Nguyên thứ trưởng Bộ Nội vụ: Có người tài rồi, chúng ta sử dụng, trọng dụng thế nào?

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Dĩnh cho hay các yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra cho thấy sự thay đổi trong tư duy, không còn chỉ là 'làm thế nào để có người tài' mà phải đến câu hỏi lớn hơn: 'Có người tài rồi, chúng ta sử dụng, trọng dụng thế nào?'.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ nêu rõ ông cha ta đã nhấn mạnh hiền tài là nguyên khí của quốc gia và từ trước đến nay, Đảng, Nhà nước luôn quan tâm đến thu hút, trọng dụng người tài. Đặc biệt trong kỷ nguyên mới việc thu hút, trọng dụng người tài càng quan trọng.

Có người tài rồi, chúng ta sử dụng, trọng dụng thế nào?

* Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu người đứng đầu chịu trách nhiệm về việc phát hiện, lựa chọn, bố trí, giao nhiệm vụ, tạo môi trường làm việc cho nhân tài; chịu trách nhiệm nếu sử dụng không đúng năng lực, để mất người giỏi vì môi trường yếu kém, thiếu công bằng hoặc có hành vi đố kỵ, cản trở, trù dập.

Đồng thời thu hút nhân tài phải gắn liền với trọng dụng, giao nhiệm vụ cụ thể, mạnh dạn nghiên cứu đề xuất bỏ những rào cản trong bổ nhiệm chức danh quản lý đối với nhân tài. Ông đánh giá thế nào về các chỉ đạo, gợi mở mới này?

- Các yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra cho thấy sự thay đổi trong tư duy, không còn chỉ là "làm thế nào để có người tài" mà phải đến câu hỏi lớn hơn: "Có người tài rồi, chúng ta sử dụng, trọng dụng họ thế nào?".

Thực tế, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách về thu hút, trọng dụng nhân tài. Trước đây là nghị định 140, gần đây nhất là nghị định 179/2024. Các văn bản đặt ra cơ chế, chính sách thu hút nhân tài cả trong nước và nước ngoài về làm việc.

Song vấn đề đặt ra là thu hút được cũng có, nhưng không nhiều, hoặc thu hút được rồi nhưng người trụ lại không nhiều. Nhiều nơi có chế độ đãi ngộ tốt về lương, chỗ ở, đi lại, sinh hoạt nhưng người tài vẫn ra đi.

Câu hỏi đặt ra phải chăng gốc rễ là việc trọng dụng họ? Thu hút được nhân tài nhưng họ có thực sự được trân trọng, tạo điều kiện và có môi trường làm việc hay không?

Thực tế, có những sinh viên mới tốt nghiệp khi đến cơ quan nhà nước làm việc có thể phải đi dọn dẹp, pha trà nước chứ chưa chắc được giao việc quan trọng.

Một số địa phương cấp nhà, trả thu nhập cao, thưởng cho người tài nhưng giao việc không rõ hoặc quá rộng khiến họ không làm được. Từ đó, nhiều người tài nghỉ việc vì dù được trả lương cao nhưng không đóng góp được.

Do vậy cùng với cơ chế, chính sách, chế độ đãi ngộ, thu nhập tương xứng, vấn đề được họ quan tâm nhiều nhất là môi trường làm việc và cơ hội thăng tiến.

Điều này phụ thuộc rất quan trọng vào người đứng đầu cơ quan. Người đứng đầu phải tài năng hơn để biết sử dụng người tài trong từng lĩnh vực khác nhau, bố trí công việc hợp lý, tạo điều kiện cho họ cống hiến.

Nếu đố kỵ, không muốn có người tài năng hơn, vượt mặt mình thì sẽ không thể thành công. Thu hút họ về mà chỉ coi họ là "người trẻ, người mới", không xếp việc mà bắt đi "đun nước, pha trà" thì không được.

Cùng với bố trí công việc phù hợp, đúng, trúng, phải tôn trọng, trân trọng, thừa nhận các ý kiến đóng góp và tránh để công của người tài biến thành "công của thủ trưởng".

Đồng thời phải đơn giản hóa các thủ tục liên quan, giảm bớt quy trình hành chính cứng nhắc, đặc biệt là tài chính. Để người làm khoa học phải mất rất nhiều thời gian để làm thủ tục hành chính, thanh toán, quyết toán sẽ dễ làm họ chán nản, mệt mỏi.

Một vấn đề cần lưu ý là nhiều khi cái tôi, cá tính của người tài mạnh nên cần tôn trọng sự khác biệt, tạo môi trường thực sự thuận lợi để họ phát huy năng lực.

