Sau đường biển và đường không, các tuyến giao thương đường bộ của Iran cũng bị siết chặt, đẩy nền kinh tế vào tình cảnh khó khăn hơn.
Sau khi hoạt động vận tải biển và đường không bị gián đoạn nghiêm trọng do lệnh phong tỏa cảng biển và các biện pháp trừng phạt ngành hàng không do Mỹ áp đặt, Iran tiếp tục đối mặt sức ép trên các tuyến giao thương đường bộ.
Iraq ngày 21/10 đã đóng cửa khẩu Sheeb, nơi kết nối các tỉnh sản xuất dầu lớn nhất của nước này với Iran, với lý do thắt chặt việc kiểm soát nạn buôn lậu.
Cuối tuần trước, Pakistan cũng chặn xe tải đến từ Iran tại hai cửa khẩu biên giới then chốt Gabd và Taftan để "đảm bảo an ninh". Các cửa khẩu này vốn là tuyến vận tải đường bộ quan trọng, giúp Iran duy trì giao thương và kết nối với cảng biển lớn nhất ở miền đông nước này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Sajjad Haider Khan ngày 23/10 cho biết "là một thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế, Pakistan tuân thủ và sẽ tiếp tục tuân thủ mọi chế độ trừng phạt đang áp dụng theo đúng pháp luật quốc tế và trong nước".
Bình luận được đưa ra khi ông trả lời các câu hỏi về việc liệu các hạn chế mới có liên quan đến áp lực từ phía Mỹ hay không. Ông Khan cũng nhấn mạnh mối quan hệ "đối tác chiến lược bền chặt và đa dạng" của Islamabad với Washington.
Đầu tháng này, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết ông đang làm việc với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ để cắt đứt các tuyến đường bộ của Iran. Ông nói tại Hội nghị Chính sách Newsmax rằng Mỹ đang tăng cường các biện pháp trừng phạt tài chính để thực thi "chiến dịch cô lập tuyệt đối" chống lại Iran.
Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ tháng trước cho biết bộ này đang xem xét đưa các đơn vị cung cấp kho bãi và trung tâm phân phối vào danh sách đen nhằm chặn đứng dòng lưu chuyển hàng hóa qua các biên giới đường bộ của Iran.
AFP ngày 22/10 đưa tin Mỹ đang gây áp lực buộc các nước láng giềng của Iran đóng cửa khẩu biên giới.
Cửa khẩu Bazargan, thuộc tỉnh Tây Azerbaijan, là cửa ngõ đường bộ rất quan trọng của Iran để giao thương với Thổ Nhĩ Kỳ và tiếp cận thị trường châu Âu. Thổ Nhĩ Kỳ vốn là đối tác thương mại lớn thứ ba của Iran, với kim ngạch thương mại song phương chính thức và phi chính thức ước tính 23-30 tỷ USD.
Trong những tháng gần đây, truyền thông Iran đưa tin về tình trạng xe tải phải xếp hàng chờ tới 20 ngày tại Bazargan mới được lưu thông qua cửa khẩu này. Mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ có khả năng tiếp nhận 1.000 xe tải Iran mỗi ngày, hiện chỉ 200-300 xe được phép đi qua, trong khi có khoảng 600 xe tải Thổ Nhĩ Kỳ tiến vào Iran mỗi ngày.
Maryam Sinaiee, nhà bình luận của Iran International, nhận định tình trạng ùn tắc đang đe dọa một tuyến vận tải thay thế quan trọng cho các tuyến hàng hải bị hạn chế của Iran, ngay cả khi biên giới Thổ Nhĩ Kỳ chưa chính thức đóng cửa.
Gần đây, hàng trăm tài xế xe tải phải xếp hàng dài tại các cửa khẩu Pakistan. Hiệp hội các nghiệp đoàn vận tải và tài xế trên khắp Iran hôm 20/10 cho biết một số người buộc phải bỏ lại những lô trái cây và nông sản khác đã bị hư hỏng.
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB cho biết việc Pakistan đóng cửa khẩu cũng khiến hơn 4.500 tấn gas đóng bình mắc kẹt ở phía Iran. Đây là một trong những mặt hàng năng lượng cuối cùng Tehran còn có thể xuất khẩu.
