Sự cố chập dây điện trong hệ thống cấp nhiên liệu khiến UAV MQ-9 Mỹ chết máy, phải hạ cánh khẩn cấp và hỏng nặng không thể sửa chữa.
Trong kết luận điều tra công bố ngày 19/8, không quân Mỹ cho biết các phi công tại căn cứ ở bang Nam Dakota đã cố gắng điều khiển máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper trong gần 10 phút kể từ lúc nó chết máy cho đến khi phi cơ hạ cánh khẩn cấp tại một quốc gia Trung Đông.
Cú tiếp đất mạnh khiến càng đáp bị biến dạng. Thay vì thu hồi chiếc MQ-9, không quân Mỹ quyết định tháo dỡ những thiết bị nhạy cảm và phá hủy phần khung thân nằm lại hiện trường. Tài liệu điều tra không cung cấp chi tiết về khu vực hoạt động của máy bay trước sự cố, cũng như phương án phá hủy cụ thể.
Quân đội Mỹ thường ném bom hoặc cài thuốc nổ phá hủy máy bay bị hỏng nhằm ngăn chúng rơi vào tay đối phương. Trong chiến dịch giải cứu phi công F-15E bị bắn rơi ở Iran hồi tháng 4, họ đã phải tiêu hủy hai máy bay tác chiến đặc biệt MC-130J và một số trực thăng trước khi rút lui.
Theo ủy ban điều tra của không quân Mỹ, nguyên nhân khiến chiếc MQ-9 Reaper chết máy "nhiều khả năng xuất phát từ một sợi dây điện bị chập trong hệ thống cấp nhiên liệu", có thể do đoạn dây cọ vào bộ phận khác rồi rách vỏ cách điện.
Các phi công đã hai lần tìm cách khởi động lại động cơ trong quá trình UAV giảm dần độ cao, song không thành công.
Báo cáo cho biết chuyến bay trước sự cố là lần đầu UAV MQ-9 gặp nạn cất cánh với động cơ mới, được lắp đặt trong đợt bảo dưỡng định kỳ sau 3.000 giờ bay. Một phần công tác bảo dưỡng được tiến hành bởi công ty Amentum do không quân Mỹ thuê.
Kíp vận hành không thực hiện chuyến bay nghiệm thu sau khi UAV thay động cơ. Đây là hoạt động bắt buộc đối với phần lớn máy bay có người lái trong biên chế không quân Mỹ, song quy định không áp dụng với dòng MQ-9.
Tuy nhiên, ủy ban điều tra kết luận không có bằng chứng cho thấy dây điện của hệ thống cấp nhiên liệu bị hư hại trong quá trình thay thế động cơ.
Báo cáo cũng đề cập cường độ hoạt động dày đặc của UAV MQ-9 tại Trung Đông trong hai năm qua. Trước thời điểm xảy ra tai nạn, hai thành viên tổ lái đã thực hiện gần 60 chuyến bay trong 90 ngày, cao hơn nhiều so với tần suất bay của phần lớn kíp điều khiển UAV trong không quân Mỹ.
MQ-9 Reaper (Thần chết) là UAV quân sự do tập đoàn General Atomics của Mỹ chế tạo cho không quân nước này, có thể bay ở độ cao hơn 15.000 m và hoạt động liên tục trong 24 tiếng. Nó có thể đảm nhận vai trò thu thập thông tin tình báo, giám sát, trinh sát và tấn công. Mỗi chiếc MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30-50 triệu USD, tùy lô chế tạo và cấu hình.
Theo dữ liệu ngân sách công khai và thông tin từ các quân chủng, trước khi xung đột bùng phát, quân đội Mỹ sở hữu khoảng 185 UAV Reaper, gồm 165 chiếc thuộc không quân và 20 chiếc của thủy quân lục chiến. Con số này chưa bao gồm UAV Reaper do các cơ quan tình báo Mỹ vận hành.
Washington Post ngày 13/8 dẫn nguồn thạo tin cho biết quân đội Mỹ đã mất ít nhất 45 chiếc Reaper trong xung đột với Iran, tương đương khoảng 25% phi đội máy bay này trong biên chế và tổn thất hơn 1,3 tỷ USD ngân sách. Một quan chức giấu tên thêm rằng không phải toàn bộ đều do Iran bắn hạ, mà một số chiếc rơi sau khi mất kết nối với người điều khiển.
Trong giai đoạn tháng 10/2023-5/2025, nhóm vũ trang Houthi tại Yemen cũng bắn hạ gần 20 chiếc Reaper của Mỹ, gây thiệt hại ước tính hơn 500 triệu USD.
Nguyễn Tiến (Theo Task&Purpose, AP, Reuters)
Đọc bài gốc tại đây.