Những bước leo thang mới của Mỹ nhằm vào Iran được cho là khó tạo đột phá, nguy cơ khiến Tehran càng cứng rắn hơn trong cuộc đối đầu.
Sau ba tuần tạm lắng, Mỹ và Iran những ngày qua đã nối lại giao tranh dữ dội, liên tiếp tung những đòn tập kích ăn miếng trả miếng vào nhau. Tổng thống Donald Trump tuyên bố tái áp đặt lệnh phong tỏa cảng biển Iran và để ngỏ khả năng mở rộng chiến dịch. Trong khi đó, Iran khẳng định sẽ chiến đấu đến "hơi thở cuối cùng", thông điệp Tehran đã đưa ra nhiều lần trước đó.
Diễn biến cho thấy sau hơn 4 tháng xung đột, Mỹ vẫn chưa thể tạo ra sức ép để Iran chấp nhận các điều khoản về chương trình hạt nhân và an ninh khu vực. Ông Trump thậm chí còn phải đối mặt thêm một bài toán khó nữa là mở cửa eo biển Hormuz, tuyến huyết mạch dầu khí của thế giới.
Hai bên vẫn tránh châm ngòi cuộc chiến toàn diện, nhưng triển vọng sớm tìm ra lối thoát cũng ngày càng mờ nhạt. Washington hiện đứng trước nguy cơ lặp lại những tính toán từng không mang lại kết quả như kỳ vọng trước sức kháng cự của Tehran.
"Không có lý do gì để tin rằng loạt cuộc tấn công mới này, hay bất cứ điều gì Tổng thống Trump đang tính toán, sẽ khiến Iran thay đổi", Jonathan Panikoff, chuyên gia tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, nói với Reuters. "Khả năng cao hơn là Washington sẽ khiến lập trường của Tehran cứng rắn hơn nữa".
Tổng thống Trump gần đây không cho thấy dấu hiệu giảm sức ép. Ông đã chỉ đạo quân đội Mỹ liên tiếp không kích Iran và đang cân nhắc mở rộng danh sách mục tiêu, trong đó có Núi Pickaxe, cơ sở hạt nhân được mô tả là "bất khả xuyên phá" hay đảo Kharg, huyết mạch dầu mỏ của Iran.
Những lựa chọn này được cho là tiềm ẩn rủi ro lớn về quân sự và chính trị. Trước đây, Tổng thống Trump cũng từng nhiều lần đưa ra những cảnh báo tương tự, nhưng sau đó không triển khai.
Một quan chức Mỹ cấp cao khẳng định Tổng thống vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, nhưng "ngôn ngữ duy nhất mà Iran hiểu là sức mạnh quân sự". Theo quan chức này, Washington sẽ tiếp tục buộc Tehran phải trả giá cho những gì diễn ra tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, trở ngại đối với Washington không chỉ nằm ở việc gia tăng sức ép quân sự, mà còn ở những khác biệt về mục tiêu chiến lược giữa hai bên.
Mỹ muốn buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán hạt nhân, đồng thời khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Trong khi đó, Tehran coi việc duy trì ảnh hưởng tại tuyến hàng hải chiến lược này là lợi ích cốt lõi và cho rằng họ có quyền tham gia quản lý eo biển, thậm chí có thể áp phí đối với tàu thuyền qua lại.
Theo ba quan chức Mỹ thạo tin, những đợt không kích mới có thể đóng vai trò là các chiến dịch "định hình chiến trường", nhằm làm suy yếu thêm năng lực quân sự của Iran trước khi Nhà Trắng cân nhắc những bước đi quyết liệt hơn.
Tuy nhiên, các bước đi này cũng đồng nghĩa nguy cơ xung đột lan rộng tiếp tục gia tăng, bởi Iran cũng sẵn sàng mở rộng giao tranh ra các nước vùng Vịnh là đồng minh của Mỹ.
