Gameshow âm nhạc tìm về chất liệu truyền thống

Từ hát then, đàn tính, cải lương đến dân ca Bắc Bộ, chất liệu truyền thống đang xuất hiện với mật độ khá dày trên các gameshow âm nhạc. Khi...

Từ hát then, cải lương đến “Thêu hoa dệt gấm”

Tập 11 “Anh trai vượt ngàn chông gai 2026” là một trong những ví dụ rõ nhất cho xu hướng đưa văn hóa truyền thống trở lại sân khấu giải trí.

Trong cùng một công diễn, khán giả được nghe hát then, đàn tính, dân ca Bắc Bộ và cải lương Nam Bộ. Đáng chú ý, Hoàng Dũng đưa mẹ lên sân khấu để cùng thể hiện hát then. Trong khi đó, Jun Phạm lần đầu thử sức với cải lương trong “Trên đất mình” - tiết mục lấy cảm hứng từ truyền thuyết Thánh Gióng và sử dụng chất liệu âm nhạc dân gian Nam Bộ.

Chất liệu dân gian không chỉ xuất hiện ở một công diễn. Ngay từ Công diễn 1, “Lý ngựa ô” đã được đưa lên sân khấu với chất liệu dân ca Huế. Yếu tố văn hóa bản địa đang dần trở thành một trong những nguồn nguyên liệu quan trọng của chương trình.

Cùng thời điểm, “Tinh hà say hi” bước vào chung kết với bốn bản demo “Thêu hoa dệt gấm”, “Bức tranh tháng 6”, “Trễ giờ cơm” và “Sau hình bóng khác”.

Riêng những tên gọi như “Thêu hoa dệt gấm”, “Trễ giờ cơm” đã gợi hình ảnh gần với đời sống và văn hóa Việt.

Xu hướng này không bắt đầu từ năm 2026. Ở mùa đầu “Anh trai vượt ngàn chông gai”, “Trống cơm” qua phần trình diễn của NSND Tự Long, Soobin và Cường Seven từng tạo hiệu ứng.

Phương Mỹ Chi là trường hợp đi xa hơn khi xây dựng hướng phát triển âm nhạc quanh việc kết hợp dân gian với ngôn ngữ đương đại. Sau “Vũ trụ cò bay”, nữ ca sĩ tiếp tục phát hành “Dân chơi dân ca” cuối tháng 8.2026, thử nghiệm đưa yếu tố truyền thống vào những cấu trúc âm nhạc mới.

Nếu trước đây âm nhạc dân gian thường xuất hiện trong chương trình chuyên biệt hoặc tiết mục mang tính chủ đề, hiện hát then, quan họ, cải lương, dân ca có thể đứng giữa một gameshow hướng đến khán giả trẻ.

Chất liệu bản địa tạo khác biệt

Có nhiều lý do khiến chất liệu truyền thống trở nên hấp dẫn với nhà sản xuất và nghệ sĩ.

Giữa thị trường mà pop, rap, R&B hay EDM ngày càng dễ tạo cảm giác tương đồng, chất liệu bản địa cung cấp một kho âm thanh và hình ảnh để tạo khác biệt.

Một tiếng đàn tính, câu hát then hay đoạn cải lương có thể lập tức tạo điểm nhận diện. Khi đặt cạnh beat điện tử, rap, vũ đạo và công nghệ sân khấu, sự tương phản giữa cũ và mới cũng dễ tạo ra những khoảnh khắc gây chú ý trên mạng xã hội.

Quan trọng hơn, khán giả trẻ dường như không còn nhìn âm nhạc truyền thống chỉ như thứ cần “bảo tồn”. Những thành công của Phương Mỹ Chi hay các tiết mục ở “Anh trai vượt ngàn chông gai” cho thấy chất liệu dân gian có khả năng trở thành sản phẩm đại chúng nếu được chuyển ngữ phù hợp.

Tư duy tiếp cận vì thế cũng thay đổi. Thay vì chỉ tìm cách đưa người trẻ đến với âm nhạc truyền thống, nhà sản xuất đưa chất liệu truyền thống đến nơi người trẻ đang tập trung - gameshow, concert, YouTube, TikTok và các nền tảng nghe nhạc.

Nhưng khi một phương thức liên tục tạo hiệu ứng, nguy cơ trở thành “công thức” cũng xuất hiện.

Không phải cứ thêm đàn tranh, đàn tính, vài câu dân ca, áo dài hay họa tiết truyền thống vào bản phối hiện đại là sản phẩm mặc nhiên có chiều sâu văn hóa.

Khoảng cách giữa khai thác và trang trí chất liệu dân gian khá mong manh. Nếu nghệ sĩ chỉ sử dụng một vài âm thanh truyền thống để tạo sự lạ tai, “chất Việt” có thể nhanh chóng trở thành một lớp vỏ thẩm mỹ.

Thách thức lớn hơn nằm ở việc hiểu chất liệu mình sử dụng. Hát then, quan họ hay cải lương đều có không gian văn hóa, kỹ thuật biểu diễn và lịch sử riêng. Đưa chúng vào pop, rap hay EDM đòi hỏi người sáng tạo vừa đủ tự do để tạo cái mới, vừa đủ hiểu biết để không biến di sản thành hiệu ứng sân khấu.

Phương Mỹ Chi là một ví dụ đáng chú ý. Thay vì sử dụng dân gian trong một ca khúc riêng lẻ, cô và ê kíp biến đổi chất liệu thành định hướng dài hạn. Từ “Vũ trụ cò bay” đến “Dân chơi dân ca”, yếu tố truyền thống trở thành một phần nhận diện của nghệ sĩ.

Gameshow lại có lợi thế về quy mô. Một chương trình quy tụ hàng chục nghệ sĩ có thể thử nghiệm nhiều chất liệu vùng miền, từ Bắc Bộ, Huế đến Nam Bộ, sau đó đưa chúng đến lượng khán giả lớn trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, nếu chất liệu truyền thống chỉ dừng ở vài tiết mục để tạo điểm nhấn, công thức này cũng có thể nhanh chóng bão hòa. Ngược lại, nếu những thử nghiệm trên gameshow trở thành điểm khởi đầu cho sản phẩm và con đường âm nhạc dài hạn, “chất Việt” có thể vượt khỏi một xu hướng nhất thời để trở thành dòng chảy đáng kể của nhạc Việt đương đại.

Đọc bài gốc tại đây.