính công sức lao động của họ, theo bà, không thể bị coi là hành vi vụ lợi để cấu thành tội phạm.
Trong đơn kháng cáo toàn bộ bản án, bà Bình cho rằng nhận định của tòa sơ thẩm về việc bà “vụ lợi phi vật chất” do nâng cao uy tín cá nhân khi tăng thu nhập cho giáo viên là “hết sức vô lý và cay nghiệt”.
Quy định về "mức trần" tiền dạy thêm bị kết luận trái pháp luật
Trong thời gian vụ án chờ xét xử phúc thẩm, một diễn biến pháp lý mới liên quan trực tiếp đến căn cứ xác định hành vi vi phạm xuất hiện.
Sau khi kháng cáo, bà Bình gửi kiến nghị tới Bộ Tư pháp đề nghị xem xét tính hợp pháp của quyết định 22/2013 của UBND TP Hà Nội - văn bản quy định mức thu tối đa đối với hoạt động dạy thêm, học thêm.
Ngày 4-5, Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp ban hành kết luận về vấn đề này.
Theo kết luận, Thông tư 17/2012 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định mức thu tiền học thêm do cha mẹ học sinh và nhà trường thỏa thuận, nhưng không quy định hoặc giao UBND cấp tỉnh quy định mức thu tối đa.
Từ đó Bộ Tư pháp xác định việc UBND TP Hà Nội ban hành quy định về "giá trần" tiền dạy thêm, học thêm tại quyết định 22/2013 là chưa phù hợp.
Không chỉ quyết định 22, Bộ Tư pháp còn kết luận các văn bản hướng dẫn sau đó của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội được ban hành "không đúng hình thức, thẩm quyền". Cơ quan này kiến nghị UBND và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội khẩn trương xử lý các nội dung trái pháp luật, đồng thời xem xét trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan.
Một ngày sau kết luận của Bộ Tư pháp, UBND TP Hà Nội quyết định bãi bỏ toàn bộ quyết định 22/2013 về áp mức thu tối đa đối với dạy thêm, học thêm.
Diễn biến này đặt ra vấn đề về căn cứ pháp lý được sử dụng để xác định hành vi của bà Bình trong bản án sơ thẩm.
Phúc thẩm sẽ xem xét những gì?
Theo luật sư Nguyễn Đức Thịnh (Đoàn luật sư TP Hà Nội), khi bị cáo kháng cáo toàn bộ bản án, tòa phúc thẩm không chỉ xem xét mức hình phạt mà có quyền đánh giá lại tính đúng đắn, hợp pháp của bản án sơ thẩm trong phạm vi kháng cáo.
Với vụ án này, vấn đề đầu tiên cần được xem xét là căn cứ pháp lý xác định hành vi vi phạm.
Theo luật sư, lập luận buộc tội ở cấp sơ thẩm gắn với quyết định 22 của UBND TP Hà Nội về mức thu dạy thêm, học thêm.
Do đó khi tính hợp pháp và thẩm quyền ban hành của văn bản này được Bộ Tư pháp kết luận, tòa phúc thẩm cần đánh giá lại nền tảng pháp lý của việc xác định hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó là bản chất hành vi của bị cáo. Hội đồng xét xử cần xem xét việc thu tiền dạy thêm trong vụ án là sai phạm hành chính, sai phạm trong quản lý giáo dục hay đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm hình sự.
Một vấn đề khác là thiệt hại và hậu quả. Theo luật sư Thịnh, trong các tội phạm về chức vụ, thiệt hại và mối quan hệ giữa hành vi với hậu quả là những yếu tố quan trọng. Nếu căn cứ xác định khoản thu sai thay đổi, cách tính thiệt hại cũng có thể phải xem xét lại.
"Cấp phúc thẩm có quyền đánh giá lại chứng cứ và căn cứ pháp lý nếu nhận thấy việc áp dụng pháp luật ở cấp sơ thẩm chưa đầy đủ hoặc chưa khách quan. Các bên cũng có thể bổ sung tài liệu, chứng cứ mới tại giai đoạn phúc thẩm", ông Thịnh phân tích.
Theo luật sư, kết luận của Bộ Tư pháp về quyết định 22 không đơn thuần là tài liệu tham khảo nếu nội dung này liên quan trực tiếp đến tính hợp pháp của căn cứ xác định hành vi vi phạm.
Tòa phúc thẩm sẽ phải làm rõ, nếu không áp dụng quyết định 22 thì còn căn cứ pháp lý nào khác để xác định hành vi của bị cáo là phạm tội; việc xác định thiệt hại có bị ảnh hưởng hay không và hành vi của bà Bình có còn bị xác định là "trái công vụ" hay không.
Những vấn đề này có thể liên quan trực tiếp đến việc hội đồng xét xử phúc thẩm giữ nguyên, sửa hoặc hủy bản án sơ thẩm.
Đọc bài gốc tại đây.