Bộ Điện, Nước và Năng lượng tái tạo Kuwait ngày 17/7 cho biết một trong những nhà máy phát điện và khử mặn nước biển của nước này đã bị Iran tấn công, dẫn đến hỏa hoạn và thiệt hại tại một số cơ sở của nhà máy cũng như vài tổ máy phát điện. Đây là dấu hiệu cho thấy Iran bắt đầu nhắm vào các hạ tầng trọng yếu của vùng Vịnh khi Mỹ leo thang tấn công.
Iran còn được cho là đã yêu cầu lực lượng Houthi ở Yemen chuẩn bị phong tỏa eo biển Bab al-Mandeb nếu Washington tấn công hạ tầng điện của nước này. Kịch bản này nếu xảy ra sẽ làm gia tăng áp lực với nguồn cung năng lượng toàn cầu, nhất là khi một phần lưu lượng vận tải từ Hormuz đã chuyển sang tuyến biển Đỏ.
Danny Citrinowicz, chuyên gia nghiên cứu Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cho rằng việc Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép quân sự khó có thể khiến Tehran thay đổi lập trường.
"Nếu Tổng thống Trump tiếp tục mở rộng danh sách mục tiêu tấn công, Tehran nhiều khả năng cũng sẽ đáp trả theo cách tương xứng", ông Citrinowicz viết trên X.
Cựu bộ trưởng quốc phòng Mỹ Mark Esper cho rằng Washington khó tạo ra thay đổi đáng kể nếu chỉ nối lại các đợt không kích với cường độ như trước đây, trong khi việc gây sức ép kinh tế có thể hiệu quả hơn.
"Ngoài khôi phục phong tỏa cảng biển, hãy bóp nghẹt Iran bằng cách chặn các tuyến vận tải trên bộ, trên không và gia tăng sức ép kinh tế. Tuy nhiên, chiến lược này đòi hỏi thời gian, sự kiên nhẫn và tính kỷ luật", ông Esper nói tại Diễn đàn An ninh Aspen, Washington.
Ông cũng thừa nhận nếu thực hiện chiến lược này, Mỹ sẽ phải chấp nhận một số hệ quả trong ngắn hạn. "Cái giá mà chúng ta phải trả sẽ là giá xăng tăng trong một thời gian. Nhưng thực tế là chúng ta vốn đã trong hoàn cảnh này", ông nói.
Những diễn biến gần đây cho thấy cả Washington và Tehran đều đang phải trả giá ngày càng lớn cho cuộc đối đầu, nhưng điều đó chưa đủ để tạo động lực cho một thỏa hiệp mới.
Với Mỹ, chiến sự kéo dài đồng nghĩa với áp lực kinh tế và chính trị ngày càng lớn. Giá năng lượng tăng đã đẩy chi phí sinh hoạt tại Mỹ đi lên, trong khi cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 đang đến gần. Xung đột cũng làm dấy lên lo ngại về tốc độ tiêu hao tên lửa đánh chặn và vũ khí tầm xa, những khí tài Washington có thể cần đến nếu phải đối mặt với thách thức lớn hơn trong tương lai.
Ở chiều ngược lại, Iran tiếp tục phải gánh chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt được Mỹ tái áp đặt, cùng những thiệt hại về quân sự và kinh tế sau nhiều tháng giao tranh. Tuy nhiên, những tổn thất đó cũng khiến Tehran càng khó chấp nhận một thỏa thuận bị xem là bất lợi.
Chừng nào Washington còn tin rằng sức ép quân sự và kinh tế có thể buộc Tehran thay đổi lập trường, còn Iran coi việc nhượng bộ là động thái đe dọa lợi ích cốt lõi của họ, triển vọng hai bên đạt được một thỏa thuận mới sẽ vẫn rất mong manh.
"Dù phải đối mặt với sức ép kinh tế lớn đến đâu, Tehran cũng sẽ không thỏa hiệp. Họ cho rằng không còn lựa chọn nào khác ngoài tiếp tục kháng cự", Alam Saleh, giáo sư Đại học Quốc gia Australia, nhận định với Al Jazeera.
Như Tâm (Theo AFP, Reuters, Al Jazeera)
Đọc bài gốc tại đây.