Cáp Mô Công, môn võ công có vẻ bề ngoài "xấu xí" nhất trong tiểu thuyết Kim Dung, cũng gắn liền với nhân vật phản diện trứ danh Âu Dương Phong, hóa ra lại là một môn võ công lợi hại ngoài đời thật.
Kim Dung vay mượn từ đời thật
Trong Xạ điêu anh hùng truyện của Kim Dung, "Tây Độc" Âu Dương Phong nổi danh với Cáp Mô Công - môn thần công nổi danh đánh ngang tay với Hàng Long Thập Bát chưởng của "Bắc Cái" Hồng Thất Công.
Mỗi khi phát công, Âu Dương Phong hạ thấp người, khuỵu gối co tay, tạo ra tư thế như con cóc, tích kình rồi bất ngờ tung ra sức phản kích dữ dội.
Môn võ công đậm vẻ cổ quái, kỳ dị và lại còn gắn liền với nhân vật nổi danh dùng độc là Âu Dương Phong khiến người hâm mộ thế giới võ hiệp có ấn tượng rằng - Cáp Mô Công hoàn toàn do Kim Dung "bịa" ra.
Nhưng trên thực tế, Cáp Mô Công lại là một môn võ có thật, đã xuất hiện trong giới võ thuật Trung Quốc nhiều thập niên trước khi Xạ điêu anh hùng truyện ra đời.
Cáp Mô Công cũng không chỉ là một cái tên truyền miệng: đầu thế kỷ 20, môn công phu này từng được đưa vào trường học và sau đó được ghi chép khá chi tiết trong võ phổ thời Dân Quốc.
Dấu vết chắc chắn và khá bất ngờ nằm trong lịch sử Đại học Giao thông Thượng Hải.
Theo tư liệu chính thức của trường, năm 1912, tại Nam Dương Công học – tiền thân của Đại học Giao thông Thượng Hải ngày nay – một sinh viên đã giới thiệu hai tăng nhân Lệnh Diễn và Túc Khiêm từ một ngôi chùa ở Ôn Châu, Chiết Giang tới dạy Cáp Mô Công.
Cũng trong năm đó, trường chính thức thành lập bộ môn kỹ kích để tổ chức việc luyện võ cho sinh viên.
Sự kiện này diễn ra trước khi Xạ điêu anh hùng truyện bắt đầu đăng năm 1957 khoảng 45 năm. Điều đó đủ chứng minh Kim Dung không sáng tạo ra tên “Cáp Mô Công”.
Tuy nhiên, tư liệu Nam Dương Công học không mô tả kỹ cách luyện, cũng không xác định môn này thuộc Tung Sơn Thiếu Lâm.
Hai người truyền dạy chỉ được ghi là tăng nhân từ một ngôi chùa ở Ôn Châu. Vì vậy chưa thể kết luận Cáp Mô Công nguyên thủy xuất phát từ chùa Thiếu Lâm.
Đến năm 1934, Cáp Mô Công xuất hiện rõ ràng hơn trong Thiếu Lâm thất thập nhị nghệ luyện pháp của võ sư Kim Cảnh Chung, tên thật Kim Ân Trung.
Kim Cảnh Chung từng tới Tung Sơn Thiếu Lâm năm 1928, tiếp xúc với võ tăng và sau đó hệ thống nhiều phương pháp luyện công thành sách. Trong 72 tuyệt kỹ ông ghi lại, Cáp Mô Công được xếp vào nhóm công phu Thiếu Lâm.
Vì sao gọi Cáp Mô Công?
Nhưng Cáp Mô Công trong sách khác xa võ công của Âu Dương Phong.
Nó còn được gọi là Lại Đoàn Kình, dân gian gọi Cử Đôn Tử, tức luyện bằng cách nâng đôn đá. Kim Cảnh Chung xếp đây vào loại ngạnh công ngoại tráng, thiên về dương cương, mục đích chính là rèn cơ bắp và sức chịu đòn của cơ thể. Võ phổ còn nói công dụng của nó gần với Thiết Bố Sam.
Người tập trước tiên rèn cổ tay, cánh tay bằng vật nặng, sau đó tăng dần trọng lượng. Khi sức lực phát triển, họ chuyển sang luyện vận lực bằng tay không, rồi mở rộng đến vai, lưng, ngực, bụng, hông và chân.
Mã bộ (một tư thế đứng tấn như đang ngồi trên lưng ngựa) được sử dụng để rèn phần dưới cơ thể. Một số bản truyền lại còn mô tả việc phối hợp hơi thở, gọi là “Cáp Mô khí”, nhằm kết hợp sức mạnh bên ngoài với phương pháp nội luyện.
Nhìn dưới góc độ hiện đại, phần hợp lý nhất của phương pháp này chính là rèn sức mạnh, khả năng căng cơ, ổn định thân người và thích nghi với va đập.
Nguồn gốc tên gọi vẫn chưa được xác định chắc chắn. Một số cách giải thích cho rằng người tập khi vận lực, phối hợp hơi thở và căng thân có hình thái giống con cóc phình thân.
Võ phổ thời Dân Quốc thậm chí ghi vùng Thiên Tân từng có khá nhiều người tập, dù tác giả cho rằng phần đông quá chú trọng nâng nặng mà bỏ qua cách vận lực và điều tức.
Khi đưa Cáp Mô Công vào Xạ điêu anh hùng truyện, Kim Dung gần như thay đổi hoàn toàn. "Tây Độc" dùng Cáp Mô Công như một môn võ dồn nén nội công, như cây cung đã giương căng cứng, và khi phát lực sẽ cực kỳ mạnh mẽ.
Trên đảo Đào Hoa, Hoàng Dung từng suýt trả giá bằng tính mạng khi đùa giỡn với Cáp Mô Công. Âu Dương Phong thậm chí không thể rút lại đòn đánh đã tung ra, suýt làm mất mạng con gái của "Đông Tà" Hoàng Dược Sư nếu Quách Tĩnh không kịp thời ra tay.
Ở bản hiệu chỉnh mới nhất, Kim Dung còn bổ sung giải thích về khả năng tích trữ và giải phóng sức mạnh của môn này, nhằm làm Cáp Mô Công hợp lý hơn trong hệ thống võ học của mình.
Ngày nay còn ai luyện Cáp Mô Công?
Năm 2018, các võ tăng Tung Sơn Thiếu Lâm sang Mauritius biểu diễn và chương trình của Đại sứ quán Trung Quốc ghi rõ các tiết mục gồm Thất Tinh quyền, Cáp Mô Công và Nhị Chỉ Thiền.
Đến tháng 12-2024, chính quyền Đăng Phong tiếp tục ghi nhận các học viên tại Tung Sơn Thiếu Lâm Võ Thuật Quán luyện Hầu quyền và Cáp Mô Công. Người hướng dẫn tại đây cho biết những bài này vừa có nội dung võ thuật, vừa mang tính biểu diễn và giao lưu với du khách.
Vì vậy, Cáp Mô Công ngày nay vẫn chưa biến mất. Nhưng thứ còn được luyện tại Thiếu Lâm gần với ngạnh công, rèn sức mạnh và kỹ năng biểu diễn hơn là tuyệt kỹ của Tây Độc.
Đọc bài gốc tại đây.