Miad Maleki, cựu quan chức phụ trách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ, cho rằng lệnh phong tỏa cảng biển buộc Iran chuyển một phần hoạt động thương mại sang những tuyến đường bộ hạn chế và tốn kém hơn. Việc một số cửa khẩu bị đóng có thể tiếp tục gây bất ổn cho nền kinh tế nước này.
"Tình trạng này làm ùn tắc nghiêm trọng hơn, tăng chi phí vận chuyển, kéo dài thời gian nhập nguyên liệu và hàng thiết yếu, qua đó kìm hãm sản xuất và đặc biệt là làm giảm nguồn thu thuế", ông nói.
Hamid Hosseini, thành viên ban lãnh đạo Phòng Thương mại Iran - Iraq tại Tehran, nhận định việc đóng cửa các cửa khẩu với Iraq là kết quả của chiến dịch cô lập Iran do Mỹ tiến hành.
Trong khi đó, Peyman Sanandaji, người đứng đầu ủy ban vận tải thuộc Phòng Thương mại Tehran, nói với hãng tin Mehr rằng hoạt động xuất khẩu của Iran sang Pakistan bị đình chỉ do các lệnh trừng phạt ngân hàng.
Sanandaji cho biết Islamabad hiện yêu cầu các nhà nhập khẩu Pakistan đăng ký thông tin tài khoản ngân hàng phục vụ giao dịch với Iran, song việc này gặp khó khăn do các hạn chế áp đặt lên hệ thống tài chính Tehran.
Fadahossein Maleki, người đứng đầu Nhóm nghị sĩ hữu nghị Iran - Pakistan, cũng quy trách nhiệm cho Mỹ. "Chúng tôi không ngờ những người bạn Pakistan lại hành động như vậy, cũng không nghĩ họ sẽ phải chịu sức ép từ Mỹ", Maleki, thành viên Ủy ban An ninh quốc gia và Chính sách đối ngoại của quốc hội Iran, nói.
Trong nhiều tháng qua, hải quân Mỹ phong tỏa các cảng Iran để đáp trả các cuộc tấn công của Tehran ở eo biển Hormuz. Động thái này đã khiến xuất khẩu dầu ngừng trệ và nhập khẩu, kể cả lương thực, của Iran bị gián đoạn nghiêm trọng. Dù hàng cứu trợ được miễn trừ trừng phạt, nhiều hãng vận tải vẫn ngại đưa hàng đến Iran vì sợ bị chặn.
Lượng dầu Iran dự trữ bên ngoài vùng phong tỏa của Mỹ, vốn giúp nước này duy trì bán dầu suốt nhiều tháng, đã cạn kiệt.
Bộ Tài chính Mỹ cũng trừng phạt các ngân hàng giao dịch với Tehran và ngành hàng không Iran, khiến phần lớn hoạt động giao thương với các đối tác như Iraq và Oman bị gián đoạn.
Xung đột và tình trạng cô lập khiến kinh tế Iran tê liệt. Theo cơ quan thống kê nước này, sức mua của các hộ gia đình đã giảm 90% trong năm qua, trong khi giá thực phẩm tăng 128%. Hôm 22/10, đồng rial tiếp tục mất giá, xuống mức thấp kỷ lục 2,74 triệu rial đổi một USD.
Một quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump nói với WSJ rằng chiến dịch siết gọng kìm kinh tế của Mỹ "đang cô lập chính quyền Iran đến mức tuyệt vọng".
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei thừa nhận trong cuộc phỏng vấn với Drop Site đăng ngày 22/10 rằng đất nước sẽ phải gánh chịu hậu quả từ cuộc phong tỏa kéo dài.
"Các gia đình sẽ phải gánh chịu hậu quả, đầu tư sẽ bị ảnh hưởng và việc duy trì hoạt động của một số ngành kinh tế sẽ trở nên khó khăn hơn", ông nói.
Tuy nhiên, Rezaei cho rằng khó khăn kinh tế không đồng nghĩa với thất bại chiến lược, đồng thời nhận định Washington đã sai khi tin rằng tình hình ngày càng tồi tệ sẽ buộc Tehran chấp nhận các yêu cầu của Mỹ.
Thanh Tâm (Theo WSJ, Iran International, Reuters)
Đọc bài gốc tại đây.