Sau khi Tuổi Trẻ đăng tải toàn bộ danh sách liệt sĩ điều trị, hy sinh và được chôn cất ở Bệnh xá B23 trong cuốn sổ y sĩ Đào Ngọc Thạnh gìn giữ suốt gần 60 năm qua, những cuộc điện thoại từ nhiều nơi trong cả nước đã liên tục gọi đến.
Giữa hàng trăm cái tên, đã có hai gia đình nhận ra người thân của mình. Đó là liệt sĩ Trần Thị Lê (số thứ tự 46) và liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiêu (số thứ tự 56). Cả hai liệt sĩ đều qua đời ở Bệnh xá B23, chôn cất tại khu C núi Cà Đam (huyện Trà Bồng cũ, tỉnh Quảng Ngãi).
Òa khóc khi biết người thân nằm ở núi Cà Đam
Đó cũng là những tín hiệu đầu tiên cho thấy cuốn sổ cũ được ghi bằng nét chữ của một người lính quân y năm xưa vẫn đang tiếp tục làm nhiệm vụ của mình: nối những gia đình với người thân đã nằm lại chiến trường hơn nửa thế kỷ.
Ngày 6-8, phóng viên Tuổi Trẻ đã liên hệ với thân nhân hai liệt sĩ Trần Thị Lê và Nguyễn Hữu Tiêu.
Anh Phạm Văn Định (36 tuổi, quê xã Tịnh Kỳ cũ, nay là xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết cả gia đình đã òa khóc khi đọc bài viết Toàn bộ thông tin liệt sĩ ở Bệnh xá B23 trong cuốn sổ mà y sĩ 96 tuổi giữ gìn từ năm 1968.
Ở số thứ tự 46, cuốn sổ ghi rõ: "Liệt sĩ Trần Thị Lê (18 tuổi), chiến trường Quảng Ngãi; cấp bậc chiến sĩ; đơn vị B47, Ty Thương binh; hy sinh ngày 22-6-1969 do vết thương thấu bụng; nơi chôn khu C núi Cà Đam; quê quán Tịnh Kỳ, Sơn Tịnh, Quảng Ngãi".
"Thông tin này trùng khớp hoàn toàn với dì của tôi. Dì là chị em cùng cha khác mẹ với mẹ tôi. Gia đình chỉ biết dì hy sinh, còn mấy chục năm nay không ai biết được chôn cất ở đâu. Nay đọc được cuốn sổ mới biết dì nằm ở khu C núi Cà Đam. Mẹ tôi đã khóc rất nhiều", anh Định kể.
Ngay sau đó, gia đình liên hệ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Ngãi và gửi giấy báo tử để đối chiếu.
Theo anh Định, từng chi tiết trong cuốn sổ đều trùng khớp với giấy báo tử, từ tuổi, quê quán, đơn vị đến ngày hy sinh. Điều đó khiến gia đình vô cùng khâm phục sự cẩn trọng của y sĩ Đào Ngọc Thạnh và dược sĩ Mai Thị Kim Ngân trong từng nét ghi chép giữa những năm tháng chiến tranh.
"Tôi biết việc tìm hài cốt sau 57 năm giữa núi rừng Cà Đam sẽ vô cùng khó khăn. Nhưng giờ gia đình đã có một địa danh cụ thể để hy vọng. Nếu bác Thạnh, bác Ngân còn nhớ thêm điều gì và cùng với sự hỗ trợ của bộ đội trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, biết đâu gia đình sẽ đưa được dì về nhà", anh Định nói.
Không chỉ gia đình liệt sĩ Trần Thị Lê, thông tin trong cuốn sổ cũng giúp gia đình bà Nguyễn Thị Mai (xóm 1, thôn Cổ Điển, xã Vĩnh Thanh, TP Hà Nội) nhận ra liệt sĩ Nguyễn Hữu Tiêu chính là ông nội mình.
Trong sổ, liệt sĩ Tiêu được ghi rõ 30 tuổi, chiến sĩ đơn vị C3/D48, hy sinh ngày 31-8-1969 do chảy máu dạ dày, được chôn tại khu C núi Cà Đam, quê Hải Bối, Đông Anh, Hà Nội.
"Đọc xong, cả nhà mừng lắm. Hóa ra sau bao nhiêu năm, cuối cùng cũng biết ông nội đang nằm ở đâu. Chúng tôi chỉ mong tìm được hài cốt để đưa ông về quê. Ông đã ngã xuống vì Tổ quốc, giờ cũng đến lúc được trở về với gia đình", bà Mai nghẹn ngào.
Chỉ một manh mối cũng đủ để nuôi hy vọng
Không chỉ hai gia đình trên, nhiều thân nhân liệt sĩ ở khắp cả nước cũng đã liên hệ với báo Tuổi Trẻ sau khi đọc danh sách.
Bà Trần Thị Minh Nguyệt (phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) cho biết gia đình đặc biệt chú ý khi thấy trong cuốn sổ có tên liệt sĩ Trần Thông ở số thứ tự 138.
Theo giấy báo tử năm 1973, cha bà là liệt sĩ Trần Thông, sinh năm 1950, cấp bậc thượng sĩ, đơn vị K3-KN/C3/D3/E2/F3, hy sinh ngày 18-11-1972 tại chiến trường phía Nam.
Sau này, hồ sơ trích lục tại Cục Chính sách - Tổng cục Chính trị bổ sung thêm thông tin ông hy sinh tại Gò Gai (Hoài Ân, Bình Định).
"Dù chưa thể khẳng định đó là cha mình, nhưng Bình Định và Quảng Ngãi trước đây giáp nhau. Biết đâu cha tôi bị thương ở đùi, được chuyển về Bệnh xá B23 rồi hy sinh tại đây. Chỉ một chút manh mối thôi cũng đủ để gia đình có thêm hy vọng. Bao nhiêu năm qua, gia đình đi tìm ở Hoài Ân mà vẫn chưa có kết quả", bà Nguyệt nói.
Nghe tin đã có thân nhân nhận ra người thân trong cuốn sổ, y sĩ Đào Ngọc Thạnh không giấu được niềm vui.
Ông bảo hơn nửa thế kỷ qua, vợ chồng ông nâng niu cuốn sổ như một báu vật cũng chỉ vì mong đến ngày những thông tin trong đó giúp các liệt sĩ trở về với gia đình.
"Tôi sẵn sàng gặp gỡ, trao đổi với Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh và thân nhân các liệt sĩ. Còn nhớ được gì tôi sẽ nói hết. Tôi chỉ mong những người lính Bác Hồ đã hy sinh được trở về quê hương", ông nói.
Ngồi cạnh chồng, bà Mai Thị Kim Ngân lặng người khi nhắc đến những liệt sĩ mà chính tay bà từng cùng đồng đội chôn cất.
"Tội quá, hòa bình hơn 50 năm rồi mà các anh vẫn còn nằm giữa núi rừng. Vợ chồng tôi xem Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm liệt sĩ, chỉ mong những thông tin mình giữ được sẽ góp thêm một chút để đưa anh em về nhà", bà Ngân chậm rãi nói.
Gần 60 năm đã trôi qua, cuốn sổ cũ vẫn chưa hoàn thành sứ mệnh của mình.
Mỗi cái tên được một gia đình nhận ra là thêm một hy vọng được nhen nhóm lên. Và biết đâu, từ những dòng chữ đã úa màu thời gian ấy, sẽ còn nhiều bộ đội hi sinh nữa được trở về trong vòng tay của người thân sau hơn nửa thế kỷ chờ đợi.
Đọc bài gốc tại đây.