Vấn đề kinh tế và chiến sự Iran có thể thúc đẩy cử tri Mỹ bỏ phiếu cho ứng viên Dân chủ giành lại Hạ viện trong bầu cử giữa kỳ năm nay, theo chuyên gia.
Khoảng 100 triệu cử tri Mỹ hôm nay bầu hàng nghìn vị trí trong các cấp khác nhau của bộ máy chính quyền, trong đó đáng chú ý là cuộc đua tại Hạ viện và Thượng viện, những nơi sẽ định đoạt cục diện hai năm còn lại trong nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.
Theo Cook Political Report, hãng phân tích chính trị hàng đầu ở Mỹ, cục diện ở Hạ viện nhiều khả năng sẽ đảo chiều sau bầu cử giữa kỳ năm nay, với đảng Dân chủ gần như chắc chắn sẽ giành được tối thiểu 218 ghế để nắm quyền kiểm soát cơ quan lập pháp này.
Hạ viện Mỹ hiện do đảng Cộng hòa kiểm soát với 218 ghế cùng một ghế nghị sĩ độc lập có xu hướng ngả về Cộng hòa. Tiến sĩ Spiro Kiousis, chuyên gia tại Trường Báo chí và Truyền thông thuộc Đại học Florida, nói với VnExpress rằng các cuộc thăm dò uy tín tại Mỹ đang cho thấy xu hướng nghiêng về phía đảng Dân chủ trong bầu cử giữa kỳ lần này.
Một số chuyên gia dự báo bầu cử cũng nhận định đảng Dân chủ sẽ giành quyền kiểm soát Hạ viện sau cuộc bầu cử, thậm chí có thể giành thêm tới 15 ghế. Theo Tiến sĩ Kiousis, một trong những lý do hàng đầu giúp phe Dân chủ chiếm ưu thế chính là về kinh tế.
"Khi ông Trump tranh cử, vấn đề trọng tâm chính là kinh tế và khả năng chi trả của người dân Mỹ, nhưng giá cả hiện nay vẫn tiếp tục leo thang", ông nói.
Ông Trump tái đắc cử với cam kết sẽ nhanh chóng hạ nhiệt lạm phát và kéo giảm chi phí sinh hoạt cho người dân. Tuy nhiên, CPI vào tháng 9 năm nay tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng cao nhất trong ba năm qua. Giá xăng trung bình tại Mỹ hiện ở mức 4,29 USD/gallon (3,78 lít), có thời điểm tăng lên 5 USD/gallon, kéo theo giá cả nhiều mặt hàng khác tăng vọt.
Giá nhiên liệu, đặc biệt là dầu diesel, tăng vọt cũng khiến người dân Mỹ ngày càng phản đối mạnh mẽ cuộc chiến mà Mỹ phát động với Iran. Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz được coi là một trong những nguyên nhân đẩy giá dầu diesel toàn cầu tăng cao, ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất nông nghiệp và nông dân Mỹ, nhóm cử tri vốn có xu hướng ủng hộ đảng Cộng hòa, theo chuyên gia Kiousis.
Ông Phạm Quang Vinh, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Washington và có nhiều năm theo dõi nền chính trị Mỹ, cũng cho rằng vấn đề kinh tế là nguyên nhân quan trọng gây ra nhiều rủi ro với đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ năm nay.
Theo ông Vinh, kinh tế Mỹ gần đây tăng trưởng và lạm phát được kiểm soát, có những dấu hiệu vĩ mô tốt, nhưng chi phí sinh hoạt gia tăng, trong đó có giá xăng dầu, lương thực, thực phẩm tiêu dùng thiết yếu, dẫn đến phản ứng bất lợi cho đảng của Tổng thống đương nhiệm.
Do các nghị sĩ Hạ viện được bầu theo khu vực bầu cử địa phương, những nơi cử tri chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chi phí sinh hoạt và việc làm, các ứng viên Dân chủ sẽ có khả năng giành chiến thắng cao hơn, ông nhận định.
Lịch sử cho thấy đảng của Tổng thống đương nhiệm thường để mất Hạ viện trong bầu cử giữa kỳ, bởi cử tri Mỹ có xu hướng phản đối các chính sách nửa đầu nhiệm kỳ của người đứng đầu Nhà Trắng.
Ngoài vấn đề kinh tế, ông Vinh cho rằng câu chuyện nhập cư lâu nay vốn là điểm thu hút của ông Trump với các cử tri, nhưng chiến dịch truy quét nhập cư quy mô lớn cùng các vụ bắt người quyết liệt trên đường phố đã tạo ra các phản ứng trái chiều trong xã hội Mỹ.