Khi đánh giá người tài làm được việc, phải có khen thưởng, tạo cơ hội thăng tiến, bổ nhiệm vào các vị trí phù hợp một cách chính xác, công bằng. Chúng ta có nhiều quy định về bổ nhiệm cán bộ, nhưng với người có tài năng phải có chính sách đặc biệt, coi trọng cơ hội thăng tiến, bổ nhiệm họ vào các vị trí phù hợp.

Nhưng trong một số lĩnh vực nhất định, cần phát huy người tài ở vị trí chuyên môn, thay vì đưa họ lên làm quản lý, bởi có thể không phù hợp.

Không có nghĩa cứ Giáo sư, Tiến sĩ là người tài

* Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh nhân tài phải được nhận diện và đánh giá chủ yếu bằng phẩm chất, năng lực thực tế, tư duy sáng tạo, sản phẩm cụ thể, thành tích, uy tín nghề nghiệp và giá trị cống hiến.

Không đồng nhất nhân tài với người có bằng cấp cao, học hàm, học vị, chức vụ quản lý hoặc thâm niên công tác... Ông nhìn nhận thế nào về gợi mở này?

- Gợi mở này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước rất đúng. Khi tìm người tài, phải tìm những người có bằng cấp, học hàm, học vị, những người đã làm công tác quản lý, có thâm niên, bởi họ đã có công trình nghiên cứu, sinh viên thì phải là sinh viên tốt nghiệp xuất sắc.

Tuy nhiên đây chỉ là đầu vào. Muốn biết họ có phải là người tài thực sự thì không chỉ là vấn đề bằng cấp.

Những người có bằng cấp cao, là Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sĩ... rất đáng quý, chắc chắn họ đều trải qua quá trình học tập, nghiên cứu. Nhưng sinh viên tốt nghiệp xuất sắc chỉ có kết quả học tập cao chưa hẳn là người tài, cũng không có nghĩa cứ Giáo sư, Tiến sĩ là người tài.

Ngoài đánh giá về đạo đức, tinh thần, nhiệt huyết, khát vọng cống hiến, về chuyên môn, nghiệp vụ phải xem xét cụ thể các công trình nghiên cứu khoa học, quản lý mà họ thực hiện đã có kết quả, được ứng dụng vào thực tiễn, đóng góp cho kinh tế - xã hội ra sao.

Thực tiễn có rất nhiều người dù không có học hàm, học vị cao nhưng lại có những công trình nghiên cứu, sản phẩm đóng góp rất nhiều.

Như ông Hồ Quang Cua chỉ là kỹ sư, nguyên Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng cũ, nhưng đã tạo ra nhiều giống lúa gạo chất lượng cao như ST25 - được vinh danh là gạo ngon nhất thế giới. Hay nhiều thợ bậc cao, công nhân, nông dân có những sáng kiến, cải tiến, phát minh nổi bật.

Do vậy, bên cạnh những người có học hàm, học vị, thâm niên quản lý, có kết quả, công trình nghiên cứu thiết thực, hiệu quả, phải mở rộng cả với những người không có học hàm, học vị, bằng cấp... nhưng có sản phẩm, kết quả cụ thể, đóng góp lớn cho phát triển.

* Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng gợi mở nghiên cứu ban hành "Thị thực nhân tài Việt Nam" nhằm thu hút người tài ở nước ngoài. Theo ông cần xây dựng thị thực thế nào để hiệu quả?

- Với "Thị thực nhân tài Việt Nam" được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu ra, cần hiểu không chỉ là hoạt động quản lý hành chính về nhập cảnh, nhập cư mà còn là các chính sách mang tính đòn bẩy chiến lược, định hình lợi thế cạnh tranh về nhân tài.

Nhiều quốc gia đã xây dựng các cơ chế thị thực đặc biệt cho chuyên gia công nghệ, nhà nghiên cứu, nhà sáng lập startup hoặc lao động có kỹ năng cao.

Để chính sách thị thực nhân tài thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta cần vượt qua tư duy "thu hút ngắn hạn", chuyển sang tư duy "xây dựng hệ sinh thái nhân tài".

Điều này đòi hỏi cơ chế thị thực linh hoạt, minh bạch, có tính cạnh tranh quốc tế, môi trường học thuật cởi mở, cơ chế tài chính, đãi ngộ đủ sức cạnh tranh, chính sách dài hạn cho gia đình chuyên gia và trí thức kiều bào... Quan trọng hơn, nhân tài cần được trao không gian để sáng tạo, thử nghiệm và cống hiến lâu dài.

Đọc bài gốc tại đây.