Nhà văn Jess Row cho rằng truyện ngắn ít được công chúng và giới học thuật chú ý, nhưng nhờ vậy, thể loại này giúp người viết tự do sáng tạo.
Ngày 11/8, trong bài bình luận trên Literary Hub, nhà văn Mỹ Jess Row cho rằng một trở ngại của thể loại truyện ngắn là đòi hỏi sự tập trung cao trong một khoảng thời gian ngắn. Độc giả đôi khi gặp những cấu trúc câu lạ, thậm chí không thể đọc liên tiếp nhiều truyện vì khó hiểu. ''Vấn đề then chốt là chúng không mang đến cảm giác thư giãn'', ông nói.
Row nhìn vào cách công chúng tiếp nhận câu chuyện để minh họa xu hướng độc giả chọn thể loại truyện, chỉ ra ''khán giả thích những thứ tương đối dài''. Theo ông, nhiều người chọn phim truyền hình thay cho tác phẩm điện ảnh đơn lẻ. Chẳng hạn các bộ phim nhiều phần như Dune, Người Nhện hay những tiểu thuyết viễn tưởng nhiều tập lại được chào đón hơn. Vì vậy, sự cô đọng, hàm súc và nặng tâm lý suy đoán trong vài trang giấy không trở thành lợi thế của truyện.
Một giả thuyết khác của Row là truyện ngắn làm nhiều người liên tưởng đến thời học sinh. Việc thường xuyên bị giao bài tập trả lời câu hỏi về các tác phẩm như The Gift of the Magi (Món quà Giáng sinh) của O. Henry hay The Lottery (Cuộc xổ số) của Shirley Jackson khiến họ thấy gò bó cảm xúc.
Truyện ngắn còn ít xuất hiện trong giới học thuật. Row nhận xét ngoài các môn học viết sáng tạo (creative writing program), rất ít giáo sư văn học mở lớp riêng hoặc viết sách nghiên cứu về tác phẩm ngắn. Ông từng thuyết phục nhà xuất bản W.W. Norton viết tuyển tập lý luận và phê bình dành cho thể loại này. Tuy nhiên, ông nhận được câu trả lời rằng ''không có độc giả cho một cuốn sách như vậy''.
Dù không phải là thị hiếu của độc giả, truyện ngắn vẫn tồn tại qua nhiều thế hệ. Theo Row, điều đặc biệt của thể loại này là không cần tuân theo một công thức cố định. Việc này cho phép người viết thử nghiệm cấu trúc, giọng kể hay cách dùng ngôn ngữ mà không phải quá bận tâm đến kỳ vọng của thị trường.
Nhà văn Frank O'Connor từng giải thích truyện ngắn là ''một loại hình nghệ thuật mà tác giả có nhiều không gian riêng tư hơn tiểu thuyết'', trong tác phẩm The Lonely Voice (1976). Ông cho rằng thể loại này thường hướng đến những con người cô độc hoặc sống ngoài trung tâm cộng đồng. O'Connor gọi họ những nhóm người ''chìm khuất'', vốn ít được nhìn thấy trước khi bước vào trang viết.
Nhà văn Mỹ Nicholas Montemarano cho rằng sáng tác trong một thể loại ít được văn hóa đại chúng coi trọng đem lại cảm giác tự do. ''Viết như thể sẽ không bao giờ có ai nhìn thấy những gì mình viết'', ông nói. Theo Row, việc ít được chú ý tạo điều kiện để tác giả dám thử thách ngòi bút của mình hơn.
Trường hợp Arthur Conan Doyle cho thấy mặt khác của sự nổi tiếng trong viết lách. Sau khi Sherlock Holmes trở thành hiện tượng vào cuối thế kỷ 19, nhu cầu từ công chúng khiến nhà văn lo mình bị đồng nhất hoàn toàn với vị thám tử. Doyle cho Holmes chết trong The Final Problem (1893) để dành thời gian cho những sáng tác khác. Tuy nhiên, dưới sức ép của độc giả, nhà văn đã miễn cưỡng cho nhân vật quay lại một thập niên sau, theo Guardian.
Ở chiều ngược lại, việc ít được quan tâm giúp nhiều cây bút truyện ngắn tiếp tục bảo vệ lựa chọn nghệ thuật của mình. Rion Amilcar Scott - nhà văn Mỹ - nói ông vẫn muốn kiên trì với ý kiến ''một truyện ngắn có thể có tầm ảnh hưởng ngang một tiểu thuyết''.
Tiểu thuyết gia Manuel Muñoz cũng chia sẻ với Row rằng lượng độc giả hay mức độ chú ý của giới phê bình không quan trọng bằng việc được viết điều thực sự cuốn hút trí óc và cảm xúc.
''Tác giả truyện ngắn, nói cách khác là chính xác những gì người nghệ sĩ cần: Sáng suốt, thực tế, độc lập và chấp nhận bản thân khác biệt'', theo Row. Ông cho rằng thay vì chạy theo công chúng, người viết có thể để độc giả tự tìm đến giá trị tác phẩm của chính họ.
Thảo Uyên (theo Literary Hub, The New York Review)
Đọc bài gốc tại đây.