Một yếu tố nữa có thể giúp đảng Dân chủ có cơ hội giành lại Hạ viện là mức độ uy tín của Tổng thống Trump, vốn đang xuống thấp kỷ lục. Ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ với tỷ lệ ủng hộ trên 50%, theo trang thăm dò Silver Bulletin, nhưng đã giảm xuống dưới 40% kể từ khi chiến sự Iran nổ ra. Các cuộc thăm dò mới nhất cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông Trump trước bầu cử giữa kỳ là 38,4%, mức thấp chưa từng thấy.
"Việc tỷ lệ ủng hộ tổng thống đương nhiệm xuống dưới 40% trước bầu cử vài ngày là cực kỳ hãn hữu", ông Vinh lưu ý.
8 năm trước, trong nhiệm kỳ đầu tiên, tỷ lệ ủng hộ của ông Trump trước bầu cử giữa kỳ là 43%. Ngay cả như vậy, đảng Cộng hòa khi đó cũng mất quyền kiểm soát Hạ viện sau bầu cử.
Yếu tố kinh tế, chiến dịch truy quét nhập cư, uy tín của Tổng thống, cùng những tiền lệ lịch sử đều cho thấy đảng Cộng hòa của ông Trump sẽ rất khó giữ được thế đa số hiện tại ở Hạ viện, mở ra cơ hội để đảng Dân chủ đảo ngược cục diện.
Theo các số liệu thăm dò dư luận trung bình được tiến hành ngày 22-27/10 do Electoral Caculus công bố, đảng Dân chủ đang nhận được tỷ lệ ủng hộ 50,4%, còn đảng Cộng hòa là 41,4%. Cuộc thăm dò gần đây nhất của CBS/YouGov cũng cho thấy tỷ lệ ủng hộ ứng viên Dân chủ trên toàn quốc là 53%, còn đảng Cộng hòa là 45%.
Theo Reuters, nếu đảng Dân chủ kiểm soát Hạ viện, họ sẽ nắm quyền điều hành các ủy ban Hạ viện, quyền triệu tập và thẩm quyền điều tra ông Trump cùng các quan chức trong chính quyền của ông.
Các quan chức chính quyền Trump có thể nhận được loạt trát triệu tập từ Hạ viện để phục vụ điều tra, nhưng họ có thể phớt lờ vì Bộ Tư pháp dưới chính quyền ông Trump khó có khả năng thực thi các trát này.
Dù vậy, ông Trump vẫn giữ quyền phủ quyết cùng thẩm quyền rộng lớn đối với các vấn đề thuế quan, nhập cư và chính sách đối ngoại. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ngày 20/10 cho biết ngay cả khi kiểm soát được Hạ viện, đảng Dân chủ cũng sẽ làm được "rất ít" để chặn chương trình nghị sự của ông Trump.
Cuộc đua tại Thượng viện được cho là sít sao hơn nhiều. Đảng Cộng hòa hiện năm 53 ghế thượng nghị sĩ, còn đảng Dân chủ nắm 45 ghế, cùng hai ghế độc lập có xu hướng ngả về Dân chủ.
33 ghế thượng nghị sĩ sẽ được bầu lại trong năm nay, trong đó Cook Political Report nhận định chỉ có 7 ghế "dao động" có khả năng "đổi chủ". Trong 7 ghế này, 6 ghế hiện do đảng Cộng hòa nắm giữ và một ghế thuộc về đảng Dân chủ.
Tiến sĩ Kiousis cho hay cục diện tại Thượng viện sẽ phụ thuộc vào những cuộc đua tranh gay gắt tại các bang như Bắc Carolina, Ohio, Maine, Texas, Iowa, và Michigan. Tuy nhiên, khả năng để đảng Dân chủ giành được 4 ghế "dao động" là rất thấp.
Bởi vậy, ông và nhiều nhà bình luận đều cho rằng kịch bản có khả năng cao nhất là đảng Dân chủ nhiều khả năng kiểm soát Hạ viện, còn đảng Cộng hòa sẽ giữ được Thượng viện sau bầu cử giữa kỳ.
Trong kịch bản quốc hội "chia đôi" này, các đạo luật, đặc biệt là những đề xuất liên quan đến thuế, chi tiêu công và các quy định pháp luật hiện hành vốn cần sự phê duyệt của Hạ viện, nhiều khả năng sẽ khó được thông qua nhanh chóng, ông Kiousis nhận định.
Điều này cũng có thể làm thay đổi môi trường chính trị ở Washington, khi hai đảng Dân chủ và Cộng hòa sẽ phải tìm cách thỏa hiệp với nhau, thay vì tình trạng cạnh tranh áp đảo phe kia như hiện nay.
Lan Hương
Đọc bài gốc tại đây.